35.3 C
Athens
Παρασκευή 19 Ιουλίου 2024

«Ο Άρντεν πρέπει να πεθάνει»! Έγκλημα, έρωτας και ροδοπέταλα στο Υπόγειο του Τέχνης

Tης Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Χωρίς ελπίδα και χωρίς πόθο φαίνεται πως δεν πηγαίνουμε πια πουθενά που ν’ αξίζει. Κατεβήκαμε τα σκαλιά προς το Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης για να δούμε το έργο «Ο Άρντεν πρέπει να πεθάνει», σε σκηνοθεσία του πολυσχιδούς Χάρη Φραγκούλη, ένα δημιούργημα που πραγματεύεται τα ανθρώπινα πάθη σε μεταιχμιακά χρόνια. Είναι ένα μεγάλο και γνωστό έργο. Ο σκηνοθέτης της ομάδας Kursk αναζήτησε έργα του Μάρλοου γιατί ήθελε να ανεβάσει ένα ελισαβετιανό έργο λόγω του μεγέθους και των θεματικών, λόγω της εποχής. Δεν μπορούσε να φανταστεί τον Σαίξπηρ καλύτερο από ό, τι τον διάβαζε. Ήταν τρισδιάστατος. Ο Μάρλοου του φάνηκε δισδιάστατος. Αυτό που τον ενδιέφερε ήταν το πέρασμα από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση. Ο Άρντεν πεθαίνει γιατί πρέπει – ο Άρντεν είναι ο Μεσαίωνας. Ο κόσμος προχωρά. Έρχεται ο έρωτας, η Αναγέννηση. Είναι ένα έργο με χαρακτήρες και πολλές αλλαγές χρόνου, διάθεσης, εικόνων, με σκηνές ψυχολογικού θεάτρου, με μαριονέτες. Ανθρώπους – μαριονέτες που ενεργούν σπασμωδικά, κλαίνε, γελάνε, αντιφάσκουν, ραδιουργούν, ρητορεύουν, αμαρτάνουν, πάσχουν. Το σκηνικό ένα βελούδινο καρουσέλ που αντί για αλογάκια έχει ανθρώπινους χαρακτήρες.

Στην παράσταση δεν θίγονται μόνον όσα αφορούν τις αισθήσεις και τα συναισθήματα που αφυπνίζει ο έρωτας και η σαρκική έλξη. Αλλά και ο έρωτας ως ζήτημα κοινωνικοπολιτικό, ο διαχωρισμός της απόλαυσης του σώματος και του πνεύματος, θέματα που εφάπτονται του φεμινισμού αφορούν εν τούτοις ουσιαστικά και τη σχέση των δύο φύλων, σκέψεις για τη συμβίωση, τον γάμο, την απιστία, το δίπολο δέσμευσης και ελευθερίας, αναλύσεις για την επιθυμία, τη φιλία, τη φαντασία, τις υποσχέσεις, την εμπιστοσύνη, την επικοινωνία, την αναλγησία, την ηθική. Φαίνεται πως ο συγγραφέας, μεταξύ των άλλων, αποσκοπούσε στην ανάδειξη της λανθασμένης έμφασης που δίνεται στο σεξ και της παραμέλησης της ψυχής υπέρ του σώματος. Επέμενε στα στοιχεία που παρουσιάζουν τον έρωτα ως ακόμα μία «ανάγκη», ενώ επιθυμούσε να προωθήσει την επαναξιολόγηση των συναισθημάτων και των ουσιαστικών ερωτικών σχέσεων. Πετυχαίνει να θέσει με σαφήνεια τον προβληματισμό του και να ιχνηλατήσει μια άλλη θεωρητική προσέγγιση.
«Ο Άρντεν πρέπει να πεθάνει»! Γιατί, όμως; Η υπόθεση αυτή δίνει έμπνευση για την τέταρτη σκηνοθεσία του Χάρη Φραγκούλη. Βασισμένο σε πραγματικό γεγονός το θεατρικό έργο, τη δολοφονία του Τόμας Άρντεν από τη γυναίκα του και τον εραστή της, παίρνει τον χαρακτήρα ενός –αριστουργηματικά δομημένου– θρίλερ. Με αίμα, καταδίωξη, αγωνία, ίντριγκα. Το έγκλημα αναδεικνύει ζητήματα θρησκείας, εξουσίας, βίας και έρωτα, έχοντας στο επίκεντρό του έναν άρχοντα που πεθαίνει μαζί με την ταραγμένη εποχή του.

