Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
Το σπίτι μας αποτελεί έναν χώρο που είναι ιερός για εμάς κι ένα μέρος όπου αισθανόμαστε απόλυτα ασφαλείς, η ενδεχόμενη απώλειά του είναι ένα κόστος που πληρώνουμε όχι μόνο υλικά, αλλά και συναισθηματικά.
Πολλές φορές αναρωτηθήκαμε δημοσιογραφικά ποιο είναι το όριο, η λεπτή γραμμή ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία του καταναλωτή και το (δίκαιο) αίτημα της τράπεζας για αποπληρωμή της οφειλής που αφορά ένα στεγαστικό δάνειο.
Κατά τη διάρκεια της σκληρής κρίσης ο χρόνος μετρούσε αντίστροφα για χιλιάδες δανειολήπτες που βρίσκονταν σε οικονομική αδυναμία να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους προς τις τράπεζες και αυτές είχαν προσημειώσει το σπίτι τους. Για πρώτη φορά στα μνημονιακά χρόνια, η πρώτη κατοικία έμεινε εντελώς απροστάτευτη. Έπρεπε όλοι αυτοί οι άνθρωποι να δουν έναν ορίζοντα απεγκλωβισμού.
Η απώλεια στέγης αποτελεί την κορυφή του παγόβουνου που κρύβει κάτω από την επιφάνειά της το φόβο, την ανασφάλεια, το αίσθημα χάους, τα φαινόμενα ακραίας φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, τα οποία επιδεινώθηκαν στην Ελλάδα τα χρόνια της κρίσης.
Δικαιοσύνη ή τιμωρία; Εξιλέωση ή εκδίκηση; Πόσο εύκολα η απελπισία γίνεται θυμός, ο θυμός οργή, και η οργή βία; Τι σημαίνει δικαιοσύνη; Υπάρχει κοινωνική δικαιοσύνη; Υπάρχουν ανθρώπινα δικαιώματα; Ο νόμος υπηρετεί το δίκαιο ή τον πιο ισχυρό; Και τι κάνεις όταν ακολουθείς τους κανόνες και πάλι χάνεις τα πάντα; Αυτά τα επίμονα ερωτήματα θέτει ο Σέρτζι Πομπερμάγιερ στο έργο του «New Order». Ένα έργο σκληρό που θολώνει τα «όρια» και παίζει με τις ακρότητες.
Tο «New Order» έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και παρουσιάζεται σε μετάφραση Μαρίας Χατζηεμμανουήλ και σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά, στο Θέατρο «Εν Αθήναις» (Ιάκχου 19, Γκάζι) από την Παρασκευή 14 Φεβρουαρίου 2025.
Η υπόθεση
Τρεις καθημερινοί άνθρωποι, έχοντας χάσει δουλειά, χρήματα, σπίτι, την αξιοπρέπεια και το μέλλον τους, φτάνουν στα άκρα. Απαγάγουν την πρώην υπουργό εργασίας και διευθύντρια της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας, που είναι υπεύθυνη για απολύσεις και κατασχέσεις.
Αφού την κρατούν όμηρο σε ένα παλιό νεκροτομείο, της ζητούν να μεσολαβήσει στο συμβούλιο της τράπεζας, για να σταματήσουν οι κατασχέσεις και οι εξώσεις και να επιστραφούν τα χρήματα που άρπαξαν από τους συνταξιούχους, όταν εξαπατημένοι υπέγραφαν συμβάσεις χωρίς να γνωρίζουν τι υπογράφουν. Αν δεν υπακούσει, θα σκοτώσουν τη δεκατετράχρονη κόρη της.
Το έργο
Γραμμένο το 2014, την εποχή που η οικονομική κρίση ισοπέδωνε τη μεσαία τάξη και οδηγούσε χιλιάδες ανθρώπους στην απόγνωση, το «New Order» είναι ένα έργο συνταρακτικό, που σκιαγραφεί την κοινωνική αδικία. Οι μικρές επιχειρήσεις έσβηναν η μία μετά την άλλη. Καταστήματα έβαζαν λουκέτο. Χιλιάδες άνθρωποι έχαναν τις δουλειές τους. Συντάξεις περικόπτονταν. Οι κατασχέσεις κατοικιών έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Το σύστημα τελικά πρόδωσε εκείνους που πίστεψαν σε αυτό.
Ο υπεύθυνος…
Σήμερα, δέκα χρόνια μετά, το «New Order» είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Πραγματεύεται την ιδέα που έχει περάσει από το μυαλό όλων: «Να βρουν τον υπεύθυνο. Και να διορθώσουν την αδικία. Ή να τον κάνουν να πληρώσει».
Αλλά ποιος είναι πραγματικά ο υπεύθυνος; Και τι γίνεται όταν αυτοί που αδικήθηκαν δεν έχουν πια τίποτα άλλο να χάσουν; Μέχρι πού μπορούν να φτάσουν;
Η σημερινή πραγματικότητα
Μια ματιά στην πραγματικότητα: Μόνο την τελευταία διετία (2023-2024) έχουν πραγματοποιηθεί 10.360 πλειστηριασμοί. Και ήδη για το 2025 έχουν προγραμματιστεί 5.009 νέοι πλειστηριασμοί κατοικιών μας ενημερώνει το πρόγραμμα της παράστασης.
Το παιχνίδι της ζωής
Όλοι μας, είμαστε παίχτες στο παιχνίδι της ζωής, χωρίς να το βλέπουμε ξεκάθαρα. Φτιάχνουμε σενάρια ζωής, σενάρια για τη δική μας ζωή – μέσα από τις προσδοκίες μας, τα όνειρα, τους φόβους, τις επιλογές και τις πεποιθήσεις μας. Είμαστε οι πρωταγωνιστές αλλά και οι αόρατοι σκηνοθέτες της ζωής μας. Μόνον που δεν συνειδητοποιούμε πως ταυτόχρονα σκηνοθετούμε τη ζωή μέσα στην οποία πρωταγωνιστούμε.
Ο συγγραφέας
Ο Sergi Pompermayer (Σέρτζι Πομπερμάγιερ) γεννήθηκε στη Βαρκελώνη το 1967. Έχει κάνει σπουδές κτηνιατρικής και υποκριτικής.
Ως θεατρικός συγγραφέας εμφανίζεται για πρώτη φορά με το έργο του Zowie το 1997, με το οποίο κέρδισε το XXV Βραβείο Ciutat d’Alcoi και το οποίο ανέβηκε στο Teatre Lliure με σκηνοθεσία του Λιουίς Ομάρ. Έχει γράψει επίσης τα έργα Πρόσφυγες (ανέβηκε στο TNC, το Εθνικό Θέατρο της Βαρκελώνης), Cafè (ανέβηκε στο Θέατρο Artenbrut), Ένας πολυάσχολος πατέρας (ανέβηκε στο Mercat de les Flors), Top Model (ανέβηκε στο Festival Temporada Alta το 2009), Llum de Guàrdia σε συνεργασία με τον Χούλιο Μανρίκε (Θέατρο Romea), Oddi (Θέατρο Τέχνης της Μαδρίτης), New Order (Θέατρο Sala Flyhard), Θυσία (La Villarroel), Κόκκαλα (Θέατρο Victòria), Η κωμωδία των παρεξηγήσεων (διασκευή για το Festival de Teatro Clásico της Μέριδα το 2017), και Blues (ανέβηκε στη Sala Beckett), έξι από τα οποία δημοσιεύθηκαν και ανέβηκαν στην Πορτογαλία, την Ιρλανδία, την Τσεχία, το Μεξικό και εκτός της Βαρκελώνης στην υπόλοιπη Ισπανία.
Το τελευταίο θεατρικό του έργο, που πρόκειται να κάνει πρεμιέρα στη Βαρκελώνη την επόμενη σεζόν είναι το «Γκραν Κάνυον».
Έχει κάνει επίσης τη δραματουργική επεξεργασία για το έργο του Σαίξπηρ «Τίμων ο Αθηναίος» (Βιβλιοθήκη της Καταλονίας) και για τον «Δον Ζουάν» του Μολιέρου (TNC). Ως σεναριογράφος έχει γράψει τα σενάρια για τις σειρές Βρώμικα πιάτα (Βραβείο Ondas 2001), Porca Misèria (Βραβείο Ondas 2006), Lo Cartanyà (σκηνοθέτης και συντονιστής σεναρίου), La Riera, Ask Lara, Jet Lag (συντονιστής σεναρίου), Μονκλόα, λέγετε; (συντονιστής σεναρίου), L’Un Per l’Altre (συντονιστής σεναρίου και συγγραφέας του μαζί με τον Τζόρντι Σάντσεθ), La Sagrada Família, Teatral, και το ντοκιμαντέρ Match Day (Inside FCB) για το κανάλι Rakuten TV. Ως καθηγητής παραδίδει μαθήματα θεατρικής γραφής στο μεταπτυχιακό τμήμα του Πανεπιστημίου Pompeu Fabra, του Πανεπιστημίου Ramón Llull, στην Ανώτατη Σχολή Κινηματογράφου της Καταλονίας ESCAC και στη σχολή Showrunners Barcelona.
Η παράσταση
Ο ρεαλισμός και το ντοκουμενταρίστικο ύφος συναγωνίζονται στη σκηνική απόδοση του σημαντικού αυτού έργου που μας έρχεται από την Καταλoνία και εκθέτει χωρίς ωραιοποιήσεις την κακοποίηση που επιφυλάσσει η κοινωνία μας στους μη έχοντες.
Πρόκειται για ένα έργο εμπνευσμένο από την καθημερινότητα – από όσα ακούμε στις ειδήσεις, στον δρόμο, στο διπλανό σπίτι και, πολλές φορές, στο δικό μας. Η βία δεν είναι κάτι μακρινό. Είναι εδώ και μας αφορά όλους.
Το έργο, δεξιοτεχνικά σκηνοθετημένο από τον σκηνοθέτη τόσων επιτυχιών Δημήτρη Καρατζιά και άριστα μεταφρασμένο από την κορυφαία του είδους Μαρία Χατζηεμμανουήλ, δεν δίνει έτοιμες απαντήσεις ούτε θέλει να δώσει. Δεν διδάσκει, δεν κατηγορεί. Θέτει ερωτήματα και μας καλεί να κοιτάξουμε μέσα μας. Μας τοποθετεί μέσα στον κύκλο της βίας και μας ζητά να ανακαλύψουμε από πού αυτή προέρχεται. Μπορούμε άραγε να βρούμε λύση αν δεν καταλάβουμε τι συμβαίνει στο θύμα και στον θύτη; Μπορούμε να αλλάξουμε το σύστημα; διερωτάται. Μόνοι μας; Ή μόνον όλοι μαζί;
Η παράσταση λειτουργεί σαν καθρέφτης – όχι της κοινωνίας, αλλά του εαυτού μας. Αν σταθούμε απέναντί του, αν τολμήσουμε να κοιτάξουμε, μπορεί να αλλάξει κάτι; Θέλουμε να πιστεύουμε πως κάθε κλεφτή ματιά μετράει.
Γαντζωμένοι όλο και με πιο ασθενέστερους κρίκους με την επιβίωση, κοιτάμε ο καθένας να σώσουμε το τομάρι μας με τον τρόπο που θεωρούμε προσφορότερο. Επιλέγω να προτάξω εδώ ένα μικρό ποίημα της Κικής Δημουλά σύμφωνο κι αυτό με το χαμηλό μπόι της καμιάς επάρσεως, και με το καθημερινό φθαρτό ανάστημα των εκπλήξεων:
Με τι να «πάμε μπροστά»; Το επίδομα των ψευδαισθήσεων όπως ξέρετε κόπηκε κι αυτό. Εκτός πια αν μας δώσει κανένα δάνειο η ελπίδα. Αλλά κι αυτή έχει κατακλέψει την αλήθεια.
Στην παράσταση η βία αποτυπώνεται παγερή στο πρόσωπο των ηρώων – ηθοποιών, προκρίνοντας μια σκληρότητα τύπου Φράνσις Μπέικον που διαστρέφει τα πρόσωπα και τα αδειάζει. Όλα τα πρόσωπα διατηρούν την ιδιαίτερη εμφάνισή τους, η φυσιογνωμία του καθενός μαρτυρά διαφορετικό χαρακτήρα (ένας φυσιογνωμιστής θα είχε να κάνει ένα σωρό παρατηρήσεις), ενώ όλοι τελικά έχουν κάτι κοινό: είναι στρατιώτες της τέχνης τους.
Η παράσταση «New Order» είναι μια αφήγηση υψηλής σημασίας. Υποβάλλει το γεγονός πως ίσως χρειάζεται να σκεφτούμε πιο προσεκτικά το απραγματοποίητο ή ακόμα και το ανέφικτο, προκειμένου να διατηρήσουμε το υπαρκτό.
Κατά κάποιον τρόπο πραγματώνεται θεατρικά η άποψη που εκφράζει ο Ετιέν ντε λα Μποεσί, στην «Πραγματεία περί εθελοδουλείας», ότι ο άνθρωπος δεν χάνει την ελευθερία του, κερδίζει τη σκλαβιά του.
Εδώ ο συγγραφέας μας εκθέτει την κατάσταση που ονομάζει “new order”, μια νέα τάξη… αλλά τίνος πράγματος; Μια νέα τάξη ελεύθερης σκλαβιάς; Μια νέα τάξη άρθρωσης (και εξάρθρωσης); Μια νέα κοινωνική (ή πολιτική) τάξη που μας απειλεί;
Η παράσταση δύσκολα μπορεί να μη μας συγκινήσει. Είναι ένας γυμνός πυρακτωμένος λαμπτήρας. Παράσταση γυμνή, μόνο με τις αλήθειες της, τις οποίες υπερασπίζει με ζήλο.
Ο θεατής βρίσκεται εκεί, προσκολλημένος, μαγεμένος, παρών, για να απολαύσει τις μικρής έκτασης, πλην όμως μεγάλου βάθους καταδύσεις και να αποδεχτεί την ατέλεια, την παροδικότητα και τη φυσικότητα.
Οι συντελεστές
Ιδανική η μουσική του Μάνου Αντωνιάδη που μελωδεί το ψυχολογικό «τοπίο» των τεσσάρων χαρακτήρων με υφέσεις και μελωδικές εξάρσεις εσωτερικής δύναμης.
Προσεγμένο στην κάθε του λεπτομέρεια το σκηνικό του Μιχάλη Παπαδόπουλου χωρίς να εγκλωβίζει και να πνίγει τους πρωταγωνιστές.
Παράλληλα τα κοστούμια και οι μάσκες των Αλεξάνδρας Σιάφκου και Αριστοτέλη Καρανάνου μεγαλουργούν.
Ειδική μνεία θα ήθελα να αφιερώσω στους φωτισμούς του Βαγγέλη Μούντριχα, οι οποίοι δρουν ως δεύτερο επίπεδο σκηνογραφίας.
Ιδιαιτέρως σημαντική είναι και η συμβολή της Ναταλίας Βαγενά τόσο στην επιμέλεια κίνησης όσο και στην εκτέλεση και την αρμονική συνύπαρξη με τους ηθοποιούς και τον σκηνοθέτη.
Οι ερμηνείες
Η Ράνια Σχίζα είναι μια ηθοποιός με πάθος και φλογερή ιδιοσυγκρασία. Συχνά αφήνει μερικές χαραμάδες ευαισθησίας, που αναπάντεχα ξεχύνονται σαν ορμητικό ποτάμι και σαρώνουν τα πάντα. Εντυπωσιακή η ερμηνεία της. Έντονα συναισθήματα και επιθετικές κινήσεις με τις οποίες απεικονίζει τον ανθρώπινο πόνο, τη σκληρότητα, την αγανάκτηση, την απόγνωση και τη μοναξιά. Την παρακολουθήσαμε να επιχειρεί, για άλλη μια φορά, να ανιχνεύσει τις υπόγειες διαδρομές, τα ρεύματα συμπεριφορών, τις ιδέες, τον εσωτερικό κόσμο και τον ψυχισμό της ηρωίδας που υποδύθηκε, σημειώνοντας άλλη μια ξεχωριστή επιτυχία κοντά στις πολλές που έχει καταφέρει στην καριέρα της.
Η Έλενα Τυρέα μας έδωσε μια άψογη ερμηνεία του ρόλου της, με σωστή φωνή και κίνηση. Έχω παρατηρήσει εδώ και χρόνια πως ό,τι κάνει το περιβάλλει με αγάπη, χωρίς να θέλει να το παίξει αυθεντία. Είναι έξοχη σε κάθε της ρόλο και ο θεατής χαίρεται την παρουσία της στη σκηνή. Μια πανάξια ηθοποιός, εσωτερική και μετρημένη. Πάλλεται καθόλη τη διάρκεια του έργου από την ενέργεια που απαιτεί η κάθε στιγμή.
Ο Ιωσήφ Πολυζωίδης είναι ο ηθοποιός που με τη βαθιά του φωνή εκπέμπει σιγουριά, καλοσύνη, στοχαστικότητα. Έχει την ευγένεια αριστοκράτη και κοσμοπολίτη. Μπορείς να τον ακούς όπως ακούει ένα παιδί αφηγήσεις δίπλα στο τζάκι μια κρύα χειμωνιάτικη νύχτα. Ωστόσο είναι το ίδιο επιτυχημένος και σε ρόλους σκληρού, επαναστάτη, «κακού». Για το ρόλο του στο «New Order» έσκυψε σαν αρχαιολόγος και με υποδειγματική υπομονή και επιμονή αναζήτησε τις πιο μύχιες αιτίες γιατί λειτουργούμε όπως λειτουργούμε.
Το παζλ της θαυμαστής διανομής συμπληρώνει ο Φώτης Λαζάρου. Πειστικός, ταλαντούχος όσο δεν παίρνει, απόλυτα απολαυστικός, άμεσος, ευθύς, κάθε φορά που μιλούσε, τα βλέμματά μας καρφώνονταν πάνω του. Ως δεινός επαγωγός, μεταδίδει την ουσία του ρόλου με έναν τρόπο ξεχωριστό.
Ένα έργο με δύναμη και αμεσότητα, ένα έργο «γροθιά στο στομάχι». Συναρπαστική δράση, αγωνία, δυνατοί χαρακτήρες και ένα απρόσμενο τέλος, που προσφέρει ταυτόχρονα μια διεισδυτική ματιά στην άβυσσο μιας κοινωνίας ικανής να καταστρέψει ανθρώπινες ζωές με απόλυτο κυνισμό και δίχως τον παραμικρό δισταγμό.
Στην παράσταση, που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Καρατζιάς με βοηθό τη Δήμητρα Κολλά, ξεδιπλώνονται σκέψεις, ερωτήματα, απολαυστική πολιτική σάτιρα και σκληρή κριτική για την κοινωνία την οποία ο ανθρώπινος πολιτισμός έχει δημιουργήσει. Σε κάθε περίπτωση, θα παρακολουθήσετε μια νουάρ παράσταση που δεν έχει όμοιά της, και νομίζω θα την απολαύσετε δεόντως.
***
«New Order». Για πρώτη φορά στην Ελλάδα το έργο του Σέρτζι Πομπερμάγιερ
