Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Η καθηλωτική παράσταση «Μαγδαληνή, Ψυχή τε και Νους», που παρουσιάζεται στο Χώρο Τέχνης Ασωμάτων, προσφέρει στον θεατή μια συγκλονιστική ψυχική ενατένιση και υπαρξιακή εμβάθυνση στην ανθρώπινη φύση, στη σύγκρουση, στη μετάνοια, στη λυτρωτική εμπειρία της πνευματικότητας. Είναι μια παράσταση που αναδεικνύει την ομορφιά και τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, σε κάθε διάσταση της ύπαρξης.
Το έργο απορροφά πλήρως τον θεατή, σπάζοντας τα όρια μεταξύ δημιουργού και κοινού. Προσφέρει μια βιωματική εμπειρία, συνδυάζοντας πνευματικότητα και έντονο συναίσθημα.
Διακατέχεται από υψηλή λογοτεχνική αξία καθώς η γλώσσα του είναι πλούσια, ποιητική και βαθιά συμβολική, γεμάτη εικόνες και μεταφορές και χαρακτηρίζεται από το φιλοσοφικό βάθος αφού η τρισυπόστατη πάλη Νου, Ψυχής και Σώματος αναδεικνύει το αιώνιο ερώτημα της ανθρώπινης ύπαρξης και της σχέσης μας με το Θείο.
Ο συγγραφέας Θανάσης Σάλτας και η σκηνοθέτις Ιωάννα Μαστοράκη μιλούν στο catisart.gr για το έργο. Ένα θεατρικό έργο που αφήνει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του στο νου και στην ψυχή του κάθε θεατή. Με το βαθύ λογοτεχνικό ύφος και τον πλούσιο γλωσσικό πλούτο του συγγραφέα Θανάση Σάλτα, την ευφάνταστη σκηνοθεσία της Ιωάννας Μαστοράκη και τη μυσταγωγική μουσική του Γιώργου Βούκανου, η παράσταση καλεί το κοινό να βιώσει την ένταση της ύπαρξης και τη στιγμή της αποκάλυψης του Θείου, εκεί όπου το ανθρώπινο αγγίζει το φως και συναντά την ουσία της ύπαρξης.
Ιωάννα και Θανάση, αυτό το διάστημα παρουσιάζετε στο Χώρο Τέχνης Ασωμάτων το έργο «Μαγδαληνή, Ψυχή τε και Νους». Τι σας έκανε να νιώσετε ότι η ιστορία αυτή συνομιλεί με το σήμερα;
*Ιωάννα Μαστοράκη (Σκηνοθέτις): Η ιστορία της Μαγδαληνής είναι βαθιά ανθρώπινη. Δεν ανήκει μόνο σε μια εποχή ή σε ένα θρησκευτικό κείμενο. Είναι η ιστορία μιας γυναίκας που αναζητά την αλήθεια, που συγκρούεται με τον εαυτό της, που περνά μέσα από τις ανθρώπινες δοκιμασίες, για να φτάσει στη λύτρωση, στην εσωτερική της ολοκλήρωση και εν τέλει στη θέωση. Σήμερα, σε μια εποχή αβεβαιότητας και πνευματικής σύγχυσης, ο άνθρωπος βρίσκεται σε συνεχή εσωτερική σύγκρουση με τον ίδιο του τον εαυτό, τον Νου και την Ψυχή του. Αυτό ακριβώς πραγματεύεται το έργο: Μαγδαληνή, Ψυχή τε και Νους, την εσωτερική διαμάχη και την ανάγκη συμφιλίωσης των δύο αυτών εσωτερικών δυνάμεων του ανθρώπου. Η Μαγδαληνή γίνεται ένα σύμβολο του σύγχρονου ανθρώπου που αναζητά φως μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο αντιφάσεις.
*Θανάσης Σάλτας (Συγγραφέας): Η εποχή μας είναι μια αρένα εσωτερικών συγκρούσεων. Ο άνθρωπος του σήμερα, όπως και η Μαγδαληνή στο έργο, στέκεται ανάμεσα σε δύο φωνές: τη φωνή του Νου που αναζητά τη βεβαιότητα και τη φωνή της Ψυχής που διψά για την υπέρβαση. Το έργο δεν είναι μια αναπαράσταση του παρελθόντος, αλλά ένας καθρέφτης του παρόντος. Η Μαγδαληνή γίνεται το σώμα κάθε σύγχρονου ανθρώπου που παλεύει να συμφιλιώσει την Ψυχή με τον Νου, το ρητό με το άρρητο, το συνειδητό με το ασυνείδητο, τη λογική με το συναίσθημα, το ανθρώπινο με το θείο, το σκοτάδι με το φως.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
*Ιωάννα Μαστοράκη: Θα θέλαμε ο θεατής να βιώσει την παράσταση και να φύγει με μια αίσθηση εσωτερικής αναζήτησης και προσωπικού αναστοχασμού. Να αναγνωρίσει μέσα του την ίδια σύγκρουση που βλέπει στη σκηνή, να νιώσει ότι οι συγκρούσεις των χαρακτήρων είναι καθρέπτης των δικών του εσωτερικών αναζητήσεων. Να αναγνωρίσει ο θεατής ότι μέσα του υπάρχει μια διαρκής πάλη ανάμεσα στο σώμα, την ψυχή και τον νου του και ότι η αγάπη είναι ίσως η μόνη δύναμη που μπορεί να τους συμφιλιώσει.
*Θανάσης Σάλτας: Θα θέλαμε ο θεατής να νιώσει την παράσταση ως υπερβατική εμπειρία που δεν εξαντλείται στη λογική ερμηνεία. Να κουβαλήσει μέσα του μια εικόνα, μια φράση, μια σκέψη, ένα ερώτημα που θα τον ταλανίζει ξανά και ξανά. Το θέατρο, όταν λειτουργεί αληθινά, δεν τελειώνει με το χειροκρότημα, συνεχίζεται υποδόρια μέσα μας και μετά το κλείσιμο της αυλαίας. Λειτουργεί ως ρωγμή, για να εισχωρήσει μέσα μας το φως.
Ποιος είναι ο ρόλος της μουσικής στην παράσταση και πώς διαμορφώνει τη σκηνική εμπειρία.
*Ιωάννα Μαστοράκη: Η μουσική λειτουργεί ως οργανικό μέρος της σκηνικής πράξης. Είναι ένας άυλος χώρος μέσα στον οποίο κινούνται οι ηθοποιοί, ένας τόπος όπου η σιωπή αποκτά σώμα και ο λόγος αποκτά βάθος. Σκηνοθετικά, με ενδιέφερε η μουσική να λειτουργεί ως εσωτερική φωνή των προσώπων, ως αυτό που δεν λέγεται αλλά βιώνεται. Η συμβολή του συμφωνικού συνθέτη Γιώργου Βούκανου είναι καθοριστική, γιατί μέσα από τις υπέροχες μελωδικές του γραμμές και τις δραματικές λειτουργικές του συνθέσεις αναδύεται η αόρατη διάσταση της ψυχής.
*Θανάσης Σάλτας: Η μουσική στο έργο λειτουργεί ως ένας τέταρτος άξονας, δίπλα στον Νου, την Ψυχή και το Σώμα. Δημιουργεί ένα υπαρξιακό περιβάλλον, ένα ηχοτοπίο μέσα στο οποίο ο θεατής βιώνει τις δραματικές κορυφώσεις του έργου. Η συνεργασία με τον καταξιωμένο συνθέτη Γιώργο Βούκανο μας έδωσε τη δυνατότητα να ενσωματώσουμε την εμπνευσμένη μουσική του ως δραματουργικό εργαλείο, όπου κάθε νότα λειτουργεί σαν μνήμη, σαν τραύμα ή σαν κάθαρση, ενισχύοντας τη βιωματική διάσταση της παράστασης.
Στην παράσταση, τρεις φωνές ενώνονται σε μία. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η ενότητα επί σκηνής;
*Ιωάννα Μαστοράκη: Η σκηνική συνάντηση χτίζεται ως ενότητα και όχι ως απλή συνύπαρξη. Στη σκηνή συνυπάρχουμε τρεις ηθοποιοί (Ιωάννα Μαστοράκη ως Σώμα Μαγδαληνής), (Ιωάννα Προσμίτη ως Ψυχή Μαγδαληνής), (Θανάσης Σάλτας ως Νους Μαγδαληνής) αλλά ενεργούμε ως μία ενιαία τρισυπόστατη ύπαρξη και κινούμαστε μαζί, σαν ένα σώμα, υποδηλώνοντας έτσι συμβολικά την τριαδική φύση του ίδιου του ανθρώπου.
*Θανάσης Σάλτας: Ο Νους, η Ψυχή και το Σώμα βρίσκονται σε διαρκή διαπραγμάτευση, σε μια αέναη πάλη επί σκηνής που αντικατοπτρίζει τις υπαρξιακές αγωνίες του σύγχρονου ανθρώπου. Αν και φαινομενικά συγκρουσιακές οι τρεις φωνές καταλήγουν σε μια λυτρωτική κραυγή σωτηρίας. Αλληλοεξαρτώμενες ερμηνείες του ανθρώπου και του κόσμου από τρεις ηθοποιούς που λειτουργούν ως μια οντότητα επί σκηνής με σκοπό να αναδείξουν την τρισυπόστατη ύπαρξη του ανθρώπου και το ταξίδι του προς τη θέωση.
Πιστεύετε πως η Τέχνη μπορεί να αποδώσει Δικαιοσύνη;
*Ιωάννα Μαστοράκη: Η Τέχνη δεν είναι δικαστήριο. Δεν καταδικάζει, ούτε αθωώνει. Η Τέχνη αποκαλύπτει. Στη σκηνή τα πρόσωπα φωτίζονται και ο θεατής καλείται να τα κατανοήσει. Αυτή η κατανόηση είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή δικαιοσύνης, γιατί ξεπερνά την επιφανειακή κρίση και φέρνει τον άνθρωπο σε επαφή με την ουσία των χαρακτήρων.Η μεγάλη τέχνη έχει τη δύναμη να δίνει φωνή σε ό,τι έμεινε σιωπηλό, να αποκαθιστά μνήμες και να επαναφέρει πρόσωπα της ιστορίας. Η Τέχνη έχει τη δύναμη να φωτίσει την αλήθεια του ανθρώπου.
*Θανάσης Σάλτας: Η Τέχνη ούτε δικάζει, ούτε αθωώνει, λειτουργεί ως τρίτο μάτι, ως φάρος αποκάλυψης που άλλοτε καταγγέλλει και άλλοτε υπερυψώνει τον άνθρωπο… Η δικαιοσύνη των ανθρώπων μοιράζει ρόλους: ένοχος, αθώος. Η Τέχνη εισχωρεί πιο βαθιά, εκεί όπου ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα και τα δύο. Αν υπάρχει δικαιοσύνη στην Τέχνη, είναι η αποκάλυψη της τραγικής μας ενότητας: ότι όλοι συμμετέχουμε και στο φως και στο σκοτάδι. Και αυτή η γνώση είναι πιο σκληρή από κάθε ετυμηγορία. Η Τέχνη μας φέρνει αντιμέτωπους με τον ίδιο μας τον εαυτό και αφήνει την κρίση στα χέρια μας…
Σε μια δήλωσή του ο Μελ Γκίμπσον υποστήριξε: «Οι Απόστολοι πέθαναν αντί να αρνηθούν την πίστη τους – Κανείς δεν πεθαίνει για ένα ψέμα». Συμμερίζεστε την άποψή του;
*Ιωάννα Μαστοράκη: Η πίστη είναι ένα από τα πιο ισχυρά βιώματα του ανθρώπου. Η ιστορία είναι γεμάτη από ανθρώπους που έδωσαν τη ζωή τους για όσα πίστευαν. Αυτό δείχνει πόσο βαθιά μπορεί να ριζώσει μέσα στον άνθρωπο ό,τι βιώνει ως αλήθεια. Πέρα όμως από ιστορικές αποδείξεις, το σημαντικό είναι ότι το μήνυμα που μετέφεραν αυτοί οι άνθρωποι, οι απόστολοι, άλλαξε πραγματικά τον κόσμο. Και πολλές φορές η δύναμη μιας ιδέας αποδεικνύεται περισσότερο από την επίδρασή της, παρά από τα επιχειρήματα που τη συνοδεύουν.
*Θανάσης Σάλτας: Η πίστη είναι εμπειρία που μπορεί να μεταμορφώσει τον άνθρωπο. Όταν μια ιδέα γίνεται βίωμα, αποκτά δύναμη που υπερβαίνει τη λογική. Δεν μπορούμε να πεθάνουμε για ένα ψέμα, παρά μόνο για όσα βιώνουμε ως αλήθεια. Η θυσία αποδεικνύει τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής και το μεγαλείο της προσφοράς στον άνθρωπο. Στο θέατρο, θέλουμε ο θεατής να νιώσει όχι μόνο την ιστορία της Μαρίας Μαγδαληνής ως ισαπόστολο, αλλά και την ουσία της αλήθειας που τη γεννά, την πίστη και την αγάπη.
Τα Ευαγγέλια είναι «ιστορία που επαληθεύεται»;
*Ιωάννα Μαστοράκη: Τα Ευαγγέλια είναι ταυτόχρονα ιστορικά κείμενα και πνευματικές μαρτυρίες. Δεν γράφτηκαν με την ψυχρή λογική της απλής παράθεσης χρονικών γεγονότων, αλλά ως μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν μια συγκλονιστική εμπειρία, την οποία και θέλησαν να μεταδώσουν σε όλη την ανθρωπότητα. Για πολλούς πιστούς αποτελούν ιστορική αλήθεια. Για άλλους είναι κείμενα βαθιάς συμβολικής και πνευματικής αξίας. Αν και γράφτηκαν χιλιάδες χρόνια πριν, η επιρροή τους παραμένει αναλλοίωτη ως και σήμερα καθώς μιλούν για αλήθειες και πανανθρώπινες αξίες όπως η αγάπη, η πίστη, η θυσία και η σωτηρία του ανθρώπου.
*Θανάσης Σάλτας: Από ιστορική άποψη, τα Ευαγγέλια αποτελούν πηγές της πρώιμης χριστιανικής παράδοσης. Από φιλοσοφική άποψη, όμως, είναι κυρίως κείμενα που πραγματεύονται το μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης και της αγάπης. Τα Ευαγγέλια διαβάζονται σε πολλά επίπεδα. Ως ιστορία, ως μαρτυρία, αλλά και ως πνευματική πρόταση ζωής. Είναι κείμενα ιερά που διαμόρφωσαν τον πολιτισμό μας. Η αξία τους δεν εξαντλείται στο αν αποδεικνύονται, αλλά στο αν μπορούν να μιλήσουν στην καρδιά του σύγχρονου ανθρώπου. Το θέατρο δεν επιχειρεί να αποδείξει τα ιστορικά γεγονότα. Επιχειρεί να φωτίσει το ανθρώπινο μυστήριο που κρύβεται μέσα σε αυτά. Το ζητούμενο στο θέατρο όπως ακριβώς και στη ζωή, δεν είναι να τα αποδείξεις, το ζητούμενο είναι να τα βιώσεις…
Η Μαγδαληνή και ο Ιησούς υπήρξαν πραγματικά ιστορικά πρόσωπα, κατά τη γνώμη σας;
*Ιωάννα Μαστοράκη: Η ιστορική έρευνα αποδεικνύει την ύπαρξή τους. Πέρα όμως από την ιστορική διάσταση, η σημασία τους είναι κυρίως πνευματική και συμβολική. Είναι ιερά πρόσωπα που έχουν αφήσει ένα τεράστιο αποτύπωμα στην ανθρωπότητα και μιλούν για διαχρονικές πανανθρώπινες αξίες. Για μένα το πιο σημαντικό είναι ότι συνεχίζουν να λειτουργούν ως ζωντανά σύμβολα πίστης, μετάνοιας και αγάπης. Και αυτό είναι κάτι που αφορά άμεσα και τον σημερινό άνθρωπο.
*Θανάσης Σάλτας: Οι ιστορικές έρευνες και τα ιστορικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι πρόκειται για πρόσωπα που όντως ανήκουν στην ιστορική πραγματικότητα της εποχής τους. Αλλά η πίστη, δεν ζητά αποδείξεις. Οι μορφές τους είναι ιερές, ξεπερνούν την ιστορία και γίνονται σύμβολα αγάπης, πίστης και σωτηρίας του ανθρώπου. Για μένα, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπήρξαν κάποτε στη ζωή, αλλά αν υπάρχουν σήμερα στη ζωή μας. Αν η παρουσία τους συνεχίζει να μεταμορφώνει τον άνθρωπο. Αν η Μαγδαληνή ζει μέσα σε κάθε ψυχή που αναζητά συγχώρεση και αν ο Ιησούς ζει μέσα σε κάθε πράξη αγάπης που νικά τον φόβο. Εκεί, η ιστορία γίνεται ζωντανή και λυτρώνει τον κάθε άνθρωπο.
Σας ευχαριστώ πολύ, Ιωάννα και Θανάση!
* Κι εμείς ευχαριστούμε το catisart.gr.
***