«Ο έρωτας είναι θεός, κι ο γάμος μόνο λόγια», λέει η ηρωίδα, προαναγγέλλοντας τις απόψεις μια νέας εποχής.
Οι σκοπιμότητες! Η πιο σκοτεινή έλικα της ανθρώπινης σκέψης. Το θρασύτερο μασκάρεμα της συμπεριφοράς. Ο δολιότερος δούρειος ίππος που φτιάχτηκε για να αλωθούν τα ανθρώπινα συναισθήματα. Το απόλυτο κακό της επικοινωνίας. Μια ωδή στην απιστία. Ένα ποίημα για τη μεγάλη ελαφρότητα του ανθρώπου.
Το σχέδιο ήταν προετοιμασμένο από καιρό, θα τον σκότωνε οπωσδήποτε. Χαιρέκακες οι σκέψεις, παμπόνηρα τα σχέδια γι’ αυτόν τον τιποτένιο, που χρόνια τώρα εξουσίαζε τη ζωή της. Δεν υπήρχε σκέψη κακεντρεχής που να μην τη βύθιζε, με ηδονή, σαν ένα μαχαίρι, μέσα στο μυαλό της. Σκευωρίες, πλεκτάνες, υποκριτικά τεχνάσματα, επιτήδεια κόλπα, φθόνος και τύψεις που απωθούνταν. Στο τέλος δεν μπορεί να της ξεφύγει. Το κλειδί του σπιτιού του είναι δικό της, και το πρόσωπό του μες στο πρόσωπό της.

«Ο Άρντεν του Φέβερσαμ»

«Ο Άρντεν του Φέβερσαμ» (1592), όπως είναι ο αρχικός τίτλος του έργου (ο τίτλος «Ο Άρντεν πρέπει να πεθάνει» [«Arden muss sterben»] αποτελεί το γερμανικό λιμπρέτο του Erich Fried για την ομώνυμη όπερα του Alexander Goehr) είναι ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα έργα της αστικής τραγωδίας (domestic tragedy). Με το είδος αυτό ασχολήθηκαν πολλοί μεγάλοι δραματικοί ποιητές της ελισαβετιανής και της ιακωβιανής περιόδου. Με τον “ανώνυμο” Άρντεν αρχίζει η μεγάλη διαδρομή που βρίσκει κατά τον 18ο αιώνα τον θεωρητικό απολογητή της στις ανανεωτικές τάσεις του Gotthold Ephraim Lessing και κορυφώνεται αργότερα στο έργο του προσωπογράφου της βασανισμένης ανθρώπινης ψυχής, Ίψεν.
Το έργο αποδόθηκε κατά καιρούς στον Σαίξπηρ, στον Christopher Marlowe και κυρίως, ως πρόσφατα, στον Thomas Kyd, τον ποιητή της “Ισπανικής Τραγωδίας”, έναν συγγραφέα που το έργο του μοιάζει να το σφραγίζει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο η μυρωδιά του αίματος. Ωστόσο, οι αμφιβολίες για την ταυτότητα του ποιητή εξακολουθούν να αιωρούνται. Ο οποίος, χωρίς να εγκαταλείπει τον ταξικό επικαθορισμό των χαρακτήρων, επικεντρώνει στην κτητική, παρεμβατική αγάπη, που απορροφά την ανθρώπινη ενέργεια.

