Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Δεν γνωρίζουμε αν η σημερινή πανδημία θα γεννήσει ένα νέο κόσμο. Σίγουρα είναι μια πρόκληση αφύπνισης για όλους μας ώστε όχι μόνο να επιβιώσουμε από τον κορονοϊό, αλλά να επιβιώσουμε και σε έναν κόσμο που αξίζει να ζούμε.
“Ο εγκλεισμός μας και η αποστασιοποίησή μας από τους συνανθρώπους μας, απεδείχθη προς το παρόν σωτήριος και φαίνεται πως έσωσε πολλές ανθρώπινες ζωές”, υπογραμμίζει ο ποιητής Χάρης Μεγαλυνός.
Ο ποιητής που χτίζει διαλεκτική με τους αναγνώστες του, θέτοντας περισσότερα ερωτήματα και δίνοντας λιγότερες απαντήσεις, στην ερώτηση του catisart.gr αν έχει αποκτήσει νέες συνήθειες, απαντά: «Σε κανέναν δεν είναι εύκολο ν’ αποκτήσει νέες συνήθειες, νέους τρόπους επικοινωνίας με τον ανώτερο εαυτό μας. Άλλωστε πριν από μένα, το έχει πει με τον δικό του, φιλοσοφικό τρόπο ο Μπλεζ Πασκάλ: “Όλα μας τα δεινά προέρχονται γιατί δεν μπορούμε να καθίσουμε σ’ ένα δωμάτιο μόνοι μας”.»
Αντικείμενο της ποίησης του Χάρη Μεγαληνού είναι ο κόσμος μας, όπως τον βλέπει και τον ζει συναισθηματικά και στοχαστικά. Τα θέματά του έχουν να κάνουν με τον έρωτα, τον πολιτισμό, την ύπαρξη, τη φύση, την κοινωνία.
Ο καταξιωμένος ποιητής μάς λέει για την παρούσα πανδημία σε σχέση με τις πανδημίες ανά τους αιώνες, οι οποίες έφυγαν προκαλώντας μια σειρά από κοινωνικοοικονομικές ανακατατάξεις:
“Ο άθεος Βολταίρος, μετά τον τρομακτικό σεισμό της Λισαβώνας, αναρωτήθηκε αν υπάρχει Θεός. Η πίστη μας θα δοκιμαστεί σε όλους τους τομείς: στ’ ανθρώπινα δικαιώματα, στην τεχνολογία, στην επιστήμη, στους ηθικούς κανόνες, στα πάντα. Διάβασα ότι τα κανάλια της Βενετίας απέκτησαν με τον περιορισμό της κυκλοφορίας, το περίφημο ανοιχτογάλαζο χρώμα της λιμνοθάλασσας, ότι οι σεισμικοί κραδασμοί της λιθόσφαιρας του πλανήτη μας μειώθηκαν στο ελάχιστο λες και το ανθρώπινο είδος να εξάλειψε. Η πανδημία δεν πέρασε, ούτε θα περάσει τόσο ανώδυνα όσο πιστεύουν πολλοί. Αν η ισπανική γρίπη πριν από 100 ακριβώς χρόνια σήμανε -κοντά στα άλλα- και το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αν μετά τα εκατομμύρια νεκρούς που προκάλεσε, σηματοδότησε την ανάπτυξη της φαρμακολογίας και της επιστήμης, είμαι αισιόδοξος ότι η παρούσα πανδημία, το κλείσιμο των συνόρων, η αναθεώρηση όλων των βεβαιοτήτων, θα κάνει την ανθρωπότητα να σκεφτεί ξανά πόσο ευάλωτη και αδύναμη είναι μπροστά στο Σύμπαν”.
“Αν δεν ελπίζεις στο ανέλπιστο, δεν θα το βρεις ποτέ”, επισημαίνει δε επικαλούμενος τον Ηράκλειτο, και απευθύνοντας το μήνυμα να διδαχτούμε από αυτή την κρίση:
“Ένας ιός, ένας οργανισμός που δεν είναι καν μονοκύτταρος, αλλά μια απλή αλληλουχία από πρωτεΐνες, μάς δίδαξε το μάθημά του: να συναισθανθούμε αυτό που ο Ηράκλειτος είπε πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια στην Έφεσο: εάν μή έλπηται ανέλπιστον, ουκ εξευρήσει (αν δεν ελπίζεις στο ανέλπιστο, δεν θα το βρεις ποτέ)”.
Παραθέτουμε δύο ποιήματα του Χάρη Μεγαλυνού:
URBI ET ORBI
Γιατί να μείνουμε εδώ
ενόσω γύρω μας τα παραθυρόφυλλα θα τρίζουν
και το παλιό μας σπίτι θα στενάζει απ’ τον άνεμο
ψάχνοντας για τα κλειδιά των χαμένων παιδικών δωματίων
στο κιτρινισμένο χαλί των κήπων;
Γιατί να μείνουμε ως τότε εδώ
περιμένοντας τους αργόσυρτους μήνες να χτυπήσουν την πόρτα μας
και τις ημέρες των εορτών που έρχονται και παρέρχονται
όπως ακριβώς και τα κρασιά με το ρουμπινί χρώμα τους
όπως ακριβώς και τα νιάτα;
Ακόμα κι οι κεραυνοί του χειμώνα παρασπόνδισαν,
ακόμα και στα ρυάκια των δρόμων, στην καθαρή μέρα
βλέπεις να σχηματίζονται τα είδωλα των εποχών που καθαιρέθηκαν.
Τι κι αν ράβεις και ξεράβεις
το γλυκερό συντριβάνι του στόματος.
Εσύ που υπερηφανεύθηκες
πως είσαι το έδαφος τόσων διαφορετικών χρυσαφιών
πρέπει να γκρεμίσεις τον πύργο της ζωής σου στην άμμο.
Μην αναζητάς την ακεραιότητά σου λοιπόν
σε τοίχους και σε χειμώνες
που η φωτιά τους είναι ακόμα ξαναμμένη
απ’ τα νωθρά καλοκαίρια της Εύβοιας
και τους βράχους της Αττικής
τους υψωμένους πάνω στο υπόστρωμα της κόκκινης γης
με τόσην αδιαφορία και έπαρση.
Όλη η βουλιμία σου δεν θα σε σώσει.
Μες στο σαθρό κουτί του ηλεκτρισμού
η σύγχιση της ζωής και οι παρασπονδίες του μέλλοντος
θα στήσουν την αδιαφιλονίκητη σημαία της ήττας σου
χωρίς ναύτες, χωρίς νησιά.
Καλοκαίρια και ενιαυτοί© Χάρης Μεγαλυνός και Εκδόσεις “Οδός Πανός”, 2002
Το τζάκι
Το τζάκι λιώνει τα ερυθήματα των παρειών, κάνει τα πουλόβερ όλων των μακρινών περιπάτων ν’ αχνίζουν και τα παπούτσια μας από μακρινούς κι άγνωστους εχθρούς των επιθυμιών μας, τα μεταμορφώνει σε αστεία τέρατα με μάτια και γλώσσες τόσο απροσδόκητα πραγματικές, που όχι δε θέλουμε πια να τα πετάμε κάτω απ’ τα κρεβάτια, δίπλα στις σκάλες, αλλά τα κρεμάμε για να τα βλέπουμε όπως οι μπαλαρίνες τις πουάντ και οι πυγμάχοι τα γάντια τους.
Γιατί το τζάκι είναι ο λαμπερός κόσμος της ψευδαίσθησης, όπου όλα συρρικνώνονται σ’ ένα μισοκαμένο γράμμα ή διαλύονται στην ελαφρότητα ενός φτερού, στο χνούδι μιας σκόνης, στο κάρβουνο ενός διαμαντιού ή μιας στάχτης. Γιατί είναι ο κόσμος απ’ όπου αντλούμε πιο πολύ κι απ’ τον καθρέφτη ή την αστάθεια του νερού, χωρίς ανάμνηση, χωρίς φρίκη, χωρίς ίσως τιμωρία.
Ιδού τα συντρίμμια μιας παμπάλαιης μηχανής που φτιάχνει ακατάπαυστα τους χολερικούς και τους μισάνθρωπος. Και πιο πέρα ιδού το γουδοχέρι που φτιάχνει ολημερίς τη σκορδαλιά των στρατηγών και των παλιόμουτρων. Το τζάκι μας κάνει να ονειροπολούμε τις τρέλες της κηροπλαστικής τέχνης, αυτής της μακάβριας άρνησης που θέλει τη σάρκα να μοιάζει με πνεύμα και το μάρμαρο με την αθανασία.
Το τζάκι μας απαλλάσσει απ’ το αδιέξοδο βάρος των μορφών κι αφού μετακινεί μέσα μας τα φευγαλέα χαρίσματα ενός ουρανού, μιας όασης, ενός πανιού, κάνει τις γνωριμίες με νέους τόπους περιττές και τους ανθρώπους λιγομίλητους.
Γι’ αυτό βλέπουμε ακόμα και σε χώρες που βρέχονται από θάλασσα, πάνω σε ατμόπλοια, κάτω από φοινικιές, μέσα σε καλύβια, το δυναστικό τζάκι ν’ απλώνει τις φλόγες του και καμιά φορά να τα κάνει όλα στάχτη.
Το μήλον της έριδος© Χάρης Μεγαλυνός και “Εκδόσεις Οδός Πανός”, 1983
- Διαβάστε επίσης:
Χάρης Μεγαλυνός: Δεν υπάρχουν δώρα στην ποίηση αλλά σκληρή και διαρκής δουλειά, θέληση
Χάρης Μεγαλυνός: …μέρη περικαλλή έγιναν στάχτη απ’ την επέλαση ενός ξεκάθαρου τυχοδιωκτισμού
