Γράφει η θεατρολόγος Κατερίνα Δημητρακοπούλου
Υπ. Διδάκτωρ Τμ. Θεατρικών Σπουδών
Από την πρώτη φορά του είδα το «Βάσσα – Μια μητέρα», το προεπαναστατικό έργο του Αλεξέι Μαξίμοβιτς Πεσκόφ – του γνωστού σε εμάς Μαξίμ Γκόρκι – στο θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθηνού, σχεδόν είκοσι χρόνια πριν, θαύμασα τον τρόπο γραφής του Ρώσου συγγραφέα που τόλμησε να «δώσει φωνή» στην τάξη των εμπόρων και των μικρών επιχειρηματιών με βάση τα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα της εποχής του.
Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας τον Φεβρουάριο του 1911, κερδίζοντας μάλιστα και το βραβείο Griboedov. Η μετάφραση του Αλέξανδρου Σάβγκα, ο οποίος συνεργάστηκε και με τον θίασο αποτελεί μία σύγχρονη ανάγνωση του έργου χωρίς όμως, να χαθεί τίποτα από το σκεπτικό και το ύφος του Γκόρκι.
Η σκηνοθεσία της Λίλλυ Μελεμέ θα δώσει πνοή ρεαλισμού στο έργο, θα διδάξει τους ηθοποιούς της την κατανόηση των χαρακτήρων, με αποτέλεσμα ο καθένας να δώσει στοιχεία της προσωπικότητάς του και ταυτόχρονα να ζωντανέψει τον ρόλο του με αλήθεια.
Η Μελεμέ – στο θέατρο Arroyo – επιχειρεί μία καταιγιστική ροή των γεγονότων που δεν αφήνει ούτε ηθοποιούς ούτε θεατές να πάρουν ανάσα. Η οικογένεια Ζελεζνόφ ίσα που καταφέρνει και επιβιώνει από την επιχείρηση οικοδομικών υλικών του ετοιμοθάνατου πατέρα. Καθώς η χρεοκοπία είναι προ των πυλών στο πρόσωπο της κόρης Άννα Ζαχάροβνα, η μάνα θα βρει την κατάλληλη σύμμαχο, για να αποτινάξει από πάνω της την πατριαρχία και να πάρει εκείνη τα ηνία της επιχείρησης.
Η Ξένια Κουτσουμπού, ως Άννα Ζαχάροβνα, θα «φέρει» κοσμοπολίτικο αέρα στην αποπνικτική ατμόσφαιρα του πατρικού της με κατάλληλο χειρισμό των εκφραστικών της μέσων και με εντιμότητα. Απέναντί της, αλλά και δίπλα της, η Λίλυ Μελεμέ στον ρόλο της μητέρας που θα καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στη γυναίκα που παίρνει εκδίκηση από τον άντρα της για όλα όσα έχει βιώσει όταν εκείνος ήταν νέος και δυνατός, και την τρυφερή μητέρα που θέλει να βοηθήσει τα παιδιά της. Θα κλείσει τον μικρό της γιο σε μοναστήρι, παρά τη θέλησή του, αφού η αναπηρία του είναι κατάρα για όλους.
Ο Αλέξανδρος Σάβγκα υποδύεται τον θείο Πρόχορ, ο οποίος αγαπά τη ζωή και θέλει να περνά καλά. Δεν εμπιστεύεται τη Βάσσα, αλλά δεν καταφέρνει να ξεφύγει από τη λαίλαπα των γεγονότων.
Ο Αλέξανδρος Σπυριδέλης, συνεργάτης της Βάσσα, ξέρει να κρατά τις ισορροπίες. Δείχνει συμπόνια στην κόρη του Λουντμίλα για τον άτυχο γάμο της με τον Πάβελ και παραμένει έως το τέλος αξιοπρεπής.
Η Μελίνα Ποτουρίδου, ως Λουντμίλα, δεν σταματά να ονειρεύεται ούτε στιγμή. Εκφράζει με έντονη αλήθεια την απέχθεια για τον σύζυγό της, και τη διαρκή ονειροπόληση για την ομορφιά της φύσης.
Ο Σίμος Στυλιανού στον ρόλο του Πάβελ, κάνει την αναπηρία του «όπλο» δράσης και πάλης, (εδώ φαίνεται η άψογη δουλειά της κινησιολόγου Χριστίνας Βασιλοπούλου) θα καταφέρει να γίνει το «αγκάθι» στην υπόλοιπη ζωή της μητέρας του, αφού εκείνη θα του στερήσει την αγάπη της και την ελευθερία του με το να τον οδηγήσει στη μοναστηριακή ζωή παρά τη θέλησή του.
Ο Λεωνίδας Λεοντιάδης θα δώσει στον ρόλο του άλλου γιου, Σεμιόν, μία ερμηνεία χαμηλών τόνων, φανερά υποχείριο της πονηρής και «θεούσας» γυναίκας του, Ναταλία, την οποία ερμηνεύει με μεγάλη επιτυχία η Πολύμνια Αγγελάκη.
Στον ρόλο των δύο υπηρετριών Λίπα και Ντούνια οι Αγαθή Κυριαζή και Κατερίνα Μαρία Σαλταούρα θα μας δώσουν μία ξεκάθαρη εικόνα της σαπίλας που κρύβει η διαλυμένη οικογένεια του Ζελεζνόφ με τη συνεχή παρουσία τους στον σκηνικό χώρο.
Το λιτό σκηνικό του Πάρη Λεόντιου εξυπηρετεί την εξέλιξη της δράσης και η μετατροπή του τραπεζιού – ερμαρίου σε ολάνθιστο κήπο θα δώσει ανάσα ελπίδας στις βασανισμένες γυναίκες του οίκου. Οι ενδυματολογικές του προτάσεις αναδεικνύουν τόσο τη χρονική περίοδο δράσης του έργου όσο και την οικονομική ανέχεια που βιώνουν.
Αυτό το σκοτάδι που βασιλεύει τόσο μέσα στο σπίτι όσο και στις ψυχές των μελών της οικογένειας υπογραμμίζει ο φωτιστικός σχεδιασμός της Κατερίνας Μαρίας Σαλταούρα και η μουσική επένδυση που υπογράφει ο Νέστωρ Κοψιδάς.
Η αλλαγή στη νέα τάξη πραγμάτων, δεν γίνεται χωρίς απώλειες. Τα όρια διαχωρισμού θυτών και θυμάτων δεν είναι πλέον εμφανή. Η μάνα επιλέγει να σώσει τις κόρες της με πόνο ψυχής και τύψεις.
***
«Βάσσα – Μια μητέρα» του Μαξίμ Γκόρκι από την Λίλλυ Μελεμέ στο Θέατρο Arroyo