Από τη θεατρική του αφάνεια το ανέσυρε μάλλον οριστικά ο Antonin Artaud, όταν το συμπεριέλαβε στο ρεπερτόριο του Θεάτρου της Σκληρότητας, θεωρώντας το «ό, τι ακριβώς χρειάζεται για τα ταραγμένα πνεύματα της εποχής μας».
Ο φόνος του Άρντεν το 1548, πράγματι συγκλόνισε την Αγγλία της εποχής, και ο Holinshed, ο κορυφαίος χρονικογράφος της Αγγλίας, του αφιερώνει, στην πρώτη έκδοση του Χρονικού του το 1577 (από όπου ο Σαίξπηρ άντλησε πάμπολλα θέματα των έργων του), πέντε ολόκληρες σελίδες.
Βασικός σκηνογραφικός χώρος του έργου είναι το σπίτι ενός άρχοντα που πλούτισε με το εμπόριο και παντρεύτηκε μια γυναίκα από ανώτερη κοινωνική τάξη και περήφανη για την καταγωγή της. Στόχος του συγγραφέα είναι να απεικονίσει ανθρώπινα πάθη, και η καινοφανής για την εποχή του ρεαλιστική περιγραφή του περίγυρού τους τον βοηθάει να κάνει οικείες, δηλαδή ακόμα πιο ανατριχιαστικές, τις ανοίκειες πράξεις των ηρώων.
Ο συγγραφέας δεν ηθικολογεί, καταγράφει. Εκτός από τον “Άρντεν” και την “Ισπανική Τραγωδία”, σπάνια ανακαλύπτει κανείς έργο γραμμένο πριν από το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» όπου τον συγγραφέα τον ενδιαφέρει περισσότερο η πολυπλοκότητα της ζωής παρά η αβασάνιστη άποψη πως είναι κακό να είσαι κακός.
Ο «Άρντεν από το Φέβερσαμ» επιβεβαιώνει κάτι που το αρνείται ολόκληρο το ελισαβετιανό δράμα: πως είναι πολύ δύσκολη υπόθεση να διαπράξεις έγκλημα. Πράγματι, πρόκειται για ένα θρίλερ που θα προκαλούσε ρίγη συγκίνησης ακόμα και σ’ έναν μάστορα του είδους σαν τον Άλφρεντ Χίτσκοκ ή τον Τουέντιν Ταραντίνο, κυρίως επειδή οι δόσεις σασπένς, χιούμορ και δράματος συνδιαλέγονται με τρόπο που ξεπερνά τα στενά όρια του είδους.
Για τους θεατρικούς ποιητές της εποχής της Ελισάβετ της Α’ «όλος ο κόσμος είναι θέατρο», και αναλαμβάνουν να το αποδείξουν έμπρακτα. Η μικρή ελισαβετιανή σκηνή χωρά ένα ολόκληρο σύμπαν που οι κραυγές του, τα πάθη του, η αχρειότητά του, το μεγαλείο του, η εγκληματικότητά του, το γέλιο του, η τρυφερότητά του και η ιδιόμορφη ποίησή του αντιμετωπίζονται κατά πρόσωπο και φτάνουν μέχρι εμάς με ελάχιστες φθορές, γιατί εκφράζουν με μοναδικά καίριο τρόπο την αντίδραση του ανθρώπου στην έλλειψη αυτής της στενάχωρη σκηνής που είναι ο κόσμος. Οι ποιητές του ελισαβετιανού δράματος ανακαλύπτουν το θέατρο μαζί με τη ζωή, και οδηγούνται να τα ταυτίσουν, δοκιμάζοντας τα πάντα στο σανίδι, με τόση βουλιμία και ευφορία, με τρόπο τόσο ανοικονόμητο και παιδιάστικο, που σήμερα, αναζητώντας κάποιο κοινό μέτρο, κάποια κοινή συνισταμένη, δεν μπορούμε να σκεφτούμε παρά μια έννοια που δεν είναι τόσο εξωθεατρική, όσο φαίνεται σε πρώτη ματιά: τη φρίκη. Όλα τα είδη του ελισαβετιανού δράματος μοιάζει να αντιμετωπίζουν και να καταγράφουν τη φρίκη που αντικρίζουν οι δημιουργοί τους καθώς παρατηρούν τον κόσμο γύρω τους. Γι’ αυτό και ο χαρακτηρισμός “ρεαλιστικός” ακούγεται σχεδόν μικρόψυχος.

Από τη μια είναι ο βίαιος, πρωτόγονος και απάνθρωπος φόνος και από την άλλη η βιαιότητα των αισθημάτων, τόσο ενδιαφέρουσα, και όλα αυτά δοσμένα με έναν ακατέργαστο τρόπο, από τον ίδιο τον συγγραφέα. Και πάνω απ’ όλα, ο τρόπος που πραγματεύεται το θέμα του, τον θάνατο. Πώς ο ήρωας οδεύει προς τον θάνατο, αψηφώντας τον σχεδόν. Σαν να το προβλέπει, να το αντιλαμβάνεται και παράλληλα να μην τον νοιάζει. Η δολοφονία είναι το λογικό αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που βασίζεται στην εμπορευματοποίηση.

Ο γάμος και τα ερωτικά τρίγωνα

Υπάρχουν πολλά επίπεδα ανάγνωσης στο έργο, όπως το αρσενικό, οι γυναικείοι ρόλοι, η κατοχή των εδαφών, η οικονομική και πολιτική δομή, ο φόνος, ο κυνισμός, η βία, η απιστία. Ωστόσο, ο γάμος είναι ένα κυρίαρχο θέμα που ο συγγραφέας διερευνά. Ο γάμος ως αντίληψη, ο γάμος ως ιδιοκτησία και τα ερωτικά τρίγωνα.
Ο γάμος μεταξύ του Άρντεν και της Αλίκης είναι, καταρχάς, μια καλή επιχειρηματική και πολιτική απόφαση. Λαμβάνοντας υπόψη τη θέση και των δύο μερών στην κοινωνία. Η Αλίκη με το γάμο της ανεβαίνει κοινωνικά και συνεχίζει έναν πλούσιο τρόπο ζωής.

Το πρώτο ερωτικό τρίγωνο είναι ο Άρντεν, η Αλίκη και ο Μόσμπι. Η Αλίκη μπορεί να βρήκε το είδος του συζύγου που επιθυμούσε, για την αγάπη όμως έψαξε αλλού. Υπάρχει επίσης ένα δεύτερο ερωτικό τρίγωνο με επίκεντρο τη Σούζαν. Αυτό το τρίγωνο δημιουργείται αφενός από τα συναισθήματα των ανδρών προς την όμορφη καμαριέρα, αφετέρου και κυρίως επειδή ο Μόσμπι χρησιμοποιεί την αδελφή του ως εργαλείο.
H αληθινή και δακρύβρεχτη ιστορία του άρχοντα Άρντεν από το Φέβερσαμ που δολοφονήθηκε άγρια από την άπιστη και φιλήδονη γυναίκα του, Αλίκη, παρουσιάζεται με κοφτερή σκηνοθετική ματιά. Η Αλίκη εμφανίζεται ως μια γυναίκα διεφθαρμένη μεν αλλά τα δικαιώματά της στον έρωτα είναι αδιαμφισβήτητα. Από αγάπη για κάποιον Mόσμπι, έναν τυχάρπαστο μπαλωματή που προσπαθεί να αναρριχηθεί στην κοινωνία και να πλουτίσει, προσέλαβε δύο αχρείους της εσχάτης υποστάθμης, τον Mαύρο Γουίλ και τον… Χανακούλα, για να τον σκοτώσουν.
Στην παράσταση όλα αλλάζουν αστραπιαία και οι ηθοποιοί λάμπουν και λάμπουν και λάμπουν επί σκηνής. Το αίμα έχει τη γεύση των ροδοπέταλων, ο ακόρεστος πόθος της άνομης λαγνείας γίνεται οικεία ανατίναξη. Το επονείδιστο τέλος όλων των δολοφόνων προκαλεί τη συμπάθεια.

Συντελεστές

Η παράσταση βλέπεται με προσήλωση, ει δυνατόν ως ένα ερωτικό θρίλερ με εφιαλτικές ψυχολογικές προεκτάσεις ή ως ένα ψυχολογικό θρίλερ με εφιαλτικό ερωτικό υπόβαθρο. Σε πολλά σημεία της είναι εκρηκτική, ανατριχιαστική και ανατρεπτική. Έχει χυμούς, πολλή φαντασία, ζωντάνια, νεανικότητα. Κυρίως διαθέτει δυνατούς και εκλεκτούς ηθοποιούς. Η Μαρία Πανουργιά κάνει αληθινή κάθε σημασία. Ως Αλίκη είναι φωτιά και τριαντάφυλλο. Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης επί σκηνής έχει την απλή φυσική αίσθηση της ζωής. Στο ρόλο του Άρντεν πραγματοποιεί ένα επίπονο και σπάνιο κατόρθωμα.
Ο Γιάννος Περλέγκας ενσωματώνει τη φυσική εμπειρία, τη σκέψη και το ταλέντο. Ο Θάνος Τοκάκης έχει εδραιωμένη τεχνική, κριτικό νου, σκηνική οξύνοια και απίστευτο χιούμορ. Η Ηρώ Μπέζου μεταμορφώνεται εκπληκτικά και ολοκληρωτικά. Είναι τολμηρή, ακάθεκτη και συναρπαστική. Γιάννης Παπαδόπουλος και Νικόλας Χανακούλας άμεσοι και απολαυστικοί.
Εντυπωσιακά τα σκηνικά των Αργύρη Πανταζάρα – Λουκίας Χουλιάρα και πλούσια σε φαντασία τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη. Η μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή έδωσε φόρτιση στις σημαντικές σκηνές και οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου υποβλητικότητα στην παράσταση. Μια παράσταση με οργάνωση, εύθυμη και δραματική ταυτόχρονα, αγωνιώδη, πρωτότυπη. Μια παράσταση σαν χτύπος ισχυρός. Ο Χάρης Φραγκούλης με την ομάδα του έκαναν μια δουλειά αιρετική, με ενέργεια και ρυθμό. Το μείγμα της λαγνείας, της απληστίας και της σκοτεινής κωμικότητας έχει σαφώς τη σύγχρονη αισθητική, τους δικούς τους κώδικες.

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Νίκος Χατζόπουλος
Σκηνοθεσία: Χάρης Φραγκούλης
Σκηνικά: Αργύρης Πανταζάρας – Λουκία Χουλιάρα
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Μουσική: Κορνήλιος Σελαμσής
Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος
Σκηνική προετοιμασία ηθοποιών (τεχνική Alexander): Βίκυ Παναγιωτάκη
Βοηθός σκηνοθέτη: Ασπασία-Μαρία Αλεξίου
Βοηθός ενδυματολόγου: Κέλλυ Παπαδοπούλου
Βοηθός σκηνογράφων: Γεωργία Μπούρα
Κατασκευή σκηνικού: Γιάννης Δαμίγος, Χρήστος Τσακίρογλου
Κατασκευή κοστουμιών: modistroula.gr
Κατασκευή κούκλας: Λουκία Χουλιάρα
Μακιγιάζ: Ιωάννα Λυγίζου
Φωτογραφίες: Νίκος Πανταζάρας

Παίζουν: Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Ηρώ Μπέζου, Μαρία Πανουργιά, Γιάννης Παπαδόπουλος, Γιάννος Περλέγκας, Θάνος Τοκάκης, Νικόλας Χανακούλας

Πληροφορίες

Θέατρο Τέχνης – Υπόγειο
Πεσμαζόγλου 5, Αθήνα
τηλέφωνο ταμείου: 2103228706
παραστάσεις: 1 έως 25 Οκτωβρίου 2015
Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο 21.15 και Κυριακή 20.00
15€ | 10€ (μειωμένο – φοιτητικό) | 5€ (άνεργοι, ΑΜΕΑ)

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -