26 C
Athens
Παρασκευή 24 Μαΐου 2024

Ηλιάνα Μαυρομάτη: «Η Αντιγόνη αποτέλεσε το αρχέτυπο για την Αθηνά Χατζηεσμέρ»

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Μετά τη συνάντησή μου μαζί της, έτρεξα να δουλέψω γεμάτη ενθουσιασμό. Χαμογελώντας. «Η Αθηνά ήταν η καλύτερη εφηβική φίλη της γιαγιάς μου», μού εξομολογείται, «και συναγωνίστριά της στην ΕΠΟΝ». Η ανάγκη της να την ερευνήσει και να τη συστήσει στο κοινό ξεκίνησε από μια προσωπική αναζήτηση ώστε να συνδεθεί με την ιστορία και της οικογένειάς της και της Ελλάδας. Η φωνή της, καθώς ήρεμη και απόλυτα συγκεντρωμένη μιλά για την παράστασή της, μου δίνει την αίσθηση ενός δέντρου που τραγουδά. Οι παύσεις ανάμεσα στη συζήτησή μας είχαν μια ειδική ποιότητα, ολωσδιόλου αληθινή. Παρόλο που η Ηλιάνα Μαυρομάτη απαντούσε καταιγιστικά και άμεσα στις ερωτήσεις μου, οι απαντήσεις της είχαν στο βάθος τους κάτι εφάμιλλο με τα ελληνικά αρχαία μυστήρια. Κάτι τόσο παλιό και σοφό και ταυτόχρονα τόσο καινούργιο και διαφωτιστικό. Η καταγωγή της γιαγιάς της ήταν από τη Μικρά Ασία, το ίδιο και της δικής μου, το ίδιο και της ηρωίδας που υποδύεται. Ακούγοντας την Ηλιάνα να μιλάει με τόσο δυναμισμό και πίστη για την Αθηνά Χατζηεσμέρ, τη νεαρή Ελληνίδα που εκτέλεσαν οι φασίστες στη διάρκεια της Κατοχής, τα λόγια της αγγίζουν μέσα μου ένα σημείο που σπάνια αγγίζεται. Συντελείται μια έκρηξη συγκίνησης εντός μου, επίμονη και ακριβής. Πραγματικά στις περιγραφές της για την έφηβη Αθηνά, τη σπάνια προσωπικότητά της και την αυτοθυσία της, έβλεπα κάτι σαν το ξύπνημα μιας, σχεδόν αθέατης, ασυνείδητης δυνατότητας της ανθρώπινης ύπαρξης, η οποία γινόταν ποτάμι και κυλούσε μέσω ενός προσώπου. Ταυτόχρονα όμως σκεπτόμουν πώς θα είναι όταν το ποτάμι αυτό μπει σε μια δομή, σε ένα θεατρικό μονόλογο, σε μια καλλιτεχνική δράση κατασταλαγμένη, όπως πιστεύω ότι θα εξελιχθεί μέσω των δοκιμών η «Αθηνά Χατζηεσμέρ, ετών 17», το κείμενο της νέας συγγραφέως Θαλασσιάς Αντωνοπούλου, σε σκηνοθεσία – σύλληψη Ηλιάνας Μαυρομάτη, Φαίδρας Σούτου, Ισίδωρου Πάτερου. Και παράλληλα πώς θα είναι όταν αυτές οι δύο πλευρές, ομορφιάς, μαχητικότητας και συνείδησης, της Αθηνάς και της Ηλιάνας, συναντηθούν σε ένα υψηλό επίπεδο τέχνης επί σκηνής του “Black Box” στο θέατρο «Επί Κολωνώ». Δεν έχουμε όμως παρά μόνο μία επιλογή: να καταγράψουμε στο σημειωματάριό μας την ημερομηνία 14 Νοεμβρίου 2015, που αρχίζει η παράσταση και να τη βιώσουμε. Σίγουρα θα μας καταπλήξει!

Διαβάστε τη συνέντευξη.

Ειρήνη Αϊβαλιώτου: Ηλιάνα, αναρωτιέμαι αν έχεις την αίσθηση του γεγονότος ότι είσαι όμορφη;

Ηλιάνα Μαυρομάτη: Υπάρχουν φορές που όταν είμαι καλά μέσα μου, όταν είμαι ήρεμη και η ενέργεια ρέει, τότε πιστεύω ότι αυτό εκπέμπεται και έξω. Το αντίθετο συμβαίνει όταν μέσα μου είμαι σφιγμένη και ταλαιπωρημένη. Όταν μέσα μου δεν νιώθω ωραία, ούτε εξωτερικά είμαι…

Φέτος και πάλι στο θέατρο “Επί Κολωνώ”. Ένα θέατρο που έχει σημαδέψει τη σταδιοδρομία σου…

* Έπαιξα εκεί σχεδόν τέσσερα χρόνια. Το «Επί Κολωνώ» το νιώθω σαν σπίτι μου και τους ανθρώπους του σαν οικογένειά μου. Καλλιτεχνικά ήταν πολύ ευτυχής η συγκυρία για εμένα το ότι βρέθηκα εκεί στα πρώτα μου θεατρικά βήματα. Οι άνθρωποι αυτοί νιώθω ότι καθόρισαν τον τρόπο που αντιλήφθηκα τη δουλειά μου. Διαισθητικά βρέθηκα στο Επί Κολωνώ και τελικά η διαίσθησή μου δεν ήταν λανθασμένη.

Είναι πλέον ασφαλές περιβάλλον για εσένα.

* Περισσότερο ασφαλές καλλιτεχνικά, με την έννοια ότι μπήκα σε έναν τρόπο δουλειάς, σε μια λογική και σε μια νοοτροπία περισσότερο ερευνητική που τελικά καθόρισε όλες τις μετέπειτα σκέψεις και επιλογές μου αλλά και στον τρόπο που θέλω να υπάρχω πάνω σε αυτή τη δουλειά.

Η 17χρονη Αθηνά Χατζηεσμέρ είναι η φετινή σου ηρωίδα. Ένα υπαρκτό πρόσωπο που δεν είναι τόσο γνωστό, δεν είναι τόσο πολύ φωτισμένο. Εσύ την ήξερες;

* Η Αθηνά ήταν η καλύτερη φίλη της γιαγιάς μου. Η καλύτερη εφηβική της φίλη και συναγωνίστριά της στην ΕΠΟΝ. Η 17χρονη Αθηνά πρωταγωνιστούσε σε όλες τις αφηγήσεις της γιαγιάς μου και για τα παιδικά τους χρόνια, και για τις προσωπικές τους ιστορίες, και για την αγωνιστική τους δράση. Ήταν μεγάλο πλήγμα όχι μόνο επειδή την έχασε αλλά κυρίως για τον τρόπο που την έχασε.

Πώς και επέλεξες αυτό το έργο από τους τόσους μονολόγους που υπάρχουν στη δραματουργία;

* Ξεκίνησε από μια ανάγκη προσωπική να συνδεθώ κατά κάποιο τρόπο με την ιστορία και της οικογένειάς μου και της Ελλάδας. Ήθελα πάρα πολύ να ερευνήσω τα χρόνια της αντίστασης στη γερμανική κατοχή. Τον τρόπο που οργανώθηκαν οι άνθρωποι. Να μάθω τον τρόπο που αντιστάθηκαν, να αναπλάσω τις συνθήκες -κοινωνικές και πολιτικές-, το πώς ζούσαν, σε τι πίστευαν, ποια ήταν τα ιδανικά τους, ποιοι ήταν οι στόχοι τους, ποια ήταν τα εμπόδιά τους. Ήθελα να μάθω ποιος ήταν ο εχθρός τους στην πραγματικότητα και να βρω το ιστορικό νήμα που συνδέει το τότε με το τώρα. Από τα χρόνια της Αντίστασης μέχρι σήμερα. Αυτό με ώθησε στην απόφασή μου να παρασταθεί η ιστορία ενός άσημου λαϊκού κοριτσιού που έτυχε να γνωρίζω μέσα από τις διηγήσεις της γιαγιάς μου. Η Αθηνά ήταν ένα παιδί της εποχής του που αποφασίζει να οργανωθεί, να αντισταθεί και να πεθάνει για τα ιδανικά του. Σκέφτηκα πως θα ήταν ενδιαφέρουσα πρόταση σε έναν νέο άνθρωπο, σε έναν νέο θεατή που θα έρθει να δει αυτή την παράσταση. Μια ιδιαίτερη ματιά για το πώς μπορεί κάποιος να συνδέσει τη δική του θέση στην κοινωνία και στη ζωή με έναν άνθρωπο του τότε. Μια αναφορά για το πόσα κοινά μπορεί να ανακαλύψει πως έχει με τον νέο της δεκαετίας του ’40. Βέβαια αξίζει να υπογραμμίσω ότι η Αθηνά δεν γεννήθηκε ηρωίδα αλλά την έκαναν οι καταστάσεις.

Τελικά τότε ποιος ήταν στην πραγματικότητα ο εχθρός, εκτός από τις δυνάμεις κατοχής;

* Όπως φάνηκε, μέσα από τα ελληνικά τάγματα ασφαλείας και τους Έλληνες που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς, ο εχθρός δεν ήταν ο λαός της Γερμανίας και της Ιταλίας. Ο εχθρός ήταν ο φασισμός και ο τρόπος με τον οποίο προσπάθησε να εδραιωθεί τότε ως καθεστώς σε όλες τις χώρες της Ευρώπης. Αυτοί οι άνθρωποι, και πιο συγκεκριμένα οι οργανωμένοι στην ΕΠΟΝ, στον ΕΛΑΣ και στο ΕΑΜ, ήταν εκείνοι που είχαν τη συνείδηση ότι ναι μεν ο στόχος τους είναι η εθνική απελευθέρωση, αλλά παράλληλα και το τσάκισμα του φασισμού. Ακόμη ως μακροπρόθεσμο στόχο τους είχαν τη δόμηση μιας νέας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Ασφαλώς, εκτός από την καθαρή προσπάθειά τους για απελευθέρωση, πάντα υπήρχε και ταξικό ζήτημα στους αγώνες τους.

Βλέπουμε ότι μια φίλη από την παρέα της Αθηνάς την καταδίδει με φοβερά αισχρό τρόπο. Μια Ελληνίδα νεότερος Εφιάλτης, ένας Ιούδας…

* Έλληνες επίσης τη βασανίζουν, Έλληνες τη συλλαμβάνουν, Έλληνες ήταν οι μαυραγορίτες που λίγο καιρό πριν από τη σύλληψη της Αθηνάς, στο μπλόκο της Καλλιθέας, φόρεσαν την κουκούλα και έδειξαν με το δάχτυλο τους κομμουνιστές. Έλληνες ήταν, δεν ήταν Γερμανοί…

Εσύ τι κοινά βρήκες με αυτό το πρόσωπο;

* Το κυριότερο που βρήκα ήταν η ανάγκη να ονειρευτούμε μια κοινωνία καλύτερη από αυτή στην οποία ζούμε. Ένα άλλο πολύ βασικό κοινό είναι η τάξη μας, το ότι είμαστε δηλαδή και οι δύο παιδιά της εργατικής τάξης. Ακόμη η αγωνιστική διάθεση που έχουμε και οι δύο. Η δική της βέβαια τεκμηριώθηκε με πολύ πιο έντονο και σαφή τρόπο από τη δική μου. Μια άλλη πληροφορία που είναι εγγεγραμμένη μέσα μου είναι πως και εμένα οι καταβολές μου, όπως και της Αθηνάς, είναι από τη Μικρά Ασία. Η γιαγιά μου έζησε και μεγάλωσε στα προσφυγικά του Ταύρου…

Η Αθηνά βίωσε τον ρατσισμό;

* Βέβαια, άκουσε να λένε «τουρκόσπορους» την ίδια και τα παιδιά που ήρθαν από απέναντι. Άκουσε να λένε «παστρικές» τις μητέρες τους και τις γιαγιάδες τους. Μάλιστα την Αθηνά την κορόιδευαν στο σχολείο γιατί το επώνυμό της ήταν τουρκόηχο. Μια μέρα γύρισε αναψοκοκκινισμένη από το σχολείο: “Με είπαν Τουρκάλα γιατί λένε ότι το επίθετό μου είναι τούρκικο, Χατζηεσμέρ”, είπε στη μάνα της. Η μητέρα της, η Φωτεινή, στενοχωρήθηκε γιατί κακοκάρδιζαν το παιδί της. Μα η Αθηνά δεν το βάζει κάτω και δίνει μόνη της την απάντηση: “Κι αν το επίθετό μου δεν φαίνεται ελληνικό, τ’ όνομά μου είναι πιο ελληνικό απ’ όλων των συμμαθητών μου. Καμιά Τουρκάλα δεν τη λένε Αθηνά!”
Η εξυπνάδα της την κάνει από νωρίς να καταλάβει την αδικία στον κόσμο και συγκλονίζεται όταν ο φασισμός χτυπάει την πατρίδα της.

Υπάρχουν τόσα πολλά τουρκόηχα επώνυμα και σήμερα. Φαντάσου να σε λένε τότε Καραγκιαούρη ή Ασλάνογλου. Δυστυχώς ως ένα βαθμό η νοοτροπία της τότε εποχής συνεχίζεται ακόμα.

* Αν και το έργο μας δεν έχει διδακτική διάθεση, υπάρχουν αναγωγές στο σήμερα. Ακούγοντάς το αλλά κυρίως διαβάζοντάς το, νομίζω ότι σε πάρα πολλά σημεία του και σε πολλές πλευρές του ταυτίζεται με τη σημερινή εποχή.

Αλήθεια γιατί τώρα να παρουσιαστεί αυτό το έργο σε μια εποχή κρίσης και γιατί να μη δούμε, κατά τη γνώμη σου, ένα έργο σύγχρονο που έχει να κάνει με τη σημερινή κοινωνία;

* Το επιλέξαμε επειδή σήμερα υπάρχει έλλειψη ιδανικών, στόχων, επαναστατικότητας και αγωνιστικότητας ειδικά στους νέους ανθρώπους. Έχω την πεποίθηση πως ένας άνθρωπος εκπληρώνει την ύπαρξή του μέσα από την επαναστατικότητα. Είναι μεγάλο έλλειμμα της νέας γενιάς στη στόφα της, είναι ένα καταπιεσμένο χαρακτηριστικό. Το όραμα για κάτι νέο, για κάτι καλύτερο, για κάτι προοδευτικό, είναι απαραίτητο.

Οι νέοι σήμερα δεν είναι τόσο επαναστάτες όσο ήταν οι νέοι άλλων εποχών; Μήπως είναι μόνο επαναστατημένοι;

* Πιθανόν, γιατί είναι αρκετά απομακρυσμένοι από την Ιστορία και λόγω των προηγούμενων ετών απολιτικοποίησης που υπήρξε στην κοινωνία έχουν μεγαλώσει με έναν τέτοιο τρόπο που η σκέψη τους έχει απομακρυνθεί κι από τη φιλοσοφία κι από την πολιτική κι από την Ιστορία. Οπότε, εκ των πραγμάτων, δεν μπορούν να χτίσουν μια επαναστατικότητα που έχει βάσεις. Υπάρχει το ορμέμφυτο αλλά δεν υπάρχει η διαδρομή.

Η ιστορία τελικά γράφτηκε και γράφεται από τους απλούς ανθρώπους;

*Οι οποίοι ήταν χιλιάδες κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Επρόκειτο για ανθρώπους λαϊκούς που ουδεμία σχέση είχαν με ηρωισμούς και μεγαλεία. Ανθρώπους που κινήθηκαν από μια ταξική συνείδηση, από μια αγάπη για την ελευθερία, για τον άνθρωπο, για τη ζωή. Αυτά ήταν το ορμέμφυτα που τους παρακίνησαν και τους ενέπνευσαν τελικά να κινητοποιηθούν. Κανονικοί απλοί άνθρωποι που βίωσαν τις ίδιες συνθήκες και έκαναν επιλογές τη μια μετά την άλλη. Δεν ξέρω πως αισθάνονταν όταν έκαναν αυτές τις πράξεις. Αν τις θεωρούσαν μεγάλες ή αν τις βίωναν ως αναγκαίες. Το πιο μεγαλειώδες ήταν ότι σε πολλές περιπτώσεις οι γονείς αυτών των παιδιών, αντί να τα προστατέψουν, σε εισαγωγικά και να τα κρατήσουν στο σπίτι για να μην κινδυνεύσουν, τα έσπρωχναν προς την αντίσταση. Στην πραγματικότητα τα έκαναν θυσία για την απελευθέρωση του λαού τους.

