Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
Μια ξεχωριστή πολιτιστική εμπειρία ήταν αυτή που μας ετοίμασε για φέτος το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, καθώς το Αρχαίο Στάδιο της Επιδαύρου άνοιξε για πρώτη φορά τις πύλες του στο κοινό, φιλοξενώντας ένα ιδιαίτερο μεταμεσονύχτιο γεγονός μέσα στον αρχαιολογικό χώρο και υπό το φως του φεγγαριού.
Η θεατρική δουλειά «(Άλκηστις) Τοπίο μετά την Υπόσχεση» του Δημήτρη Καμαρωτού ήταν μια πρωτότυπη σκηνική και μουσική περιπλάνηση στον νυχτερινό χώρο της Επιδαύρου, εμπνευσμένη από την ηρωίδα του Ευριπίδη. Η σύνθεση συνδύαζε μουσική και λόγο, επιχειρώντας μια διαφορετική προσέγγιση στον μύθο.
Η περιπλάνηση
Αφήσαμε πίσω μας τα χρωματιστά λαμπιόνια που σηματοδοτούσαν την έναρξη της πορείας μας και καθώς η περιπλάνηση προχωρούσε, από πέτρα σε πέτρα, από δέντρα σε θάμνους, ο σκηνοθέτης και συνθέτης Δημήτρης Καμαρωτός περιέγραφε όπως κανείς άλλος τα άγρια τοπία που χτυπιούνται από τον άνεμο, τις μαρμάρινες κολόνες τις λουσμένες σε θρύλους, τα φώτα που ξεθώριαζαν ή βρυχώνταν.
Η αφήγησή του ήταν λαμπρή, γεμάτη ζεστασιά για τα μνημεία που συναντούσαμε, με ποιητική εμβάθυνση για το αποτύπωμα που αφήνει μέσα του κάθε παρθένα εικόνα της φύσης κι αργή σε ανάπτυξη, καθώς ο χρόνος σε ένα τέτοιο ταξίδι δεν γίνεται παρά να απλώνεται και να μεγεθύνεται, σε αντίθεση με εκείνον της πόλης που μικραίνει και δεσμεύει.
Υμνητής της περιπλάνησης
Ο Δημήτρης Καμαρωτός είναι ένας υμνητής της περιπλάνησης -περιπατητικής, αρχαιολογικής, μουσικής. Με την «Άλκηστη» που παρακολουθήσαμε ακολουθώντας την Κωνσταντία Τάκαλου προς το Αρχαίο Στάδιο της Επιδαύρου, μάς παρέπεμψε στη μελαγχολία των ηρώων του Κάφκα και τις Μεταμορφώσεις του. Εκεί όπου το παράδοξο οφείλεται στο ότι όσο πιο λελογισμένη είναι η κοινωνική οργάνωση τόσο μειώνεται η αλληλοσύνδεσή μας με τον Άλλο, πράγμα που σημαίνει απομόνωση και αλλοτρίωση. Με την παγκοσμιοποίηση, ο μεταμοντέρνος αργόσχολος έχει μετατραπεί σε ψηφιακό πλάνητα, σε σέρφερ του Διαδικτύου.
Τα ηχεία της Μνήμης
Οι περισσότεροι έχουμε συνηθίσει, και ενίοτε ταυτίσει, την έννοια του περιπλανώμενου με μια μορφή αστικής περιπλάνησης όπου η αναπόληση, η χωρίς αιτία περιδιάβαση από δρόμο σε δρόμο και ο αναστοχασμός βρίσκουν έκφραση σε τουρίστες των πόλεων. Η Κωνσταντία Τάκαλου, όμως, η λαμπρή αυτή ηθοποιός, είναι, ίσως, η πιο ξεχωριστή μορφή υποκριτή – οδηγού – ξεναγού που δεν περιορίζεται εντός του άστεως, αλλά μας αποκαλύπτει τη χαρά του ταξιδιού χωρίς συγκεκριμένο σκοπό και αιτία, είτε στον στίβο του αρχαίου θεάτρου, είτε στον Κρυφό Υπόγειο Διάδρομο, στο Λαβύρινθο, στα Τοπία, στην Απεραντοσύνη του έναστρου ουρανού, στις περιοχές του παρελθόντος, στα διάσπαρτα ηχεία της Μνήμης.
Σε αυτή την προσωπική κάθοδο της Άλκηστης, που πραγματοποιήθηκε με Βοηθό σκηνοθέτη την έμπειρη Σύλβια Λιούλιου, θαυμαστή δραματουργία κειμένου των Νίκου Φλέσσα, Σύλβιας Λιούλιου και σκηνικό χώρο – διαμόρφωση τοπίου του Γιώργου Ρυμενίδη, νιώσαμε ο χρόνος να επιβραδύνεται. Το παρελθόν να κρύβεται στη βραδιά που έφευγε, η ώρα να αποκοιμιέται στις γωνίες, να μισοκλείνει τα μάτια της σαν γάτα μπροστά στο φως. Πάντα είναι απόγευμα όταν θυμόμαστε κάτι, ή τουλάχιστον για μένα έτσι είναι. Τα πάντα είναι στο φως. Όταν όμως μια σπουδαία ηθοποιός μάς οδηγεί στην εμπειρία είναι μεσάνυχτα. Εκείνη να μιλά και το τοπίο να της αποκρίνεται. Η ονειρική Άλκηστις της Κωνσταντίας Τάκαλου υπήρξε μια παρουσία σε μετάβαση. Αναδύθηκε από την εμπειρία μιας διαδρομής μέσα στο σκοτάδι ακολουθούμενη από πυγολαμπίδες. Ο ήχος επιβραδύνθηκε και ο χώρος -ονειρικά φωτισμένος από τον Γιάννη Δρακουλαράκο– μας απάντησε.
Η φωνή και η μουσική κινούν την ιστορία. Μπορεί να φέρουν μνήμες και εικόνες από το παρελθόν. Ξεχωριστή η συμβολή της υπέροχης Άννας Παγκάλου (Vocal performance) στη διαμόρφωση του ηχοτοπίου της παράστασης.
Το δράμα του θανάτου και της αναβίωσης
Η «Άλκηστις» είναι το δράμα του θανάτου και της αναβίωσης της ενάρετης βασίλισσας που δέχθηκε να θυσιάσει τη ζωή της για να υποκαταστήσει στον Άδη τον μελλοθάνατο σύζυγό της, τον Άδμητο. Τα δύο αυτά καίρια γεγονότα καθορίζουν αποφασιστικά και τη δομή του έργου, που έχει δίπτυχη μορφή: Στο πρώτο και εκτενέστερο μέρος παριστάνεται ο θάνατος της νεαρής ηρωίδας και ο θρήνος γι’ αυτόν, ενώ το δεύτερο και συντομότερο μέρος περιλαμβάνει τη συνειδητοποίηση εκ μέρους του Αδμήτου των οδυνηρών συνεπειών εξαιτίας του θανάτου της βασίλισσας και την ακύρωσή τους με τη θαυμαστή παρέμβαση του Ηρακλή, η οποία μετατρέπει την άφατη θλίψη σε αδόκητη χαρά.
Η παράσταση του Δημήτρη Καμαρωτού μαρτυρά ξεκάθαρα τη λογοτεχνική και πνευματική προσέγγισή του, αναμειγνύοντας τις σωματικές εμπειρίες με εκείνες του πνεύματος, την εξύψωση των αρχαίων τόπων με την αποστροφή για τις επείγουσες ανάγκες της νεωτερικότητας.
Ημερολόγιο καταστρώματος
Θα μπορούσε κανείς να το διαβάσει σαν ένα ημερολόγιο καταστρώματος γεμάτο ήχους, ψιθύρους, υγρό αέρα, εκρήξεις φωτός ανάμεσα στα σύννεφα και βήματα στις άκρες του κόσμου.
Το κέντρο του δράματος κατέχει ο πολυσυζητημένος αγώνας λόγων ανάμεσα στον Άδμητο και τον πατέρα του, τον Φέρητα, επεισόδιο που μεταθέτει στο παρόν μια αντιπαράθεση που χρονικά ανήκει στην περίοδο πριν από τον θάνατο της Άλκηστης, ενώ τώρα διεξάγεται μπροστά στο άψυχο σώμα της, και έτσι η σκηνή φορτίζεται συναισθηματικά ακόμη πιο έντονα. Ενώ στην τραγωδία, όπως και στην καθημερινή ζωή, ο θάνατος είναι τελεσίδικα αμετάκλητος, στην Άλκηστη η ηρωίδα επανέρχεται στη ζωή.
Η αναβίωσή της πραγματοποιείται σύμφωνα με την ουτοπική σκέψη του Χορού σε ένα άλλο έργο του Ευριπίδη, τον Ηρακλή, ότι διακριτικό γνώρισμα των ενάρετων ανθρώπων θα έπρεπε να είναι η δυνατότητα να ζήσουν μια δεύτερη ζωή.
Στην παράσταση του Δημήτρη Καμαρωτού βλέπουμε την ηρωίδα του Ευριπίδη να βγαίνει σαν χρυσαλλίδα από το πάλλευκο κοστούμι της Άλκηστης και να μεταμορφώνεται σε ΚΑ, ένα πρόσωπο στο κατώφλι της μετάβασης. Ένα πρόσωπο που πρέπει να διασχίσει τον Λαβύρινθο -αν φτάσει και αν μπορέσει.
Μια εμπειρία
Ζήσαμε μια εμπειρία με ευφυέστατη κινητικότητα και μια μουσική δομή να τη συνθέτει ρυθμικά και συναισθηματικά, να είναι ο παλμός της, και να συντονίζεται με το καρδιοχτύπι του κοινού. Ένα έργο θεατρικής πληθωρικότητας που πρώτα ξεσηκώνει και μετά θεραπεύει τον θεατή.
Όταν τελείωσε η παράσταση και οι ταξιθέτες του Φεστιβάλ μάς απομάκρυναν με τάξη και φροντίδα, οι συνομιλίες γύρω μου συνεχίστηκαν ήρεμα ακριβώς όπως πριν, και κανείς δεν έδειχνε να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τον Ευριπίδη, ή τουλάχιστον έτσι νόμιζα μέχρι που μέσα στο φως το χρυσαφί του φεγγαριού άκουσα από μια θεατή τους στίχους της Ολυπίας Καράγιωργα: «Μη φοβηθείς να μ’ ανταμώσεις αυτό το καλοκαίρι./ Εφέτος δε θα σβύσω τις ρυτίδες πούρθαν στα χέρια / και στο πρόσωπο/ … Για να μπορείς να μ’ ανταμώσεις / Για να μπορώ να σ’ ανταμώσω/ Αυτό το καλοκαίρι». Tότε κατάλαβα πως η ευελιξία της σκέψης, η ανάπτυξη του λόγου, η ουσιαστική ερμηνεία, η μετάφραση κέρδισαν τον θεατή από την πρώτη λέξη μέχρι την τελευταία.
Κατάλαβα πως οι συντελεστές της παράστασης που μόλις είχα δει δεν δεσμεύονται από τον τύπο, τους απασχολεί η ουσία και αυτής τη μορφή επιμελήθηκαν με πρώτον τη τάξει κινούν, το αίσθημα.
Αυτό είναι που πρέπει να διοχετευτεί σε μια παράσταση, να γλιστρήσει στο κοινό, να το κάνουν να δει εκείνο που οι ίδιοι βλέπουν και αισθάνονται.
Ένα μικρό θρύψαλο της αρχαίας Ελλάδας
Έφυγα με την ήσυχη αίσθηση ότι ίσως κάθε συνηθισμένη Παρασκευή στην Επίδαυρο εξακολουθεί να κουβαλά μέσα της ένα μικρό θρύψαλο της αρχαίας Ελλάδας, περιμένοντας υπομονετικά κάποιον να προσέξει ότι η συντομότερη απόσταση ανάμεσα σε ένα συνηθισμένο μεταμεσονύκτιο και την αιωνιότητα δεν υπήρξε ποτέ ένα επιχείρημα, αλλά πάντα μια ιστορία. Ένα εμβριθές θέατρο, στο οποίο βυθιστήκαμε άφοβα.
***
«Αλκή»: θηλυκός δαίμων, προσωποποίηση της δύναμης που κρατάει τον εχθρό σε απόσταση κατά τη μάχη. Η γενναιότητα, το θάρρος στην αντιμετώπιση επικίνδυνων και αντίξοων περιστάσεων. Ιδιότητες που θεωρούνταν αποκλειστικό ανδρικό προνόμιο κατά την αρχαιότητα, ωστόσο ο ποιητής τις χρησιμοποιεί εδώ για να ονοματοδοτήσει και να πριμοδοτήσει την ηρωίδα της ομώνυμης τραγωδίας του.
Έργο άστεγο και μεθοριακό –καθώς δεν εντάσσεται ούτε στο σύμπαν του τραγικού ούτε στο είδος του σατυρικού δράματος– η «Άλκηστις» του Ευριπίδη παραμένει ένας απρόβλεπτος καρπός που αρνείται να ανήκει, αποσυντονίζοντας τις όποιες κατηγορίες.
Στη δεύτερη φιλοξενία αυτού του απείθαρχου κειμένου στο φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ, ο συνθέτης Δημήτρης Καμαρωτός μετατρέπει το έργο σε έναν υποφωτισμένο μονόλογο που υιοθετεί άλλες διαστάσεις. Διότι η Άλκηστις εδώ δεν είναι ηρωίδα μιας ιστορίας, αλλά μια παρουσία σε μετάβαση.
***
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
«Άλκηστις – Τοπίο μετά την Υπόσχεση»
Παραστατική σύνθεση – Δραματουργία – Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός
Σύνθεση κειμένου βασισμένη στην Άλκηστη του Ευριπίδη – Βοηθός σκηνοθέτη: Σύλβια Λιούλιου
Δραματουργία κειμένου: Νίκος Φλέσσας, Σύλβια Λιούλιου
Σκηνικός χώρος – Διαμόρφωση τοπίου: Γιώργος Ρυμενίδης
Σχεδιασμός φωτισμών: Γιάννης Δρακουλαράκος
Σχεδιασμός ήχου χώρων παράστασης – Χειρισμός: Κώστας Μπώκος
Ερμηνεύει η Κωνσταντία Τάκαλου
Vocal performance: Άννα Παγκάλου
Συμμετέχει Κουιντέτο εγχόρδων υπό τη διεύθυνση του συνθέτη
«Άλκηστις – Τοπίο μετά την Υπόσχεση»
Παρασκευή 26 και Σάββατο 27 Ιουνίου 2026
Αρχαίο Στάδιο Επιδαύρου
