Γράφει η θεατρολόγος Μαρία Μαρή
Είδα στο «Θέατρο Εν Αθήναις», το κοινωνικοπολιτικό δράμα του Σέρτζι Πομπερμάγιερ «New Order», σε μετάφραση Μαρίας Χατζηεμμανουήλ και σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά, που ανέβηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Το έργο
Το «New Order» είναι ένα έργο συνταρακτικό, που σκιαγραφεί την κοινωνική αδικία. Γραμμένο το 2014, την εποχή που η οικονομική κρίση ισοπέδωνε τη μεσαία τάξη και οδηγούσε χιλιάδες ανθρώπους στην απόγνωση. Δέκα χρόνια μετά, το έργο είναι πιο επίκαιρο από ποτέ.
Μια γνωστή γενικευμένη κατάσταση. Οι μικρές επιχειρήσεις έσβηναν η μία μετά την άλλη. Μαγαζιά έκλειναν. Άνθρωποι έχαναν τις δουλειές τους. Οι συντάξεις περικόπτονταν. Οι κατασχέσεις κατοικιών έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Το σύστημα τελικά πρόδωσε εκείνους που πίστεψαν σε αυτό. Αντί να λειτουργεί υπέρ του πολίτη ενήργησε εις βάρος του.
Τρεις καθημερινοί άνθρωποι, έχοντας χάσει δουλειά, χρήματα, σπίτι, την αξιοπρέπεια και το μέλλον τους, φτάνουν στα άκρα. Απαγάγουν την πρώην Υπουργό Εργασίας και διευθύντρια της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας, που είναι υπεύθυνη για απολύσεις και κατασχέσεις. Και της ζητούν να μεσολαβήσει στο συμβούλιο της τράπεζας, για να σταματήσουν οι κατασχέσεις και οι εξώσεις και να επιστραφούν τα χρήματα που άρπαξαν από τους συνταξιούχους, όταν εξαπατημένοι υπέγραψαν συμβάσεις χωρίς να γνωρίζουν τι υπογράφουν. Αν δεν ενεργήσει την απειλούν ότι θα σκοτώσουν τη δεκατετράχρονη κόρη της.
Στις μέρες μας όλοι αναζητούν έναν υπεύθυνο για να επανορθώσουν, να ανταποδώσουν την αδικία, θέλουν να πληρώσει ο υπαίτιος. Αλλά ποιος είναι πραγματικά ο υπεύθυνος; Και τι γίνεται όταν αυτοί που αδικούνται δεν έχουν πια τίποτα άλλο να χάσουν; Όταν η απελπισία χτυπήσει ταβάνι, τότε το μυαλό αρχίζει να παραλογίζεται.
Η παράσταση
Πρόκειται για μια εξωφρενική σχεδόν κινηματογραφική πραγματικότητα. Η αλήθεια είναι ότι η παράσταση, λόγω της σκληρής εγγύτητας με ό,τι περνάμε όλοι σήμερα, έχει στοιχεία αστυνομικού ρεπορτάζ, ή μάλλον ρεαλιστικής ταινίας τρόμου.
Η Ράνια Σχίζα έχει μεταμορφωθεί σε αντάρτη πόλης. Μαζί της με ιδιαίτερο χαρακτήρα ο καθένας, ο Ιωσήφ Πολυζωίδης και ο Φώτης Λαζάρου. Έχουν φέρει την απαχθείσα υπουργό (Έλενα Τυρέα) στο παλιό νεκροτομείο του νοσοκομείου, ένα κτήριο εγκαταλελειμμένο.
Ο Φώτης Λαζάρου, που πιστεύει στις ψυχές, βλέπει ότι το κτήριο έχει κακή ενέργεια.
Η Ράνια Σχίζα, του λέει ότι το να πιστεύει είναι «μαλακία» και ότι οι θρησκόληπτοι δείχνουν έλλειψη σεβασμού.
Σε αυτό θα συνταχθεί και ο Ιωσήφ Πολυζωίδης επισημαίνοντας ότι όλα αυτά βασίζονται στην αμάθεια του κόσμου. Είναι εκπληκτικό πως άνθρωποι με διαφορετικές προσλαμβάνουσες έχουν φτάσει σε κοινό παρονομαστή απελπισίας, εκεί που όλοι πια είναι εξισωμένοι.
Οι σκηνές πάλης με το θύμα απαγωγής, ο φωτισμός του Βαγγέλη Μούντριχα, η ανάλογη μουσική του Μάνου Αντωνιάδη εντείνουν την αγωνία, περιπλέκουν το ήδη περίπλοκο της απαγωγής και προβάλλουν αυτή τη νέα οργάνωση New Order, που φιλοδοξεί να επαναφέρει τη σωστή τάξη πραγμάτων.
Η υπουργός τους ρωτά τι θέλουν για να την απελευθερώσουν, αλλά εκείνοι δεν θέλουν λεφτά. Είναι απηυδισμένοι γιατί όλοι οι πολιτικοί τους δουλεύουν ψιλό γαζί. Οι απαγωγείς, φορούν μάσκες, σκιουράκι, κλόουν, αρκουδάκι.
Ο ένας βλέπει ότι η υπουργός είναι ωραία γυναίκα και τη λυπάται, όμως η μάνα του έχει οδηγηθεί στο Αλτσχάιμερ εξαιτίας αυτής της «καριόλας».
Η Υπουργός με δόλο δωρίζει το ρολόι της στον Φώτη Λαζάρου και εκείνος το παίρνει.
Πρόκειται για πράξη μεθοδευμένης διάσπασης από την πλευρά της εξουσίας, που προσπαθεί να κερδίσει την εύνοια του ενός απαγωγέα και να μην την «πληρώσει» η κόρη της, μόλις δεκατεσσάρων ετών.
Βέβαια όταν έκαναν εξώσεις ποιος σκεφτόταν τα παιδιά εκείνων των οικογενειών;
Ποιος αναλογίστηκε αν αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ζήσουν την επόμενη μέρα;
Η ένταση ανάμεσα στους απαγωγείς και το θύμα τους κορυφώνεται σταδιακά.
Η σκηνοθεσία του Δημήτρη Καρατζιά και οι ερμηνείες των ηθοποιών οδηγούν σταδιακά στην κορύφωση. Πέρα από την ψυχολογική βία, υπάρχει η σωματική. Πέφτουν οι μάσκες συμβολικά, αλλά και ρεαλιστικά. Το ρολόι σπέρνει τη διχόνοια.
Δεν γίνεται μέλος της οργάνωσης να δεχτεί το ρολόι, παρ’ όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο συγκεκριμένος απαγωγέας, απόλυση, έξωση, δύο παιδιά.
Η Ράνια Σχίζα γίνεται μια πραγματική επαναστάτρια, έχει συσσωρεύσει οργή μιας ολόκληρης ζωής. Όσο αντιστέκεται το θύμα απαγωγής, μέσα σε μια ακεραιότητα ομορφιάς και υψηλό ύφος που προβάλλει αγέρωχα ακόμα κι όταν τρομάζει η Έλενα Τυρέα, το alter ego της η Ράνια Σχίζα γίνεται μια γυναίκα ανένδοτη και δίνει εντολή να σκοτώσουν την κόρη της ώστε να την πιέσει οριακά.
Η ένταση χτίζεται με αλληλουχία. Ο Ιωσήφ Πολυζωίδης δεν καταλαβαίνει γιατί ένας άνθρωπος να θέλει να κάνει κακό σε κάποιον.
Πού οδηγεί όλο αυτό το σχήμα βίας; Δίνει λύσεις; Αν ναι, πόσο καθολικές είναι και για πόσο διάστημα;
Νομίζει ο καθένας ότι είναι κάπου θωρακισμένος και έχει το απυρόβλητο; Ε, λοιπόν δεν το έχει και δεν είναι προφυλαγμένος.
Το ζήτημα της κοινωνικής αδικίας, η ύπαρξη συστημικών διακρίσεων που εμποδίζουν ορισμένες ομάδες ή άτομα από το να απολαμβάνουν τις ίδιες ευκαιρίες και ευημερία με άλλους δεν επιλύεται με αυτόν τον τρόπο, ή αν επιλύεται στο μυαλό κάποιων είναι μόνο για να εκτονώσουν την οργή τους.
Επιλύεται ίσως με πολιτικές αποφάσεις, με νομοθετικές μεταρρυθμίσεις και πρωτοβουλίες που προάγουν την ισότητα, την αναδιανομή των πόρων και την εξάλειψη των διακρίσεων.
Είναι βέβαια δύσκολο σε ένα σύστημα που είναι άδικο να μην αδικούν οι πολίτες. Η βία προέρχεται από το περιβάλλον που τη διδάσκει και την επιβάλλει, οπότε μοιραία ο πολίτης ενεργεί βίαια και ακραία.
Ο Ισπανός συγγραφέας Σέρτζι Πομπερμάγιερ θέτει στη σκηνή ένα μείζον θέμα που αντιμετωπίζεται υπέροχα παραστατικά από τον σκηνοθέτη Δημήτρη Καρατζιά αλλά και από τους ηθοποιούς του.
Όλοι είναι παγιδευμένοι στο δικό τους κοινωνικό πλαίσιο και στα δικά τους σκαλώματα. Από τη μια ο αστικής φύσης εφησυχασμός και το κέρδος της υπουργού, από την άλλη η κοινωνική αγωνία του άνεργου πατέρα δυο παιδιών χωρίς σπίτι, ο προβληματισμός του ανθρωπιστή αντιεξουσιαστή και το μένος της λυσσασμένης, οργισμένης επαναστάτριας.
Μια σύγχρονη παράσταση που αποτυπώνει το διευρυμένο κοινωνικό πρόβλημα και δίνει τροφή για σκέψη.
***
«New Order». Για πρώτη φορά στην Ελλάδα το έργο του Σέρτζι Πομπερμάγιερ
Διαβάστε επίσης:
Ράνια Σχίζα: Θα καταλάβω ότι έχω προχωρήσει, όταν νιώσω πραγματικά μία ησυχία μέσα μου
«New Order»: Στην άβυσσο μιας κοινωνίας που καταστρέφει ανθρώπινες ζωές δίχως τον παραμικρό δισταγμό