Ενώ σήμερα τα παιδιά υπερπροστατεύονται.

*Δεν ξέρω, δεν ζούμε σε τόσο ακραίες συνθήκες όσο εκείνες.

Ίσως αυτό έκανε τότε πιο γενναίο τον κόσμο.

*Αυτό νομίζω. Αλλά επίσης δεν νομίζω ότι απέχουμε και πολύ από αυτές τις ακραίες συνθήκες, δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν ξέρω. Ήδη ζούμε ένα οικονομικό πόλεμο με απρόβλεπτες συνέπειες. Με θλιβερά αποτελέσματα σε καθημερινή βάση. Πιστεύω πως πρέπει σιγά σιγά να μπαίνουμε στη διαδικασία και να σκεφτόμαστε πέντε πράγματα για να είμαστε οχυρωμένοι για κάθε ενδεχόμενο.

Και ήδη παίρνουμε γεύση από εμφύλιο.

*Ναι τώρα ο εμφύλιος στο μυαλό μου έχει μια πολύ παράξενη αίσθηση. Δεν θα έλεγα ότι έχω στο μυαλό μου τον πόλεμο που έγινε μετά την απελευθέρωση ως εμφύλιο ακριβώς, δηλαδή ως αδερφός που σκοτώνει αδερφό, αλλά ως ένα ταξικό πόλεμο που συνεχίστηκε μετά τη γερμανική κατοχή. Μέσα σε έναν λαό δεν είμαστε όλοι φίλοι, δεν έχουμε όλοι τα ίδια ταξικά συμφέροντα, οπότε με αυτή την έννοια δεν είναι ακριβώς εμφύλιος, είναι ταξικός πόλεμος. Γιατί μας έχει περάσει μέσα από την ιστορία και μέσα από τις γενιές που έχουν μεσολαβήσει ένα ταμπού σε σχέση με αυτήν την σύγκρουση συμφερόντων.

Ο αδελφός με τον αδελφό που αλληλοσκοτώνονταν είχαν ταξική διαφορά;

*Συνειδησιακή διαφορά. Το κυριότερο είναι πως δεν μπορώ να θεωρήσω έναν συμπατριώτη μου φίλο, μόνο και μόνο επειδή είναι συμπατριώτης μου και επειδή μιλάμε την ίδια γλώσσα. Άρα οι θέσεις μας είναι αυτές που μας κάνουν να έρθουμε σε σύγκρουση, όχι το DNA ή το αίμα, ούτε η γλώσσα, αλλά τα αντικρουόμενα συμφέροντά μας. Ένας μεγαλοβιομήχανος δεν μπορεί να έχει τα ίδια συμφέροντα με έναν εργάτη ακόμα κι αν ανήκουν στο ίδιο έθνος. Αν συγκρουστούν αυτοί οι δύο μεταξύ τους δεν θα είναι εμφύλιος αλλά ταξικός πόλεμος. Κάπως έτσι το αντιλαμβάνομαι, και μάλιστα ο εμφύλιος μετά την απελευθέρωση αποτελεί και κοινωνικό τραύμα κατά τη γνώμη μου, ακόμα αποτελεί ταμπού. Τα κινήματα ανακόπτονται λόγω αυτού του τραύματος, αποτελεί και άλλοθι για μια γενικευμένη αίσθηση νομιμότητας, δημοκρατίας, καταγγελίας της βίας από όπου κι αν προέρχεται. Κουβαλάμε ακόμα τα τραύματα του εμφυλίου.

Το κουβαλάμε ως ένα σύμπλεγμα;

*Ναι αυτό ακριβώς συμβαίνει και νομίζω ότι μας εμποδίζει να αποκτήσουμε ταξική συνείδηση.

Υπάρχουν ίχνη εμφυλιακής ατμόσφαιρας;

*Ναι, αλλά πολύ επιφανειακά κατά τη γνώμη μου. Οπαδικά χωρίς συνείδηση, γι’ αυτό και δεν υπάρχει ουσιαστική σύγκρουση παρά μόνο ένα πάθος της στιγμής, μια ανάγκη για ξέσπασμα, ας πούμε, προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση.

Πάντως υπάρχει ένας ρατσισμός μεταξύ μας;

*Αυτό είναι το χειρότερο και προκλήθηκε από το τόσο αποπροσανατολιστικό και ανεδαφικό ερώτημα του δημοψηφίσματος. Αυτό ήταν που προκάλεσε στην πραγματικότητα τον διχασμό και την πώρωση άνευ ουσίας και άνευ βάθους. Βέβαια ξεφούσκωσε απότομα την επόμενη μέρα όταν διαπίστωσε ο κόσμος ότι είτε «ναι» είχε ψηφίσει είτε «όχι» είχε ψηφίσει το τελικό αποτέλεσμα ήταν ένα και το αυτό.

Όλα ήταν μια ψευδαίσθηση.

*Ακριβώς, απογοητεύτηκε πάρα πολύ ο κόσμος και λούφαξε πάλι, κοιμήθηκε μετά, αποσύρθηκε στα ιδιαίτερα διαμερίσματά του. Θέλουμε πολλή δουλειά για να αφυπνιστούν οι συνειδήσεις, για να πάρουν μια κατεύθυνση προς τα κάπου. Τι λαός θέλουμε να είμαστε; Πώς θέλουμε να ζούμε; Τι κοινωνία θέλουμε να έχουμε; Είμαστε μακριά ακόμα πολύ. Βέβαια η ιστορία πυκνώνει κιόλας, οπότε στην πραγματικότητα δεν ξέρουμε πόσο μακριά είμαστε αλλά αυτή τη στιγμή φαίνεται να είμαστε πολύ μακριά. Ένας πόλεμος ας πούμε πυκνώνει πάρα πολύ τα πράγματα, δηλαδή κάποιος πρέπει να πάρει καθαρή θέση σε ακραίες συνθήκες και εκεί φαίνονται πολύ εύκολα τα πράγματα, δεν υπάρχει δυνατότητα να κρυφτείς ή να μην ξέρεις πρέπει να πάρεις μια θέση.

Για την Αθηνά Χατζηεσμέρ συνεργάζεσαι με τη Θαλασσιά Αντωνοπούλου. Μια επίσης νέα κοπέλα που είναι συγγραφέας και σκηνοθέτις. Κάνατε έρευνα πάνω σε αυτό το πρόσωπο;

* Υπάρχει ένα ιστορικό βιβλίο που αναφέρεται στην Αθηνά. Το έγραψε ο Δημήτρης Χρ. Σούτος. Έχει τον τίτλο: «Η συμβολή των Ταυριωτών στον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα 1940-1945». Αυτό ήταν και η βάση της έρευνάς μας. Εκεί βρήκαμε ότι παιδί προσφύγων από την Ιωνία, η Αθηνά Χατζηεσμέρ ή Εσμερίδου γεννήθηκε το 1927 και έζησε στον Ταύρο. Έφηβη ακόμα, οργανώθηκε στην ΕΠΟΝ και αγωνίστηκε μαζί με χιλιάδες νέους για μια ελεύθερη από τους φασίστες κατακτητές Ελλάδα και μια πιο δίκαιη κοινωνία. Στις 2 Οκτωβρίου 1944, στα 17 της χρόνια, και αφού βασανίστηκε για να καταδώσει τους συναγωνιστές της, εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, λίγες μέρες πριν από την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων από την Αθήνα.

(Σ. σ.: Και η συγγραφέας Ζωή Γορτυνιάτη έχει γράψει για την Αθηνά Χατζηεσμέρ στο βιβλίο της «Για τα Άγια Χώματα». Διαβάζουμε σε αυτό μια σκηνή πριν από την εκτέλεση της Αθηνάς…
«Στο δρόμο προς το θυσιαστήριο ξήλωσε το τσεπάκι της μαθητικής της ποδιάς κι έδεσε μέσα το δαχτυλίδι της –μια πέτρα κόκκινη και μια γαλάζια– και τη διεύθυνσή της και τα παράδωσε σ’ έναν αστυφύλακα. Τώρα η μάνα φορεί το δαχτυλίδι της κόρης της στο δάχτυλο κι ένα κόκκινο λουλούδι στην καρδιά της»).

Πόσο χρειάστηκε να ερευνήσετε; Νομίζω πως ανακαλύψατε και μια φωτογραφία της…

* Στο βιβλίο για τη συμβολή των Ταυριωτών στον αγώνα, υπάρχει μια φωτογραφία της. Αυτό το βιβλίο ήταν η βάση της έρευνάς μας, εκεί συμπτωματικά υπάρχουν και αφηγήσεις της γιαγιάς μου. Συγγραφέας του είναι ο γιατρός Δημήτρης Χρ. Σούτος που ήταν για 12 χρόνια δήμαρχος στον Ταύρο και πατέρας της Φαίδρας, η οποία συμμετέχει στη σκηνοθεσία και έχει την ευθύνη της κίνησης.

Κατά κάποιο τρόπο όλοι συνδέεστε με τη 17χρονη ηρωίδα…

* Χρειάστηκε αρκετή έρευνα και συζήτηση. Η Θαλασσιά Αντωνοπούλου έχει κάνει αυτή την έρευνα για τους δικούς της προσωπικούς λόγους. Ασχολείται πολλά χρόνια πριν με αυτό το ζήτημα, οπότε ήταν ήδη προετοιμασμένη για τη συγγραφή αυτού του έργου.

Τότε δεν γνωριζόσασταν;

* Γνωριστήκαμε τον τελευταίο χρόνο με τη Θαλασσιά. Επίσης έχω να πω ότι το κείμενό της είναι ένα από τα καλύτερα που έχω πάρει στα χέρια μου τον τελευταίο καιρό. Είμαι πάρα πολύ περήφανη και χαρούμενη που με αφορμή αυτή την παράσταση, έχουμε να προτείνουμε ένα τόσο αξιόλογο νεοελληνικό έργο με τέτοια ποιότητα. Δηλαδή είναι μεγάλο κέρδος για μας και μόνο που το διαβάσαμε.

Έτσι, εκτός από το ότι θα συστήσετε στο κοινό την «Αθηνά», που όλες αυτές τις δεκαετίες ήταν στην αφάνεια, παράλληλα καταθέτετε και μια σημαντική συγγραφική πρόταση.

* Όσο ασχολούμαι περισσότερο με αυτό το κείμενο κι όσο βαθαίνει η δουλειά μου διαπιστώνω πως πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά σύγχρονα ελληνικά έργα. Βέβαια πρέπει να τονίσω εδώ ότι τη 17χρονη αγωνίστρια την τίμησε ο Δήμος Μοσχάτου – Ταύρου, ο οποίος αποφάσισε τη μετονομασία του 2ου Γυμνασίου της Δημοτικής Κοινότητας Ταύρου σε «Αθηνά Χατζηεσμέρ».

Ποιες πρακτικές ακολουθείτε για να συσκηνοθετήσετε αυτό το έργο;

* Αυτό που σκεφτήκαμε είναι καταρχάς να εντοπίσουμε τι κάνει ο σκηνοθέτης σε μια παράσταση, ποιες είναι οι αρμοδιότητές του δηλαδή και να αναθέσουμε αυτές τις αρμοδιότητες στον κάθε συντελεστή. Ο ένας είναι ο εμψυχωτής που διδάσκει το κείμενο και την υποκριτική. Ο άλλος ασχολείται με τη διαμόρφωση του σκηνικού χώρου. Ο τρίτος επιλέγει τη μουσική της παράστασης και τον φωτισμό. Αναλαμβάνει ο καθένας το δικό του κομμάτι και τελικά φθάνουμε στον στόχο μας που είναι η συνδημιουργία. Από ό, τι φαίνεται μέχρι στιγμής πάει πολύ καλά η συνεργασία μας, έστω κι αν είναι πολύ καινούργια για όλους μας αυτή η διαδικασία.

Ανυπομονώ να δω το αποτέλεσμα της δουλειάς σας. Βέβαια στη σκηνοθεσία εσύ πήρες το βάπτισμα του πυρός πέρυσι με την «Κίσκα».

* Η συνεργασία μου με τη Μαρία Γίτσα και την Κάλλι Μαυρομάτη προέκυψε από την ανάγκη να δουλέψουμε και να προτείνουμε όλες μαζί κάτι δικό μας. Το ότι καταφέραμε να αναδειχθεί το ταλέντο των κοριτσιών μέσα από την παράσταση είναι τεράστια χαρά για όλους μας.

Στη σύγχρονη θεατρική παραγωγή αποτυπώνεται η κρίση μέσα από πάρα πολλές ομάδες κι άλλες τόσες σκηνές. Ως λαός αναλύουμε πάρα πολύ και θεωρητικολογούμε. Βλέπουμε όμως την πραγματικότητα κατάματα;

* Στην πλειονότητά μας δεν τη βλέπουμε. Αποφεύγουμε τεχνηέντως να τη δούμε. Από την άλλη υπάρχει τόση έλλειψη παιδείας που ακόμα κι αν καταφέρεις να δεις την πραγματικότητα κατάματα δεν υπάρχουν τα εργαλεία να τη διαχειριστείς οπότε ίσως είναι πιο εύκολο και βολικό κανείς να καταφεύγει στη φαντασία του και στον προσωπικό του μικρόκοσμο ας πούμε, προκειμένου να αποφύγει αυτή τη συνείδηση κι αυτή τη διαπίστωση. Θεωρεί κανείς βάρος να συνειδητοποιήσει τι συμβαίνει γύρω του. Γιατί κάτι θα πρέπει να κάνει. Οφείλει να πάρει θέση απέναντι σε αυτό και να τραβήξει κι άλλους ανθρώπους μαζί του προκειμένου να το αλλάξουν.

Ποια είναι η γνώμη σου για τα πάρα πολλά θέατρα και τις πολλές θεατρικές ομάδες που απευθύνονται στο ίδιο κοινό;

Η μοναδική φωτογραφία της ηρωίδας Αθηνάς Χατζηεσμέρ

* Είναι πολύ θετικό, κατά τη γνώμη μου, αυτό το φαινόμενο και η ανάγκη πάρα πολλών ανθρώπων να ασχοληθούν με την τέχνη. Προσπαθούν να εκφραστούν μέσα από αυτήν και να επικοινωνήσουν την πρότασή τους. Το κοινό, που ανταποκρίνεται στο κάλεσμα, επιτρέπει σε όλο αυτό τον κόσμο να υπάρχει θεατρικά. Οπωσδήποτε πρέπει να μελετήσουμε προσεκτικά ποια είναι τα κριτήρια εισαγωγής στις σχολές, ποια είναι η εκπαίδευση των νέων ηθοποιών και πώς στη συνέχεια μπαίνουν στο επάγγελμα. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν είναι μόνο μια τέχνη αλλά και ένα επάγγελμα. Ας εξετάσουμε λοιπόν πόσες σχολές υπάρχουν; Ποιο είναι το σύστημα διδασκαλίας; Με τι εχέγγυα και με τι εφόδια βγαίνουν όλα αυτά τα παιδιά από τις σχολές; Ποια καλλιτεχνική ιδεολογία έχουν βγαίνοντας; Τι είναι αυτό που θα παράξουν μετά ως καλλιτέχνες; Τι στόχο έχουν; Έχουν στόχο απλά να βγουν πάνω στη σκηνή και να πουν κάτι; Αν επιδιώκουν απλά να ζήσουν το αμερικανικό όνειρο τότε είναι λίγο θολό το πράγμα. Υπάρχει βέβαια κι ένα πολύ θετικό, ότι πάρα πολύ κόσμος στρέφεται προς την τέχνη, κι από την πλευρά των καλλιτεχνών και από την πλευρά του κοινού που στηρίζει τις παραστάσεις.

Κάτω από ποιες συνθήκες γίνονται αυτές;

* Βεβαίως παράλληλα υπάρχει και αυτό το ερώτημα. Με τι συνθήκες; Με ηθοποιούς που βάζουν χρήματα από την τσέπη τους; Με ηθοποιούς που πληρώνονται ελάχιστα χρήματα δουλεύοντας ανασφάλιστοι κάτω από συνθήκες επικίνδυνες για τη σωματική τους ακεραιότητα; Με ηθοποιούς που η ανεργία μπορεί να είναι το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής τους; Υπάρχουν πολλά ανοιχτά ζητήματα και άλυτα προβλήματα που αναζητούν λύση.

Στην «Αθηνά» ζούμε το γεγονός της προδοσίας από μια φίλη της, σήμερα πιστεύεις ότι αυτό που βιώνουμε μας επιβάλλει θετικά συναισθήματα αλληλεγγύης και συλλογικότητας ή γινόμαστε πιο εσωστρεφείς και μοναχικοί;

* Μέχρι στιγμής παρόλες τις ζυμώσεις που βλέπω να γίνονται στην κοινωνία, επικρατεί -κατά τη γνώμη μου- ο φόβος, η ανασφάλεια, το κλείσιμο στον εαυτό μας, η ανάγκη για ασφάλεια με κάθε κόστος. Πιστεύω όμως πως κάποια στιγμή θα δούμε σημαντικές αλλαγές.

Η αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων μπορεί να ενεργοποιηθεί; Πώς το βλέπεις;

* Δεν τη βλέπω ιδιαίτερα ενεργοποιημένη για να είμαι ειλικρινής, ίσως μόνο από κάποιους καλούς ανθρώπους αλλά όχι ως συνείδηση κοινωνική.

Το θέατρο ως τι πράξη θα το χαρακτήριζες;

* Πολιτική πράξη είναι χωρίς καμία αμφισβήτηση. Από τη στιγμή που ένας καλλιτέχνης απευθύνεται σε ένα κοινό για να του πει κάτι, είτε πρόκειται για πολιτικό είτε όχι, κάτι θέλει να επικοινωνήσει που έχει να κάνει με την κοινωνία και τον άνθρωπο. Ακόμα κι αν ένα έργο δεν φαίνεται να είναι αμιγώς πολιτικό σίγουρα υπάρχει πολιτική θέση μέσα σε αυτό. Ακόμα κι αν ο καλλιτέχνης δηλώνει ότι δεν θέλει να πάρει πολιτική θέση, νομίζω ότι τελικά τοποθετείται πολιτικά με αυτή την αρνητική του δήλωση…

Έγινε ποτέ αλλαγή εξαιτίας ή μέσω της τέχνης;

* Όχι άμεσα αλλά σίγουρα έμμεσα, μιας και η τέχνη επηρεάζει συνειδήσεις, τις στρέφει προς κατευθύνσεις καινούργιες κάνοντας ανοίγματα, οπότε μπορεί να μη γίνονται επαναστάσεις εξαιτίας μιας θεατρικής παράστασης ή εξαιτίας ενός πίνακα ζωγραφικής αλλά οι συνειδήσεις αλλάζουν μέσα από κάθε καλλιτεχνική πράξη.

Όταν ο Πικάσο έκανε την Γκουέρνικα, δεν έκανε επανάσταση αλλά έκανε γνωστό σε όλο τον κόσμο το δράμα της πόλης αυτής, του Εμφυλίου και βέβαια του φασισμού.

* Ακριβώς. Η τέχνη δίνει το ερέθισμα, θα μπορούσαμε να πούμε.

Εσύ ταυτίζεσαι με αυτό το ερέθισμα που δίνει η τέχνη; Θέλεις να δημιουργήσεις μέσα από αυτό;

* Μόνο γι’ αυτόν τον λόγο συνεχίζω να ασχολούμαι με το θέατρο, δεν υπάρχει κάτι ισχυρότερο από αυτό, όποιες προσωπικές ματαιοδοξίες, φιλοδοξίες ή ανάγκες κι αν έχω. Θέλω να γνωρίσω τον εαυτό μου μέσα από την τέχνη. Σιγά σιγά ειδικά μεγαλώνοντας αρχίζω να οπισθοχωρώ και τη θέση τους καταλαμβάνει αυτή η ανάγκη. Δεν ξέρω αν θα μου δημιουργηθεί κάποια νέα στο μέλλον, αλλά διαισθάνομαι ότι είναι η κυριότερη ανάγκη που με σπρώχνει στο να συνεχίσω να παλεύω και να συνεχίσω να επικοινωνώ με τον κόσμο μέσα από αυτό.

Αλήθεια ποιες ηρωίδες ή ήρωες θα μπορούσαν να ταιριάξουν με την ψυχοσύνθεσή σου και με την παρουσία σου στη σκηνή; Θα σου πήγαινε να παίξεις στο «Δεσποινίς Τζούλια»;

* Υπάρχουν πάρα πολλά έργα που μου αρέσουν. Μάλιστα το «Δεσποινίς Τζούλια» μου αρέσει πάρα πολύ και το μελετάω χρόνια τώρα. Επίσης μου αρέσουν, ο Τσέχοφ, ο Ίψεν και ο Σαίξπηρ. Επίσης ο Μπρεχτ με ενδιαφέρει πάρα πολύ. Όχι τόσο σε επίπεδο μεμονωμένων χαρακτήρων ή σχέσεων αλλά σε πολιτικό επίπεδο.

Θα έλεγες πως σου ταιριάζουν και από την αρχαία τραγωδία ηρωίδες όπως η Ιφιγένεια, η Ηλέκτρα…

* Θα ήθελα κάποια στιγμή να αξιωθώ να ασχοληθώ με τα κλασικά αρχαία κείμενα και να μάθω το είδος σοβαρά. Μέχρι στιγμής δεν μου έχει συμβεί και το νιώθω σαν προσωπικό έλλειμμα, αλλά εντάξει είμαι νέα ακόμα. Αργότερα θα τα καταφέρω.

Επίσης και η Αντιγόνη είναι κορυφαίο πρόσωπο…

* Έχει αποτελέσει και στην τωρινή παράσταση που κάνουμε η Αντιγόνη αρχέτυπο ως αναφορά στην Αθηνά Χατζηεσμέρ. Είναι ο νέος άνθρωπος που αντιστέκεται για τα πιστεύω της.

Η Αντιγόνη είναι πρόσωπο – «οδοστρωτήρας». Μια σπουδαία προσωπικότητα που δεν κρύβει τίποτα. Είναι πολύ γνήσια και πολύ καθαρή.

* Πολύ συναισθηματική, ιδεαλίστρια, αγωνίστρια, θαρραλέα. Έχει πολύ ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Έχω την αίσθηση ότι η «Αντιγόνη» πάνω σε αυτό τον «οδοστρωτήρα» έχει και κάτι εύθραυστο μέσα της.

Σίγουρα υπάρχει πάρα πολλή ευαισθησία…

* Η οποία εκφράζεται με αυτό τον δυναμισμό. Πράγματι η Αντιγόνη υπερασπίζεται αυτή την ευαισθησία της σαν «οδοστρωτήρας»…

Επιστρέφοντας στην «Αθηνά», βλέπω ότι αρκετά από τα πρόσωπα των συντελεστών συνδέονται μεταξύ τους με κάποιο τρόπο.

* Η Θαλασσιά Αντωνοπούλου που έγραψε το κείμενο έχοντας πάρει και τις σκέψεις της γιαγιάς μου που ήταν φίλη με την ηρωίδα μας. Η Φαίδρα Σούτου που έκανε την κίνηση, είναι κόρη του Δημήτρη Χρ. Σούτου, το βιβλίο του οποίου ήταν το βασικό στήριγμά μας. Ο Ισίδωρος Πάτερος που υπογράφει τη μουσική, ήταν δίπλα μου και στο “La Chunga”. Είναι ευτυχία αυτό, γιατί η κοινή μας σκηνική εμπειρία ήταν πάρα πολύ δημιουργική και θυμάμαι ως ευλογία τη σκηνική μας επικοινωνία. Το ίδιο θα συμβεί και τώρα που θα βρεθούμε πάλι επί σκηνής, εκείνος με τη μουσική του κι εγώ μέσα από το λόγο. Είναι πάρα πολύ ωραία συγκυρία για όλους μας.

Έχει σημασία να υπάρχει σκηνική επικοινωνία;

*Τη μεγαλύτερη σημασία, γιατί αν δεν υπάρχει επικοινωνία δεν υπάρχει και αλήθεια. Δεν υπάρχει ούτε παράσταση.

Έχεις αισθανθεί ποτέ επί σκηνής ότι δεν έχεις επικοινωνία με κάποιους συναδέλφους σου;

* Ναι, το έχω αισθανθεί. Το βιώνω ως σκηνικό βιασμό όταν δεν υπάρχει επικοινωνία σκηνική. Δεν είναι ωραίο συναίσθημα.

Και όταν συμβαίνει αυτό πού το αποδίδεις;

* Δεν νομίζω ότι είναι προσωπικό το θέμα. Δηλαδή μπορεί με έναν άνθρωπο στη ζωή να μην ταιριάζουν τα χνώτα σας αλλά πάνω στη σκηνή να βρίσκεις επικοινωνία μαζί του. Είναι θέμα δουλειάς και θέμα τρόπου δουλειάς η σκηνική επικοινωνία αλλά και συνείδησης του ερμηνευτή για το πόσο αναγκαίο είναι να υπάρχει για να υπάρχει παράσταση. Εκεί κρίνεται το ζήτημα και όχι στην προσωπικότητα του καθενός.

Για να κλείσουμε με τη 17χρονη Αθηνά: Τι νομίζεις ότι μπορεί να σκεφτόταν αυτή η κοπέλα πριν την οδηγήσουν στο εκτελεστικό απόσπασμα και λίγα δευτερόλεπτα πριν τη συναντήσει η σφαίρα;

* Αυτό ακριβώς είναι το έργο μας. Τα τελευταία της λεπτά. Τα τελευταία δευτερόλεπτα πριν φτάσει η σφαίρα και φύγει από τη ζωή. Οπότε ελάτε να το δείτε για να μάθετε το τι σκέφτεται…

Ταυτότητα παράστασης – «Αθηνά Χατζηεσμέρ, ετών 17»

Κείμενο: Θαλασσιά Αντωνοπούλου.
Σκηνοθεσία – Σύλληψη: Ηλιάνα Μαυρομάτη, Φαίδρα Σούτου, Ισίδωρος Πάτερος.
Κινησιολογία: Φαίδρα Σούτου.
Σκηνική εγκατάσταση/Κοστούμια: Ηλίας Παπανικολάου.
Μουσική: Ισίδωρος Πάτερος.
Φωτογραφίες: Μυρτώ Κουτούλια

Ερμηνεία: Ηλιάνα Μαυρομάτη

Πληροφορίες

Από το Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2015 έως και την Κυριακή 17 Ιανουαρίου 2016.
Στο Θέατρο Επί Κολωνώ – Black Box, Ναυπλίου 12 και Λένορμαν 94, Κολωνός, Μετρό Μεταξουργείο.

Κάθε Παρασκευή 8.15 μ.μ., Σάββατο 7 μ.μ. και 9.30 μ.μ., Κυριακή 7 μ.μ.
Διάρκεια 80΄
Εισιτήρια: γενική είσοδος 12 ευρώ, κάθε Σάββατο απόγευμα γενική είσοδος 8 ευρώ.
Τηλέφωνο: 210- 51.38.067

* Οι φωτογραφίες είναι του catisart.gr εκτός από την τελευταία που ανήκει στη Μυρτώ Κουτούλια και αυτή της Αθηνάς που προέρχεται από το βιβλίο «Η συμβολή των Ταυριωτών στον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα 1940-1945»

* Παράταση παραστάσεων (έως το Σάββατο 26 Μαρτίου 2016)

Αλλαγή στο πρόγραμμα των παραστάσεων από 22/1
κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 6:30 μ.μ.

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -