32.7 C
Athens
Κυριακή 23 Ιουνίου 2024

Τι πρέπει να γνωρίζετε πριν δείτε την παράσταση «Ηλέκτρα / Ορέστης» του Ivo van Hove στην Επίδαυρο

Επιμέλεια κειμένου: Ειρήνη Αϊβαλιώτου / catisart.gr

Ο Ivo van Hove (γεννημένος στις 28 Οκτωβρίου 1958) είναι ένας από τους πιο σημαντικούς Ευρωπαίους δημιουργούς της εποχής μας. Ο Βέλγος σκηνοθέτης αποτελεί μια ασυνήθιστη περίπτωση καινοτόμου καλλιτέχνη που κατέκτησε όχι μόνο τις εναλλακτικές σκηνές και τα ερευνητικά φεστιβάλ της Ευρώπης αλλά κατόρθωσε παράλληλα να αποσπάσει το ένα βραβείο μετά το άλλο για τις παραγωγές του στα πιο εμπορικά θέατρα της Αγγλίας και της Αμερικής.

Οπωσδήποτε, συνιστά σπάνιο φαινόμενο, ένας καλλιτέχνης που διαγράφει διττή θριαμβευτική πορεία στα «εντός» και στα «εκτός», να γοητεύει τόσο τους ανήσυχους θεατρόφιλους του Άμστερνταμ, του Παρισιού και της Αβινιόν όσο και το μαζικό κοινό του Μπρόντγουεϊ ή του Γουέστ Εντ.

Ξεκινώντας τη σταδιοδρομία του στις αρχές της δεκαετίας του ’80, ο Ίβο βαν Χόβε ανήκει σε μια γενιά ταλαντούχων Βέλγων καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η Αν Τερέζα ντε Κέερσμαεκερ και ο Γιαν Φαμπρ, που εισέβαλαν ορμητικά στο προσκήνιο των παραστατικών τεχνών με αφετηρία τους την Αμβέρσα, το αδαμάντινο λιμάνι της Φλάνδρας.

 

 

Η Toneelgroep Amsterdam

Την ίδια εποχή ήταν που γνώρισε και τον εξίσου χαρισματικό σκηνογράφο του, τον Γιαν Βερσβέιβελντ, με τον οποίο διατηρεί επαγγελματική από το 1980. Η πρώτη παράσταση στην οποία συνεργάστηκαν βασιζόταν σε κείμενο που είχε γράψει ο ίδιος ο Ίβο βαν Χόβε (“Geruchten”, δηλαδή «Φήμες»). Παρότι προσέλκυσε ελάχιστους θεατές, σήμανε την αρχή μιας σταθερά ανοδικής πορείας, σημαντικός σταθμός της οποίας αποδείχτηκε το 2001 η ανάληψη της θέσης του καλλιτεχνικού διευθυντή της Toneelgroep Amsterdam. Πρόκειται για τη σημαντικότερη θεατρική ομάδα της Ολλανδίας, την οποία ο επιφανής σκηνοθέτης οδήγησε έκτοτε σε πρωτόγνωρη άνθηση, περιοδεύοντας μαζί τους ανά τον κόσμο.

Πέρα από τη σύμπραξή του με τους Toneelgroep όμως, ο Βαν Χόβε διαγράφει παράλληλα την ατομική του τροχιά, συνεργαζόμενος με θέατρα και οργανισμούς όπερας σε χώρες με πολύ υψηλό πολιτιστικό επίπεδο. Είναι επίσης χαρακτηριστικό πως, όταν η Comédie-Française επέστρεψε στην Αβινιόν ύστερα από 23 χρόνια απουσίας, ζητήθηκε από τον Βαν Χόβε να καθοδηγήσει τους ηθοποιούς του θιάσου.

 

 

Κάθοδος στο αρχαίο θέατρο

Ο Ίβο βαν Χόβε ανέλαβε φέτος και την κάθοδο της Comédie-Française στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Θα παρουσιάσει εκεί την παράσταση «Ηλέκτρα / Ορέστης» του Ευριπίδη στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, σε δύο μοναδικές παραστάσεις στις 26 και 27 Ιουλίου 2019. Εξοικειωμένος με λαμπερά γεγονότα και παγκόσμιες πρεμιέρες, ο Βέλγος πρωτοπόρος του θεάτρου, που εκτινάχτηκε στην κορυφή από το Άμστερνταμ και το περίφημο δημοτικό Toneelgroep Amsterdam, δηλώνει ενθουσιασμένος που η δουλειά του παρουσιάζεται στον ιερό αυτό χώρο.

Στην Ελλάδα τον έχουμε ήδη απολαύσει δύο φορές στο παρελθόν, και τις δύο με παραστάσεις βασισμένες σε ταινίες του Μπέργκμαν, την πρώτη στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση (2011, «Σκηνές από έναν γάμο»), τη δεύτερη μόλις πέρυσι, πάλι στο Φεστιβάλ Αθηνών («Μετά την πρόβα – Περσόνα»), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Αρχαίο δράμα, όμως, δεν έχουμε ξαναδεί σε σκηνοθεσία του στη χώρα μας κι ας έχει ανεβάσει στο εξωτερικό, ανάμεσά τους και την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή με πρωταγωνίστρια μάλιστα τη Ζιλιέτ Μπινός. Φέρνει δε στην Επίδαυρο εμβληματικά ονόματα του γαλλικού θεάτρου, όπως τον Ντενί Πονταλιντές (Μενέλαος) με τις ελληνικές ρίζες, την Ελζά Λεπουάβρ (Κλυταιμνήστρα), τον Ερίκ Ζενοβέζ (Φρύγα), αλλά και τον νεαρό Κριστόφ Μοντενέζ (Ορέστη), που αναδείχθηκε χάρη στη συγκλονιστική ερμηνεία του στους «Καταραμένους», και τη Σιλιάν Μπραχίμ (Ηλέκτρα), με γαλλομαροκινή καταγωγή, αστέρι κι αυτή της Κομεντί Φρανσέζ.

 

 

Το στυλ του

Το στυλ σκηνοθεσίας του Βαν Χόβε είναι ένας υπερμοντέρνος μινιμαλισμός που πυροδοτεί μια εξπρεσιονιστική θεατρικότητα. Ο διεθνούς φήμης σκηνοθέτης άλλωστε είναι γνωστός για τη διαφορετική οπτική με την οποία προσεγγίζει τα κλασικά έργα τα οποία ανεβάζει στις παραστάσεις του.

Στην πολυαναμενόμενη παραγωγή καταπιάνεται με τον Ευριπίδη, όχι με ένα έργο του όμως, αλλά με δύο. Δεν είναι η πρώτη φορά, άλλωστε, που συνενώνει σε μια παράσταση περισσότερα έργα. Εδώ το καταφέρνει σε δύο μόλις ώρες, βγάζοντας στην επιφάνεια όλη τη βία του Ευριπίδη στις τραγωδίες «Ηλέκτρα» και «Ορέστης», σαν να παρουσιάζει ένα ενιαίο θρίλερ.

 

 

«Σύγχρονα έργα»

Θεωρεί τις δύο τραγωδίες του Ευριπίδη «σύγχρονα έργα», από τα οποία ωστόσο αφαίρεσε σκηνές και χορικά, δημιουργώντας στην πραγματικότητα κάτι καινούργιο.

Πρόκειται για μια θεαματική παράσταση, σύμφωνα με πληροφορίες, κατά την προετοιμασία της οποίας τα μέλη του θιάσου δεν δίστασαν να δοκιμάσουν τίποτα από όσα τους ζητήθηκαν.

Δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει “να είμαι πιστός σε ένα κείμενο”, λέει ο Βαν Χόβε. Δεν υπάρχει μία αλήθεια, συμπληρώνει. “Παίρνω δέκα διαφορετικούς ανθρώπους για να πουν “Σ’ αγαπώ” – τρεις λέξεις, μια αντικειμενική αλήθεια – και όμως κάθε φορά που λέγεται είναι διαφορετικό. Είμαι γνωστός για την προετοιμασία μου. Για τους ηθοποιούς, αυτό δεν αποτελεί απειλή, αλλά ελευθερία. Μου αρέσει να δημιουργώ έναν κόσμο στον οποίο το κείμενο θα ανθήσει καλύτερα”.

Με το “Ηλέκτρα / Ορέστης” παραδίδει στο κοινό μια οργιαστική παράσταση, λουσμένη στη λάσπη και το αίμα, με σκηνές που συχνά αγγίζουν ταινία ψυχολογικού τρόμου. Ο κύκλος βίας που γεννά η ανάγκη των δύο τέκνων της οικογένειας των Ατρειδών για εκδίκηση, εκκινώντας με τη μητροκτονία, βρίσκεται στο επίκεντρο. Συνενώνοντας τις δύο τραγωδίες, ο Βαν Χόβε ουσιαστικά δημιουργεί ένα νέο έργο, αφαιρώντας σκηνές και χορικά, κι εξαλείφοντας τη χρονική απόσταση που χωρίζει τα γεγονότα που αφηγούνται τα δύο έργα του Ευριπίδη. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα έντασης και ασυμβίβαστης διάθεσης, σε ένα σχεδόν γυμνό σκηνικό, με μινιμαλιστική απλότητα, ο Ίβο βαν Χόβε βάζει τις δύο ιστορίες κάτω από το μικροσκόπιο.

  • Ο Ίβο βαν Χόβε είναι openly gay. Διατηρεί μακροχρόνιο δεσμό με τον σκηνογράφο του Jan Versweyveld από το 1980 περίπου.

 

 

Οι δύο τραγωδίες

  • Ηλέκτρα είναι τραγωδία που έγραψε ο Ευριπίδης και διδάχτηκε (παίχτηκε) το 413 π.Χ.

Στο έργο αυτό, με χαρακτηριστική τη βαρύτητα του θεατρικού αυτού είδους, της τραγωδίας, η Ηλέκτρα, κόρη του Αγαμέμνονα, φέρεται ως σύζυγος κάποιου Μυκηναίου στον οποίο επίτηδες την έδωσε ο δολοφόνος του πατρός της. Η δε Κλυταιμνήστρα αλλά και ο Αίγισθος λαμβάνουν τελικά την ανάλογη τιμωρία από τον αδελφό της Ηλέκτρας τον Ορέστη.

  • Ορέστης είναι ο τίτλος τραγωδίας που έγραψε ο Ευριπίδης και διδάχτηκε (παίχτηκε) το 408 π.Χ.

Βρισκόμαστε στο αρχαίο Άργος. Ο Ορέστης έχοντας δολοφονήσει τη μητέρα του Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της Αίγισθο, είναι άρρωστος και τον περιποιείται η αδελφή του Ηλέκτρα.

Η Ηλέκτρα κλαίει και οδύρεται για τις συμφορές της, τις οποίες συνδέει με την τύχη του οίκου των Ατρειδών, από τους οποίους κατάγεται και από τους οποίους φαίνεται να έχει κληρονομήσει αυτήν τη άτυχη μοίρα. Φοβάται ότι ο λαός των Αργείων θα αποφασίσει θάνατο γι’ αυτήν και τον αδελφό της. Ελπίζει να αλλάξει το κλίμα, με την αναμενόμενη άφιξη του θείου της Μενελάου, ο οποίος έρχεται από την Τροία, όμως φέρνει μαζί του την Ελένη.

Όντως Μενέλαος και Ελένη φθάνουν στο Άργος. Στη σκηνή εμφανίζεται η Ελένη όπου συνομιλεί με την Ηλέκτρα. Η Ηλέκτρα την ενημερώνει για την άσχημη κατάσταση του Ορέστη και η Ελένη δείχνει να συμπονά τον άτυχο νέο. Παράλληλα η Ελένη τονίζει ότι όλα έγιναν εξαιτίας του Απόλλωνα, καθώς οι θεοί ουσιαστικά ξεκίνησαν τον πόλεμο. Επίσης, ζητά από την Ηλέκτρα να πάει χοές στον τάφο της Κλυταιμνήστρας, γιατί η ίδια φοβάται να πάει μόνη της εξαιτίας του ότι δεν ξέρει πως θα την αντιμετωπίσουν μέσα στην πόλη συγγενείς θυμάτων του Τρωικού Πολέμου. Η Ηλέκτρα αρνείται, όμως προτείνει να πάει τις χοές η Ερμιόνη, κόρη της Ελένης, καθώς η Ερμιόνη ήταν υπό την προστασία της Κλυταιμνήστρας όσο έλειπε η Ελένη και πράγματι η Ερμιόνη πηγαίνει τις νεκρικές χοές.

Η Ηλέκτρα μαζί με γυναίκες της ηλικίας της (Χορός) πενθούν για τα δεινά των δύο αδελφών και οι φωνές ξυπνάνε τον Ορέστη. Ο Ορέστης συνομιλεί με την αδερφή του και της αναφέρει ότι δε μπορεί τις τύψεις, καθώς έξι μέρες μετά τον θάνατο της μητέρας του, οι Ερινύες τον κυνηγούν παντού. Η Ηλέκτρα τον καθησυχάζει λέγοντας του για την άφιξη του Μενελάου και του δείχνει ότι τον αγαπά και τον νοιάζεται.

Ο Μενέλαος έρχεται και συνομιλεί με τον Ορέστη. Αναφέρει ότι έμαθε τα άσχημα μαντάτα και ότι δε γνωρίζει καθόλου τον Ορέστη εξωτερικά, καθώς η κατάθλιψη και η κόπωση τον άλλαξε. Ο Ορέστης ζητά τη βοήθειά του και εκείνος λέει ότι θέλει να σκεφτεί ψύχραιμα πριν πάρει την απόφαση να μεσολαβήσει στο λαό των Αργείων.

Μπαίνει στη σκηνή ο παππούς του Ορέστη ο Τυνδάρεως ο οποίος κατακεραυνώνει τον Ορέστη και ζητά από το Μενέλαο να μη μεσολαβήσει για τον Ορέστη ειδάλλως δε θα έχει θέση στο Άργος, ουσιαστικά τον απειλεί. Ο Ορέστης εξηγεί πώς έκανε τη δολοφονία μετά από παρότρυνση του Απόλλωνα και πως το έκανε σαν ηθικό χρέος προς τον πατέρα του. Κατηγορεί τον Ορέστη και δε θέλει να τον βλέπει μπροστά του, φεύγει μανιασμένος και κατευθύνεται προς τη συγκέντρωση του λαού. Ο Ορέστης παρακαλά ξανά τον Μενέλαο, ο οποίος είναι σαφές ότι δεν παίρνει θέση.

Εμφανίζεται ο Πυλάδης, φίλος και σύντροφος του Ορέστη, ο οποίος τον στηρίζει στενά και του προτείνει να πάνε μαζί στη συνέλευση μπας και αλλάξουν το αποτέλεσμα.

Η Ηλέκτρα συνομιλεί με το Χορό, ο οποίος την πληροφορεί ότι οι δυο νέοι πήγαν μόνοι τους στη συγκέντρωση. Αγγελιοφόρος την πληροφορεί ότι ο λαός αποφάσισε θάνατο και για τους δυο.

Η Ηλέκτρα θρηνεί για την απόφαση και δείχνει στον Ορέστη την αγάπη της για εκείνον. Οι τρεις νέοι στη συζήτηση που έχουν, σκέφτονται πως πρέπει να τιμωρήσουν το Μενέλαο για την αδιαφορία. Ο Πυλάδης προτείνει να σκοτώσουν την Ελένη για εκδίκηση, πράγμα που θα κάνουν, όμως η Ηλέκτρα προτείνει και την αρπαγή της Ερμιόνης για να ασκήσουν ψυχολογική βία στο Μενέλαο.

Οι νέοι μπαίνουν στο παλάτι και ακούγονται κραυγές. Ερχόμενη η Ερμιόνη προσπαθεί να καταλάβει τι γίνεται και η Ηλέκτρα της λέει ότι αποφασίστηκε η θανάτωση Ηλέκτρας και Ορέστη, όμως η Ερμιόνη θέλει πραγματικά να τους βοηθήσει. Μην ξέροντας ότι αν μπει στο παλάτι θα την αρπάξει ο Ορέστης με τον Πυλάδη, ακούει την Ηλέκτρα που της λέει να μπει, ούτως ώστε να δει τον Ορέστη που πήγε να παρακαλέσει την Ελένη στο παλάτι, για να μη σκοτώσουν εκείνον και την αδελφή του.

Από το παλάτι βγαίνει ένας Φρύγας δούλος της Ελένης, ο οποίος μας πληροφορεί ότι την ώρα που πηγαίνανε να σφάξουν την Ελένη, εκείνη ξαφνικά εξαφανίστηκε. Παράλληλα, έρχεται ο Μενέλαος ο οποίος βλέπει στην οροφή του παλατιού τον Ορέστη να κρατά την Ερμιόνη και καλεί σε βοήθεια το λαό του Άργους για βοήθεια, παρότι φοβάται για τη ζωή της κόρης του.

Ο Ορέστης είναι έτοιμος να πυρπολήσει το παλάτι, όταν εμφανίζεται ως “από μηχανής θεός” ο Απόλλωνας και λέει ότι η Ελένη αναλήφθηκε και θεοποιήθηκε, ότι ο Ορέστης θα λείψει για ένα διάστημα και μόλις επιστρέψει θα αθωωθεί από τον Άρειο Πάγο και ότι στο μέλλον θα παντρευτεί την Ερμιόνη και ο Πυλάδης την Ηλέκτρα. Τέλος, τόνισε ότι όλα γίνανε με τη θεία βούληση και έτσι συμφιλιώθηκαν όλοι.

 

 

Η Comédie-Française

Το ιστορικό αυτό θέατρο της Γαλλίας, ιδρύθηκε το 1680 από τον Λουδοβίκο ΙΔ’. Aπό το 1799 στεγάζεται στο Palais Royale (Salle Richelieu) στο κέντρο του Παρισιού κι είναι ένα από τα λίγα κρατικά θέατρα της Γαλλίας, επιχορηγούμενο πλήρως από το κράτος. Σκοπός της Comédie είναι να ανεβάζει έργα του κλασικού ρεπερτορίου. Σε περίπτωση που κάποιος σκηνοθέτης θέλει να παρεκκλίνει αυτού, όπως συνέβη πρόσφατα με το ανέβασμα του «Φάνυ και Αλέξανδρος» του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, πρέπει να δοθεί άδεια από ειδική επιτροπή της Comédie. Αντιστοίχως, μια επιτροπή από ηθοποιούς μέλη της, αποφασίζει για την αποχώρηση κάποιου ηθοποιού. Τόσο ο σκοπός, όσο και ο τρόπος λειτουργίας της, παραμένουν αναλλοίωτοι από την ίδρυσή της, μέχρι σήμερα.

 

 

Η Comédie, ή αλλιώς το «Σπίτι του Μολιέρου», έχει μόνιμο θίασο κι είναι παραγωγικότατη, καθώς παρουσιάζει καθημερινά ένα πλούσιο, εναλλασσόμενο ρεπερτόριο.

***

Διαβάστε επίσης:

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -