Του Παναγιώτη Μήλα
Τον ωραίο λαιμό της Κασσάνδρας Δημοπούλου στολίζει με πολύτιμες γλαυκοπράσινες πέτρες ο Φίλιππος Μοδινός για να τιμήσει δύο μεγάλους του ελληνικού πολιτισμού:
-Τον Θεόφραστο Σακελλαρίδη, που έγραψε την όπερα «Περουζέ» το 1911
-και τον Κωνσταντίνο Π. Καβάφη που έγραψε το ποίημα «Οροφέρνης» το 1916.
-Το λιμπρέτο της όπερας, η οποία ανεβαίνει στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου 2018, το Σάββατο 16 και την Κυριακή 17 Ιουνίου 2018 στο Ηρώδειο, μας «ταξιδεύει» στην ελληνική ύπαιθρο όπου παρακολουθούμε τον παράφορο και καταστροφικό έρωτα μεταξύ μιας τσιγγάνας κι ενός νέου χωρικού.
-Το ποίημα του Καβάφη μάς περιγράφει τον γιο του Αριαράθου Δ’ της Καππαδοκίας, τον Οροφέρνη, ο οποίος…
…«Μες στην καρδιά του, πάντοτε Aσιανός,
αλλά στους τρόπους του και στην λαλιά του Έλλην,
με περουζέδες στολισμένος, ελληνοντυμένος,
το σώμα του με μύρον ιασεμιού ευωδιασμένο,
κι απ’ τους ωραίους της Ιωνίας νέους,
ο πιο ωραίος αυτός, ο πιο ιδανικός».
(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)
***
Οι «περουζέδες» που γράφει ο Καβάφης είναι οι πολύτιμες γλαυκοπράσινες πέτρες, που φορούσε ο Οροφέρνης… και είναι
«Aυτός που εις το τετράδραχμον επάνω
μοιάζει σαν να χαμογελά το πρόσωπό του,
το έμορφο, λεπτό του πρόσωπο»…
***
Κοσμήματα από «περουζέδες» ήταν αυτά που άρεσαν πάντα στις όμορφες γυναίκες. Τα ήθελαν για να στολίσουν τον λαιμό τους και να δώσουν ακόμη περισσότερη λάμψη στη φυσική τους ομορφιά.
***
Η όπερα «Περουζέ» του Θεόφραστου Σακελλαρίδη είχε λιμπρέτο του Γιώργου Τσοκόπουλου και ανέβηκε για πρώτη φορά στις 9 Αυγούστου 1911 στο θέατρο «Ολύμπια», με μαέστρο τον Στέφανο Βαλτετσιώτη και πρωταγωνιστές τον τενόρο Νίκο Μωραΐτη, και τον μπάσο Μιχάλη Βλαχόπουλο. Στο πρώτο ανέβασμα του έργου τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Περουζέ κράτησε η Ρεβέκκα (κατά κόσμον Όλγα Πικοπούλου-Παπαδιαμαντοπούλου-Βαλτετσιώτη). Λέγεται ότι ο Σακελλαρίδης ήταν ερωτευμένος με την κόρη της και για να την πείσει να εγκρίνει τον γάμο τους της έγραψε αυτό το έργο και τελικά πέτυχε τον σκοπό του… Το έργο σημείωσε τεράστιο θρίαμβο αφού στις 3 Σεπτεμβρίου 1912 γιόρτασε την 50η παράσταση, παρουσία των Βασιλέων, Γεωργίου Α΄ και Όλγας, με προλογίζοντα τον συγγραφέα Γρηγόριο Ξενόπουλο. Η επιτυχία της ήταν τόσο μεγάλη, που οι παραστάσεις συνεχίστηκαν για δύο χρόνια και ανέβηκε σε πολλά ακόμα μέρη της Ελλάδας μέχρι και το 1950, όταν παίχτηκε για τελευταία φορά από την Εθνική Λυρική Σκηνή.
***
Το «Περουζέ» ήταν τόσο δημοφιλές στους Αθηναίους και γι’ αυτόν τον λόγο το 1938 ο επιχειρηματίας Παναγιώτης Μαρίνος «βάφτισε» με αυτό το όνομα τον θερινό κινηματογράφο που άνοιξε στον Βοτανικό, μεταξύ των οδών Κωνσταντινουπόλεως, Αχιλλέως και Προφήτη Δανιήλ. Το 1961 η σεζόν του «Περουζέ» είχε διπλό ρόλο, αφού έγινε εν μέρει και θέατρο με επικεφαλής την τραγουδίστρια Μαριάννα Χατζοπούλου.
Ο κινηματογράφος πρόβαλλε ταινίες που άρεσαν στον πολύ κόσμο: Βουγιουκλάκη, Καρέζη, Χατζηχρήστος, Ζορό, Μασίστας, Ναργκίς κλπ. κλπ. και λειτούργησε μέχρι το 1971.
***
Ας επανέλθουμε όμως στην όπερα. Το λιμπρέτο («μελόδραμα – ποίημα εις δύο πράξεις») ανήκει στον Γιώργο Β. Τσοκόπουλο, ο οποίος ήταν δημοσιογράφος και συγγραφέας που γεννήθηκε στην Αθήναι το 1871. Άρχισε να γράφει στην «Παλιγγενεσίαν», συνεργάσθηκε όμως ως χρονογράφος ή αρθρογράφος και στις εφημερίδες «Αστραπή», «Νέον Άστυ», «Νέα Ημέρα», «Αθήναι», «Καιροί» και «Εστία». Διετέλεσε αρχισυντάκτης στο «Νέον Άστυ» επί 12 χρόνια και διευθυντής στις εφημερίδες «Ομόνοια» Αλεξανδρείας (1893-1895), «Καιροί» (1915-1917) και «Εστία» (1920-1922). Ως χρονογράφος χρησιμοποίησε και τα ψευδώνυμα Φάλσταφ, Φιλέας Φογγ και Ριτ. Συνεργάσθηκε επίσης σε πολλά περιοδικά και ημερολόγια. Υπήρξε εκ των ιδρυτών της Εταιρείας Θεατρικών Συγγραφέων, της οποίας διετέλεσε και πρόεδρος. Επίσης έγινε πρόεδρος της Εταιρείας Ελληνικού Θεάτρου (1918) και της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών. Έγραψε πολλά θεατρικά έργα, επιθεωρήσεις, μυθιστορήματα, μονογραφίες και διηγήματα. Τιμήθηκε με τον Αργυρό Σταυρό του Σωτήρος και πέθανε το 1923.
***
Ο Θεόφραστος Σακελλαρίδης, (Αθήνα 7 Σεπτεμβρίου 1883-Αθήνα 1950), είχε καταγωγή από το Λιτόχωρο της Μακεδονίας και από την Ύδρα. Τα πρώτα μαθήματα μουσικής πήρε από τον πατέρα του Ιωάννη Σακελλαρίδη (1853-1938), διαπρεπή μουσικοδιδάσκαλο, μεταρρυθμιστή της βυζαντινής μουσικής, ιεροψάλτη, φιλόλογο και μελουργό. Ο Θεόφραστος ήταν παραγωγικότατος συνθέτης και αρχιμουσικός ενώ υπήρξε από τους πρωτεργάτες της ελληνικής οπερέτας. Σπούδασε στην Αθήνα, τη Γερμανία και την Ιταλία. Στα τέλη του 1902 έδωσε μαζί με τον πατέρα και τον αδελφό του Άρη, που ήταν βαρύτονος, επιτυχημένες συναυλίες με δικές του συνθέσεις και εναρμονισμένα ελληνικά δημοτικά τραγούδια στο Βασιλικό Ωδείο του Μονάχου. Στα 1903, έγραψε την πρώτη του όπερα «Ο Υμέναιος» σε κείμενο του Ιωάννη Φραγκιά.
Το 1908, μετά το ιστορικό ανέβασμα της οπερέτας «Μαμζέλ Νιτούς» του Ερβέ στην Αθήνα υπό τη δική του διδασκαλία και διεύθυνση ορχήστρας, γράφει την πρώτη ελληνική οπερέτα το «Σία κι αράξαμε», σε λιμπρέτο Πολύβιου Δημητρακόπουλου και Στέφανου Γρανίτσα.
Από το 1914, που παρουσιάστηκε η οπερέτα «Στα Παραπήγματα» (η πρώτη του μεγάλη επιτυχία στην οπερέτα), γράφει ως το θάνατό του γύρω στις 80 οπερέτες και μουσικές κωμωδίες κυρίως τρίπρακτες, πολλές σε δικό του λιμπρέτο.
Εξαιρετική επιτυχία σημείωσε «Ο Βαφτιστικός», ο οποίος εξακολουθεί να παίζεται τακτικά μέχρι και σήμερα. Ο «Βαφτιστικός» έγινε και ταινία το 1952 από τη Μαρία Πλυτά, με πρωταγωνιστές τον Αλέκο Αλεξανδράκη (η φωνή του ήταν ντουμπλαρισμένη από τον τενόρο Πέτρο Επιτροπάκη), την Ανθή Ζαχαράτου και τον Μίμη Φωτόπουλο.
Τα δημοτικοφανή πατριωτικά τραγούδια που ερμήνευσε η Σοφία Βέμπο το 1940: «Βάζει ο Ντούτσε τη Στολή του» (επίκαιροι στίχοι πάνω στο σκοπό του τραγουδιού του “Πλέκει η Βάσω το προικιό της”), «Το τραγούδι του Μωριά» (“Γεια και χαρά σας Μωραΐτες αδελφοί”) και η «Χωριάτα» (“Στο χωριό παλιά γενιά μου…”), όπως και το «Ντούτσε-Ντούτσε» που ερμήνευσε ο Νίκος Γούναρης (στίχοι επίκαιροι γραμμένοι πάνω στο σκοπό του τραγουδιού του «Μάρω, Μάρω μια φορά είν’ τα νιάτα») είναι δικές του συνθέσεις. Επίσης εναρμόνισε και εξέδωσε περίπου 10 δημοτικά τραγούδια.
Αν και επί περίπου 50 χρόνια διασκέδασε ολόκληρες γενιές με τη δροσερότητα, το γέλιο, την αισιοδοξία και την ηρεμία που χάριζε η τέχνη του, εντούτοις έφυγε από τη ζωή πικραμένος και πάμπτωχος στις 2 Ιανουαρίου 1950. Στα τέλη της ζωής του υποχρεωνόταν να παίζει πιάνο σε λαϊκά θέατρα και στα αναψυκτήρια της εποχής για να εξασφαλίζει τον επιούσιο.
***
Από την Όπερα «Περουζέ» προέρχεται η γνωστή άρια «Νεράιδα του γιαλού» και το ντουέτο «Πιο θερμά». Χάρη στον μουσικολόγο Γεώργιο Λεωτσάκο η παρτιτούρα διασώθηκε. O μαέστρος Βύρων Φιδετζής επιμελήθηκε το εξαιρετικά φθαρμένο χειρόγραφο και η όπερα παίζεται ξανά τώρα, σχεδόν 70 χρόνια μετά το τελευταίο της ανέβασμα. Νωρίτερα, έγινε η συναυλιακή παρουσίαση της όπερας από τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Θεσσαλονίκης τον Μάιο του 2001 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.
Ο σπουδαίος αρχιμουσικός που έχει συνδέσει το όνομά του με την ανάδειξη του έργου Ελλήνων συνθετών, διευθύνει τη νεοσυσταθείσα Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών. Το ενδιαφέρον της ορχήστρας είναι στραμμένο στη νεοελληνική έντεχνη µουσική δηµιουργία.
Ο Φιδετζής γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και Μουσική σπούδασε στο Κρατικό της Ωδείο. Βιολοντσέλο έκανε με τον Μανώλη Καζαμπάκα και ανώτερα θεωρητικά με τον Σόλωνα Μιχαηλίδη. Ωστόσο σπουδαίο μουσικό σχολείο στάθηκε παράλληλα γι’ αυτόν η σταθερή συμμετοχή, απ’ τα 15 του περίπου, στην ορχήστρα του Μουσικού Τμήματος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου υπό τον Γιάννη Μάντακα και μέγιστο σχολείο η 5χρονη θητεία του (1963-68) στην τότε Συμφωνική Ορχήστρα Βορείου Ελλάδος. Με υποτροφία του ΙΚΥ συνέχισε τις σπουδές του βιολοντσέλου στη Μουσική Ακαδημία της Βιέννης με τους Βλαντιμίρ Ορλώφ, Αντρέ Ναββάρα και Σέντα Μπένες, και πήρε το δίπλωμά του το 1975. Παράλληλα φοίτησε, στην ίδια σχολή, στην τάξη διεύθυνσης ορχήστρας του Χανς Σβαρόφσκυ από το 1973 έως το 1977, οπότε πήρε και το δίπλωμα διεύθυνσης ορχήστρας. Ήταν τυχερός επειδή είχε σπουδαίους δασκάλους στη Βιέννη, ιδιαίτερα στα θεωρητικά μαθήματα όπως οι Φρήντριχ Νώυμαν, Έρβιν Ρατς, Άλφρεντ Ουλ, Φρήντριχ Τσέρχα και Γιόζεφ Μέρτιν. Παρακολούθησε επίσης σεμινάρια με τους αρχιμουσικούς Μιλτιάδη Καρύδη (Βιέννη) και Ότμαρ Σουίτνερ (Βαϊμάρη).
***
Την “Περουζέ” σκηνοθετεί ο Θοδωρής Αμπαζής, που έχει συνδέσει το όνομά του με εξαιρετικές παραστάσεις όπερας. Ο Αμπαζής γεννήθηκε στην Αθήνα το 1967. Με υποτροφία από το Ίδρυμα Α. Ωνάσης, σπούδασε σύνθεση και διεύθυνση ορχήστρας στη Μουσική Ακαδημία της Ουτρέχτης (1989-1993). Παράλληλα συνεργάστηκε με την Ακαδημία Θεάτρου της Ουτρέχτης σε μουσικοθεατρικές παραγωγές και σεμινάρια (1989-1993). Την περίοδο 1993-95 διεύρυνε τις γνώσεις του στη σύνθεση δίπλα στον καθηγητή Δημήτρη Τερζάκη, στη Μουσική Ακαδημία της Βέρνης.
Είναι Αναπληρωτής Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου.
Aπό το 2012 έως το 2015 υπήρξε Καλλιτεχνικός Διευθυντής του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας και από το 2010 έως το 2012 Καλλιτεχνικός Διευθυντής του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καβάλας. Από το 2004 έως το 2010 διετέλεσε Ταμίας, Γενικός Γραμματέας και Αντιπρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου της Unesco.
Το 2006, του απονεμήθηκε από το Μουσείο Θεάτρου το βραβείο «Δημήτρης Μητρόπουλος» για τη μουσική του στις παραστάσεις «Όνειρο» και «Οι τρεις αδελφές – Ut Consecutivum».
Διδάσκει Σκηνική Σύνθεση στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, Υποκριτική-Αυτοσχεδιασμό στη Δραματική Σχολή του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας ενώ από το 2006 έως το 2014 δίδαξε Υποκριτική-Αυτοσχεδιασμό στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών.
Έργα του έχουν παιχτεί σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις και στις ΗΠΑ από διάφορα μουσικά σύνολα, ενώ έχει συνεργαστεί με χορογράφους, σκηνοθέτες, ποιητές και εικαστικούς καλλιτέχνες. Έχει σκηνοθετήσει πολλές θεατρικές και μουσικοθεατρικές παραστάσεις σε Ελλάδα και Ευρώπη.
Το 1997 ίδρυσε το Music Theatre Group Amsterdam με το οποίο πραγματοποίησε μουικοθεατρικές παραγωγές και σεμινάρια.
Το 2000 ίδρυσε μαζί με τις ηθοποιούς Τζ. Δαλιάνη, Μ. Καλλιμάνη και Δ. Σαριδάκη την Ομάδα Θεάτρου ΟΠΕRΑ με σκοπό την έρευνα και εξέλιξη του μουσικού θεάτρου. Στις παραγωγές αυτής της ομάδας αναλαμβάνει τόσο τη μουσική σύνθεση, όσο και τη σκηνοθεσία.
***
Η Κασσάνδρα Δημοπούλου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και ήδη από πολύ νεαρή ηλικία διακρίθηκε για το ταλέντο της στη μουσική. Σπούδασε κλασικό τραγούδι και βιολοντσέλο στην Ελλάδα (Πτυχίο Βιολοντσέλου με «Άριστα Παμψηφεί» στο Νέο Ωδείο Θεσσαλονίκης) και τη Γερμανία (Hochschule fuer Musik Detmold, Hochschule fuer Musik und Darstellende Kunst Stuttgart) από την οποία αποφοίτησε το 2003 με Δίπλωμα Μονωδίας και Εξιδείκευση στην Όπερα με Άριστα. Η καριέρα της ως λυρική τραγουδίστρια άρχισε το 2001, με τη συμμετοχή της στο διεθνές φεστιβάλ και ακαδημία της Aix-en Provence και το φεστιβάλ Mozart Toujours στο Salzburg. Έκτοτε έχει εμφανιστεί σε πρωταγωνιστικούς ρόλους διεθνώς, μεταξύ άλλων στο Εθνικό Θέατρο του Λουξεμβούργου, την Όπερα της Στουτγάρδης, το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης και Αθηνών, το Teatro Real της Μαδρίτης, το Teatro Cilea του Reggio Calabria κ.α.
Το καλοκαίρι του 2010 τραγούδησε τον ρόλο της Contessa di Ceprano στην όπερα του G. Verdi “Rigoletto” στην παραγωγή της εταιρίας RADA Film Rigoletto a Mantova με πρωταγωνιστή τον Placido Domingo, υπό τη διεύθυνση του Zubin Mehta. Η παραγωγή προβλήθηκε απευθείας σε 138 χώρες σε όλον τον κόσμο. Έχει βραβευτεί από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών το 2009 ως καλύτερη πρωτοεμφανιζόμενη καλλιτέχνις.
***
Ο Φίλιππος Μοδινός είναι μονωδός, τενόρος, πιανίστας και αρχιμουσικός. Γεννήθηκε στη Βρέμη. Αρχικά μελέτησε κλασικό τραγούδι με τους γονείς του, Τζων Μοδινό και Τζένη Δριβάλα, με τους οποίους άρχισε να εμφανίζεται σε παραστάσεις από παιδί. Σπούδασε φωνητική, πιάνο και διεύθυνση ορχήστρας στο Κολέγιο Μουσικής Τρίνιτυ του Λονδίνου. Ως πιανίστας έχει συμπράξει με τους οργανισμούς «Εταιρεία Λιστ» και «Εταιρεία Αλκάν» και εμφανίστηκε σε αίθουσες συναυλιών του Λονδίνου. Συνέπραξε στην ηχογράφηση του παιδικού μιούζικαλ Πολ και Λάρα (Pol and Lara) του Δημήτρη Κατή. Συμμετέχει επίσης στο Heavy Metal συγκρότημα του Κατή «Οι εξόριστοι», με φωνή, πλήκτρα και ξύλινα πνευστά. Έχει διατελέσει καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ Casa dei Mezzo της Κρήτης (2008). Μαζί με την υψίφωνο Κασσάνδρα Δημοπούλου ίδρυσε την εταιρεία Skull of Yorick Productions. Παράλληλα με τις σπουδές του εμφανίστηκε σε πληθώρα παραγωγών, συμπεριλαμβανομένης της παγκόσμιας πρώτης παρουσίασης του έργου “Κραυγή αθωότητας” (Cry of Innocence).
***
Πληροφορίες
Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου 2018
«Περουζέ»
Του Θεόφραστου Σακελλαρίδη
Λιμπρέτο: Γιώργος Β. Τσοκόπουλος
Μουσική διεύθυνση: Βύρων Φιδετζής
Σκηνοθεσία: Θοδωρής Αμπαζής
Σκηνικά – κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Παίζουν: Κασσάνδρα Δημοπούλου (Περουζέ), Φίλιππος Μοδινός (Θάνος), Άννα Στυλιανάκη (Ανθούλα), Πέτρος Μαγουλάς (Βασιλιάς των τσιγγάνων), Τάσης Χριστογιαννόπουλος (Πέτρος)
Μουσική προετοιμασία σολίστ: Δημήτρης Γιάκας
Στην αναβίωση της όπερας Περουζέ συμπράττουν: Η Χορωδία του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών (Διεύθυνση, Νίκος Μαλιάρας) και η Χορωδία Θεσσαλονίκης (Διεύθυνση, Μαίρη Κωνσταντινίδου).
***
Ωδείο Ηρώδου Αττικού
Σάββατο 16 και Κυριακή 17 Ιουνίου 2018
Στις 9 μ.μ.
Μετρό, στάση «Ακρόπολη».
***
Η ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ, ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΟ CATISART
***
Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΜΟΔΙΝΟΣ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΟ CATISART
***
