27.7 C
Athens
Δευτέρα 16 Μαΐου 2022
 

“Τσέχωφ” στον Νέο Κόσμο, θεατρική περιπέτεια μέσα από τα διηγήματα του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

…«Ανταλλαγή της ύλης! Αλλά πόσο μεγάλη δειλία είναι να παρηγορείς τον εαυτό σου με αυτό το υποκατάστατο της αθανασίας! Οι μη συνειδητές διαδικασίες που συντελούνται στη φύση είναι κατώτερες ακόμα και από την ανθρώπινη ηλιθιότητα, επειδή στην ηλιθιότητα υπάρχει, παρ’ όλ’ αυτά, κάποια επίγνωση και θέληση, ενώ στις φυσικές διαδικασίες υπάρχει αδιαφορία. Μόνο ένας δειλός, που αισθάνεται περισσότερο φόβο μπροστά στο θάνατο παρά αξιοπρέπεια, μπορεί να παρηγοριέται με το ότι το σώμα του θα ζει με το πέρασμα του χρόνου στο χόρτο, στις πέτρες και στο βάτραχο… Το να βλέπεις την αθανασία στην ανταλλαγή της ύλης είναι όμως τόσο παράξενο, όπως το να προφητεύεις ένα λαμπρό μέλλον στη θήκη αφού σπάσει και αχρηστευτεί το ακριβό βιολί».
Απόσπασμα από το κεφάλαιο VII, της νουβέλας Θάλαμος Νο 6.
Μετάφραση: Γιάννης Στυλιάτης, «Α.Π. Τσέχωφ, επιλογή από το έργο του, Τόμος Α’», Κέδρος, 1998

Μερικά από τα διηγήματα – διαμάντια του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα, άγνωστα κατά το πλείστον στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, μετέφερε θεατρικά στον Κάτω Χώρο του Θεάτρου του Νέου Κόσμου με τη γνώριμη πια στους θεατρόφιλους σκηνοθετική του διαύγεια και ζωντάνια του ο Δημήτρης Μυλωνάς. Η δραματουργική επεξεργασία τους έγινε από τον ίδιο και τον θίασο που αποτελείται από τους πολυσύνθετους Αλέξανδρo Αχτάρ, Μυρτώ Γκόνη, Πάρι Θωμόπουλο, Παναγιώτη Μπρατάκο. Τα αριστουργηματικά διηγήματα χαρακτηρίζονται από τη σαφήνεια, την απλότητα και την ψυχογραφική οξύτητα που διέπουν όλο το έργο του αγαπημένου συγγραφέα. Η διαχρονική διάσταση αποτελεί άλλωστε τη μεγάλη συγγραφική του δύναμη. Αυτή η διάσταση αξιοποιήθηκε από τους συντελεστές και έδωσε ώθηση στην παράσταση. Οι χαρακτήρες θα μπορούσαν να είναι άνθρωποι της σημερινής ή της αυριανής Ρωσίας. Της σημερινής ή της αυριανής κοινωνίας όπου γης. Η νοσταλγία, η ποιητική ατμόσφαιρα αλλά και η στοχαστικότητα του Τσέχωφ γύρω από τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα επανέρχονται στη σημερινή πραγματικότητα, ύστερα από την κρίση λιτότητας και την έξαρση του λαϊκισμού που ζούμε. Γιατί, όπως κάποτε έλεγε ο Δημήτρης Χορν, “στον αέρα που αναπνέουν οι άνθρωποι και ασφυκτιούν, ο Τσέχωφ δίνει το λυτρωτικό οξυγόνο της ελπίδας”. Ο ρεαλισμός του δεν αποτυπώνει μόνο πιστές εικόνες της ζωής του καιρού του, μα και τις καταστάσεις εκείνες που προκαλούν αισθήματα πέρα από τον τόπο και το χρόνο.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1890 ο Τσέχωφ έγραφε: «Οι συγγραφείς που θεωρούμε αιώνιους ή απλά καλούς και μας αιχμαλωτίζουν μ’ αυτά που γράφουν, έχουν ένα κοινό, πάρα πολύ σημαντικό γνώρισμα: Οδηγούν προς κάποια κατεύθυνση και καλούν κι εμάς προς τα κει, κι εμείς αισθανόμαστε, όχι με το μυαλό, αλλά με την ύπαρξή μας ολόκληρη, ότι έχουν κάποιο σκοπό».
H Εταιρεία Θεάτρου Εν Δράσει παρουσιάζει μια παράσταση – διαδρομή, βασισμένη και αφιερωμένη στο έργο και στη ζωή του Α.Π. Τσέχωφ με τον απλό τίτλο “Τσέχωφ”. Η θεατρική αυτή εργασία διαθέτει τόσο τη ζέση και τη δυναμική του κλασικού θεάτρου, όσο και τη νεανική μαγεία ενός ονειρεμένου ταξιδιού περιπέτειας. Είναι ένα παιχνίδι εξερεύνησης στον κόσμο του σπουδαίου συγγραφέα που εμπλουτίζεται με διηγήματα, νουβέλες, θεατρικά έργα αλλά και από την αλληλογραφία του. Πάνω σε στοιχεία ανθρώπινα, στοιχεία της σταδιοδρομίας του Τσέχωφ ως γιατρού στη ρωσική ύπαιθρο, στοιχεία ερωτικά, συγκινητικά, αστεία, πηγαία και περίεργα, «επινοείται» και χτίζεται η παράσταση.
Σκηνές καθημερινής ζωής δίχως φανερή αλληλουχία, δίχως εκρήξεις και εξαιρετικές περιστάσεις. Σαν να παρακολουθεί ο θεατής τη ζωή όχι μοναχά μέσα από τις κορυφές, τις εντάσεις της και τις αβύσσους της, αλλά μέσα από την καθημερινότητα που ρέει παράπλευρα και αστάθμητα. Η δράση δεν είναι εμφανής και οι μύθοι είναι απρόβλεπτα απλοί. Τονίζεται όμως η σημασία των ίδιων των ηρώων, οι οποίοι είτε αδρανούν είτε πλήττουν μα την ίδια στιγμή βιώνουν το δράμα της ζωής, το δράμα της φθοράς. Πάντα με χιούμορ και διαρκώς με μια θεία αφέλεια. Μια αφέλεια κινητήρια δύναμη για την τέχνη. Βάζοντας σε δεύτερο πλάνο την ουσιαστική δράση, ο θίασος είναι σαν να μας θυμίζει τα λαμπρά λόγια του Τσέχωφ ότι «το δράμα γίνεται μέσα στον άνθρωπο και όχι στις ακραίες του εκδηλώσεις». Ως εκ τούτου η δραματική πορεία αντί να συμβαίνει στα εξωτερικά γεγονότα, σημειώνεται στην εσωτερική ζωή των προσώπων.
Στα έργα του Τσέχωφ μπορεί να μας φαίνεται πως ο διάλογος των προσώπων είναι εξωτερικά ασύνδετος. Νομίζει κανείς ότι το κάθε πρόσωπο τραβάει το δικό του δρόμο, ότι η συνομιλία του δεν είναι διάλογος διασταυρούμενος, αλλά παράλληλοι μονόλογοι που ποτέ δε συμπίπτουν. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στα καίρια σημεία της υπόθεσης. Με αυτό τον τρόπο εισβάλλει στη σκηνή το δραματικό ασύμπτωτο που χαρακτηρίζει το έργο του Τσέχωφ. Τα πρόσωπα αγωνίζονται να επικοινωνήσουν αλλά δεν τα καταφέρνουν.
Οι ηθοποιοί μάς συστήνουν με χάρη θαυμάσιους χαρακτήρες που κυκλοφορούν, ζουν και μιλούν, μα σπάνια εκφράζουν με λέξεις την τρικυμία που διαδραματίζεται στα βάθη της ψυχής. Αυτήν μόνον από κάποιες νύξεις, κάποιες εκλάμψεις στο λόγο και στη συμπεριφορά τους, μπορεί κανείς να την υποψιαστεί. Η καθημερινή αυτή συνομιλία, με τις διαφορετικές αποχρώσεις, την κομψή σάτιρα και τη χαμηλόφωνη προβολή των εσωτερικών συγκρούσεων, μας αποκαλύπτει στην εξέλιξη της παράστασης απανωτά απρόβλεπτα γεγονότα και κόσμους κι ανθρώπινα πάθη, που
σαν υποβρύχια ρεύματα διακλαδίζονται αντιμαχόμενα στα συναισθηματικά βάθη και αναταράσσουν κατά διαστήματα τη φαινομενικά ήρεμη επιφάνεια.
Μια λεπτοδουλεμένη κωμωδία είναι η παράσταση, στην οποία οι πρωταγωνιστές, με φαντασία, με αφοσίωση και κυρίως με εκείνο το χαμόγελο, που εμφανίζεται ακόμα και στις πιο τραγικές στιγμές στο έργο του Τσέχωφ, συνδιαλέγονται με το βάρος της ύπαρξής τους.
Το ανανταπόδοτο στον έρωτα, η ματαιότητα, τα ερωτικά τρίγωνα και οι συγκρούσεις είναι μοτίβα πάντα παρόντα στο σύνολο του έργου του, καθώς και ο ρόλος της φύσης, που αντανακλά το έντονο ενδιαφέρον του Τσέχωφ για την οικολογία και την αγάπη του για το φυσικό περιβάλλον. Αλλά και οι θυελλώδεις έρωτές του αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης και καυστικών σχολίων, διαμέσου των ηρώων του. Η ειρωνική αποδοχή της ζωής και το στοιχείο του αυτοσαρκασμού είναι παράγοντες του κωμικού και ταυτόχρονα του πικρού στοιχείου που διαπερνά την υγρή ατμόσφαιρα της ρωσικής υπαίθρου.
Στη διαδρομή της παράστασης η μουσική, στην οποία τόσο συχνά αναφέρεται ο ίδιος ο συγγραφέας στα έργα του, απλώνει τις μελωδίες της και, σε αντιστοιχία με τη δράση και το λόγο, συντίθενται ευρηματικότατα τραγούδια. Οι πρωτότυπες αυτές συνθέσεις αποδίδονται απολαυστικά από τον θίασο επί σκηνής σε ρυθμούς που φτάνουν μέχρι και το μιούζικαλ!

Σκηνές

Η αναζήτηση του νοήματος της ζωής είναι κεντρικό δραματικό θέμα στα έργα του Τσέχωφ. Η ροή του χρόνου και η συνακόλουθή του παρακμή κάνουν το νόημα αυτό φευγαλέο, την αναζήτησή του πιο δραματική και πολλές φορές αφήνουν τα πρόσωπα αδικαίωτα με έναν τρόπο γνήσια τσεχωφικό, που βρίσκεται ανάμεσα στην ειρωνεία και το σπαραγμό.

Οι “τρεις αδερφές” κοντοστάθηκαν, μια μελαγχολική μέρα του όψιμου φθινοπώρου, έδειξαν προς τον ουρανό και φώναξαν με άγρια χαρά: «Εεεεεε, “Θείε Βάνια”, ένας “γλάρος”!».
Η ατμόσφαιρα ήταν τόσο διαυγής, που διαγράφονταν αδρά τα γυμνά δέντρα, τα στενόχωρα σπίτια, οι γκρίζοι άνθρωποι… «Πώς βρέθηκε στα μέρη μας;» αναρωτήθηκε εκείνος και “η κυρία με το σκυλάκι” που τον συνόδευε απάντησε μελαγχολικά: «Μάλλον θα ξέφυγε από τον “θάλαμο 6”, που τον είχαν κλεισμένο». Σήκωσε με μια κομψή κίνηση το βέλο της, δάγκωσε τη ρόγα ενός “φραγκοστάφυλου” που μόλις είχε κόψει και προσέφερε άλλη μια στον συνοδό της. Γοητευμένος την κοίταξε. «Αν ήμουν 20 χρόνια νεώτερος, είπε ο “Θείος Βάνιας”, θα άρπαζα αυτήν τη ρόγα κατευθείαν από τα χείλη σας, θα σας έσφιγγα όλο πάθος στην αγκαλιά μου και θα σας έκανα “πρόταση γάμου”. Όμως εμένα τρίζουν τα γόνατά μου και είναι μέρες που νιώθω περισσότερο “αρκούδα” παρά άνθρωπος». Εκείνη, με τη διακριτική τρυφερότητα που συνήθως απευθυνόμαστε σε έναν γερασμένο συγγενή, τον τάισε το “φραγκοστάφυλο” σαν να ήταν μωρό και του είπε: «Δεν έχετε τότε παρά να μου τραγουδήσετε “για την αγάπη”!». Ο Τσέχωφ είναι ένας φθινοπωρινός ήλιος, που με άσπλαχνη καθαρότητα φωτίζει τις κατεστραμμένες οδούς, τους λοξούς δρόμους, τα στενόχωρα και βρόμικα σπίτια, όπου μέσα τους πνίγονται από πλήξη και ανία μικροί, θλιβεροί άνθρωποι, γεμίζοντάς τα με τις ανούσιες νυσταλέες τους κινήσεις. Οι “τρεις αδερφές” πιο μπροστά, συνέχιζαν τη βόλτα στον “βυσσινόκηπο”… Ακολουθώντας το πνεύμα του συγγραφέα. Πλάι σε αυτό το ανιαρό, γκρίζο πλήθος των αδύναμων ανθρώπων πέρασε ένας πνευματώδης, παρατηρητικός άνθρωπος, κοίταξε αυτό τον θλιβερό κόσμο και, «με μελαγχολικό χαμόγελο και ήπια αλλά βαθιά μομφή, με απελπισμένη λύπη, αποτυπωμένη στο πρόσωπο και στην καρδιά, με ειλικρινή, ωραία φωνή είπε: “Ζείτε απαίσια, κύριοι!”» (Γκόρκι).
Σε αυτή τη μομφή, την αληθινή και καυστική, βρίσκεται η κοινωνική σημασία της δημιουργίας του Τσέχωφ.
Εχθρικός απέναντι σε κάθε μικρότητα. Πικρά χλευαστικός, την απογυμνώνει χωρίς οίκτο.
Την ξεσκεπάζει αποκαλύπτοντας τη σήψη εκεί όπου πριν έβλεπες τάξη, άνεση, καθωσπρεπισμό…

Γι’ αυτό αγαπάμε τα έργα του Τσέχωφ, γιατί κάθε φορά που διαβάζουμε κάποιο απ’ αυτά ή το βλέπουμε πετυχημένα ανεβασμένο στη σκηνή, τόσο έντονα και τόσο αυθόρμητα μας έρχεται στο νου η λέξη «ποίηση!». Γι’ αυτό εκτιμήσαμε τη θεατρική δουλειά «Τσέχωφ», για την αυθεντικότητα, τη μαεστρία, την πίστη των συντελεστών. Για τις αδρές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ του δραματικού και του κωμικού. Για τους αμφίρροπους τόνους ανάμεσα στο δραματικό και το κωμικό μιας κι εκεί έγκειται η δυσκολία στο ανέβασμα επί σκηνής. Για τη ζωτικότητα και την αισθητική. Για τις τσεχωφικές λύπες και χαρές που βίωσαν και βιώσαμε μαζί τους. Για τη σοβαρότητα, για την προσπάθεια, για τις ανησυχίες.

Οι συντελεστές

Ο Δημήτρης Μυλωνάς έκανε μια εξαιρετική σκηνοθετική δουλειά πάνω στον Τσέχωφ, καίρια, αντικειμενική, ρεαλιστική. Εξελίσσεται σε έναν ικανότατο σκηνοθέτη με άποψη και πλούτο ιδεών, που έχει πολλά ακόμη να καταθέσει στο θέατρό μας.

Οι ηθοποιοί ερμηνεύουν ήρωες αφελείς και αγνούς ή κουτοπόνηρους και χυδαίους. Γυναίκες αινιγματικές, ευγενικές, μελαγχολικές. «Παράξενες, στενάχωρες, ανόητες, ακάθαρτες, ίσως και αμαρτωλές».
Μέσα από ψιθύρους, φωνές, μουσικές, σιωπές, ποίηση, παιχνίδι με την κίνηση και το φως, μέσα από ένα αφαιρετικό αλλά περιεκτικό σκηνικό που συνθλίβει τον χώρο και τον χρόνο, οι Αλέξανδρoς Αχτάρ, Μυρτώ Γκόνη, Πάρις Θωμόπουλος, Παναγιώτης Μπρατάκος σκιαγραφούν με απτό και μαζί αλληγορικό τρόπο την πορεία προς την ατομική και κοινωνική ενηλικίωση των χαρακτήρων του έργου.
Η Μυρτώ Γκόνη είναι ένα πλάσμα ξεχωριστό, που μπορεί να παίξει τα πάντα και είμαι βέβαιη πως μπορεί να αφήσει τη σφραγίδα της στο θέατρο.

Ο Αλέξανδρoς Αχτάρ έχει πληθωρική κωμικότητα, εκφραστικότητα και πολλή φαντασία.
Ο Πάρις Θωμόπουλος είναι ένας έξοχος ηθοποιός και μουσικός.
Ο Παναγιώτης Μπρατάκος διαθέτει αυθεντικότητα και πολυσύνθετο ταλέντο.

Όμορφα, απέριττα και ευφάνταστα τα σκηνικά-κοστούμια της Δήμητρας Λιάκουρα, μέσα στο πνεύμα του Τσέχωφ αλλά και της εποχής μας.
Ωραία δουλειά με το σχεδιασμό των φωτισμών έκανε η Θάλεια Βελεγράκη.
Η μουσική των Παύλου Κατσιβέλη – Πάρη Θωμόπουλου που ντύνει την παράσταση καθ’ όλη τη διάρκειά της δίνει την αίσθηση της οργανικής ενότητας του έργου τέχνης. Καθοριστική για την παράσταση η φρεσκάδα στην κίνηση από τη Νατάσα Σαραντοπούλου.

Η παράσταση είναι ένας πολύχρωμος πίνακας – φόρος τιμής στην παγκοσμιότητα και τη διαχρονικότητα του μεγάλου Τσέχωφ. Αξίζει να την παρακολουθήσετε.

* Για την παράσταση «Τσέχωφ» χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα διηγημάτων από τη συλλογή: Α. Π. ΤΣΕΧΩΦ, επιλογή από το έργο του, Τόμος Α΄, Β΄, Γ’, μτφρ. Γιάννης Στυλιάτης, εκδ. Κέδρος, 1998, 2001, 2005.

* “Όλα τα έργα εγώ τα χωρίζω σε δύο είδη: εκείνα που μου αρέσουν κι εκείνα που δεν μου αρέσουν. Άλλο κριτήριο δεν έχω κι αν με ρωτήσετε γιατί μου αρέσει ο Σαίξπηρ, δεν θα ξέρω να σας απαντήσω”. (22 Μαρτίου 1890, Α. Π. Τσέχωφ προς τον Ι.Λ. Στσεγκλώφ-Λεόντιεφ, μτφρ. Αντώνης Βογιάζος, από το πρόγραμμα της παράστασης Ο Θείος Βάνιας, σκην. Λευτέρης Βογιατζής, εκδ. Η νέα ΣΚΗΝΗ, 1989-1990)

Ταυτότητα της παράστασης

«Τσέχωφ»
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Μυλωνάς
Δραματουργική επεξεργασία: Δημήτρης Μυλωνάς και θίασος
Σκηνικά-Κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα
Σχεδιασμός φωτισμών: Θάλεια Βελεγράκη
Μουσική: Παύλος Κατσιβέλης, Πάρις Θωμόπουλος
Επιμέλεια κίνησης: Νατάσα Σαραντοπούλου
Βοηθός σκηνοθέτη: Αθηνά Σακαλή
Συμπαραγωγή με την Εταιρεία Θεάτρου Εν Δράσει
Ηθοποιοί
Αλέξανδρoς Αχτάρ, Μυρτώ Γκόνη, Πάρις Θωμόπουλος, Παναγιώτης Μπρατάκος

ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (ΚΑΤΩ ΧΩΡΟΣ)
Αντισθένους 7 και Θαρύπου, 117 43 Αθήνα
T: 210 9212900
F: 210 9212901
info@nkt.gr

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
695ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
- Advertisement -

Τελευταία άρθρα

Cat Is Art