Cat Is Art

Ένας ξανθός και γαλανομάτης Οθέλλος διά χειρός Χάρη Φραγκούλη στο Θέατρο Τέχνης

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

 

Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου

«Έλα, έλα τώρα νύχτα μου και γέμισέ με με νύχτα, είμαι έτοιμη»

Ο Οθέλλος, ο Μαύρος της Βενετίας, ένα από τα αριστουργήματα του μεγάλου Άγγλου συγγραφέα Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, πρόκειται να παρουσιαστεί στο ιστορικό Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης από την ομάδα Kursk, σε σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη. Η πρεμιέρα της παράστασης θα δοθεί στις 25 Φεβρουαρίου 2019.
Αν αγαπάς το θέατρο, δεν μπορεί παρά να νιώσεις, έστω τη στοιχειώδη αδημονία, στο άκουσμα και μόνο της είδησης ότι μια θεατρική ομάδα νέων πρωταγωνιστών, μια σημαντική οντότητα του καλλιτεχνικού γίγνεσθαι, αποφασίζει να ανεβάσει μια από τις ωραιότερες τραγωδίες του Σαίξπηρ, την τραγωδία της ζήλιας και της προδομένης εμπιστοσύνης.
Το catisart.gr κατέβηκε με ενθουσιασμό τα σκαλοπάτια του Θεάτρου Τέχνης και εισχώρησε διακριτικά στα άδυτα των προβών, παρακολουθώντας την προετοιμασία της παράστασης.

Μια ομάδα φίλων

Σ’ ένα περιβάλλον έντονων αντιθέσεων μεταξύ φωτεινών και σκοτεινών ή φωτοσκιασμένων σημείων, ο σκηνοθέτης Χάρης Φραγκούλης χαμηλόφωνα κατευθύνει, διορθώνει, εξηγεί, παρακινεί, συμπληρώνει, ενθαρρύνει, αντιδρά.
Το μαύρο ήταν ανέκαθεν το αγαπημένο χρώμα καλλιτεχνών και ασκητών, ιερέων και μετανοούντων, καθώς πάντα υπέβαλε με δυναμικό τρόπο αντιθετικά ζεύγη εννοιών, όπως φως και σκοτάδι, καλό και κακό, αμαρτία και αγνότητα.
Επί σκηνής Οθέλλος και Ιάγος. Ο Ιάγος βάζει σε κίνηση το μηχανισμό της ζήλιας και της βλακείας. Υπάρχει εδώ μεθυστική ποίηση, αλλά κι ένα σύστημα αξιών σαφώς καθορισμένων.
Σε μια ιστορία όπου το τέχνασμα, ο φθόνος και ο φόνος αποτελούν την ημερήσια διάταξη και η εκδίκηση το μεγαλύτερο δείγμα έρωτα, η ομάδα θα καταφέρει να κατεβάσει το δράμα από το απρόσιτο βάθρο του και να αναδείξει όχι μόνο ατμόσφαιρά του, αλλά και τους ανθρώπινους χαρακτήρες του με τα κλασικά γνωρίσματα;
Έπειτα από μία διεξοδική διαδικασία έρευνας και μελέτης, ο Χάρης Φραγκούλης μοιράζει τούς ρόλους γύρω του, δίνει ιδέες, συμμετέχει και ο ίδιος.
Την ώρα που βρίσκομαι εκεί η Μαρία Πανουργιά (σκηνικά) φέρνει μέρος του σκηνικού. Ένα μικρό γοτθικού ρυθμού σιντριβάνι.
Οι πρόβες διεξάγονται σε ένα περιβάλλον ευγενές και δημιουργικό, ένα περιβάλλον συνεργασίας και ενότητας. Όλοι είναι φίλοι μεταξύ τους. Ο Ανδρέας, ο Μιχάλης, ο Ανδρέας, η Σοφία, ο Άγγελος, η Κατερίνα, η Ασπασία, ο Γιάννης, ο Κορνήλιος… Είναι ομάδα. Υπάρχει σύμπνοια και έμπνευση.

 

 

Εξωτισμός και περιπέτεια

Υπάρχουν ακόμα τα στοιχεία του παραμυθιού, του ονείρου, του θρύλου. O Οθέλλος ανήκει σε άλλο κόσμο, γεμάτο εξωτισμό, έναν κόσμο πού απλώνεται από τις περιπέτειες του Οδυσσέα ως τα ταξίδια των εξερευνητών της Αναγέννησης.
Η τραγωδία όμως μπορεί να γίνει πέρα ως πέρα πραγματικότητα, καθημερινή ζωή, ατόφια ύλη.
Υπάρχουν λέξεις – κλειδιά, επιφωνήματα, σπασμένες φράσεις, ευρήματα, ρητορική.
Υπάρχουν και πράγματα – κλειδιά, που χρησιμοποιούνται επί σκηνής. Μεταξύ αυτών μια ζώνη, το περίφημο μαντίλι αλλά και πολλά λεμόνια που πλημμυρίζουν το σανίδι και σπάνε την αποκλειστικότητα του νουάρ.
Ο ήρωάς μας δεν πέφτει θύμα μόνο των ραδιουργιών του Ιάγου, αλλά και του φθόνου του Δόγη. Η νύχτα πέφτει πάνω στον Οθέλλο. Και όχι μόνο μια νύχτα χωρίς ήλιο και φεγγάρι.
Τι είναι ο Οθέλλος; – αναρωτιέμαι. Είναι η νύχτα. Μια τεράστια μοιραία μορφή. Η νύχτα που ερωτεύεται την ημέρα. Το σκοτάδι που αγαπάει την αυγή. Ο Μαυριτανός που λατρεύει τη λευκή αρχόντισσα.

Δυσδαιμόνα, η αισθησιακή

Στην παράσταση που θα δούμε στο Θέατρο Τέχνης, όμως, μας περιμένει μια έκπληξη: Τον Οθέλλο υποδύεται ένας ξανθός ηθοποιός με ολογάλανα μάτια. Ο ταλαντούχος Γιάννης Παπαδόπουλος με το ρομαντικό πρόσωπο. «Αυτό που καταλαβαίνω για τον Γιαννάκη -μου λέει χαριτολογώντας ο Χάρης Φραγκούλης- είναι ότι θα μπορούσε να σκοτώσει πιο πολύ από οποιονδήποτε φίλο μου, παρόλο που δεν του πολυφαίνεται»!
Η Δυσδαιμόνα τα εγκαταλείπει όλα. Βιάζεται. Δεν θέλει πια μήτε μια νύχτα να μείνει αζευγάρωτη. Θ’ ακολουθήσει τον Οθέλλο στην Κύπρο. Είναι η πιο αισθησιακή απ’ όλες τις γυναίκες του Σαίξπηρ. Την υποδύεται μια πραγματικά εκθαμβωτική ηθοποιός, η Σοφία Κόκκαλη.

 

 

Κάσσιος, ο υπασπιστής

«Ο Κάσσιος είναι ο καταλύτης που θα φέρει στην επιφάνεια τα πράγματα τα οποία είναι έτοιμα και κοχλάζουν μέσα στα πρόσωπα, που είναι η αφορμή για να ξεσπάσουν όλα αυτά που παραμένουν εν βρασμώ μέσα τους», μου εξηγεί ο Ανδρέας Κωνσταντίνου, που υποδύεται εκπληκτικά τον υπασπιστή του Οθέλλου.
Θαύμασα πολύ τη φρεσκάδα και την οργανωτική ικανότητα του πνεύματος και της σκηνοθεσίας του Χάρη Φραγκούλη.
Ενός σκηνοθέτη που καταγράφει µε κουράγιο και τόλμη το εφήµερο, τη σκληρή πραγµατικότητα, δίχως δικαιολογίες και ωραιοποιήσεις.
Μα μήπως όλοι οι ηθοποιοί του θιάσου δεν είναι σπουδαίοι, με πολλές επιτυχίες ο καθένας στο ενεργητικό του; Σφυρηλατούν με λόγο πρωτότυπο και εντελώς δικό τους, τη συνείδηση του σύγχρονου καλλιτέχνη, πέρα από τα στενά όρια των όσων ήδη γνωρίζουν.
«Είναι συγκλονιστικό αυτό που γίνεται στον «Οθέλλο». Πώς η Δυσδαιμόνα γίνεται Οθέλλος, πώς ο Κάσσιος γίνεται Οθέλλος, πώς ο Οθέλλος γίνεται Ιάγος. Είναι συγκλονιστικό το πώς αλλάζει ο τρόπος στο λόγο του», μου λέει ο Χάρης Φραγκούλης, δίνοντας τον κεντρικό άξονα της παράστασης.

Η «βαθιά ψυχολογία» της ανθρωπότητας

Ο Σαίξπηρ γνώριζε τη «βαθιά ψυχολογία» της ανθρωπότητας. Είχε την αποκλειστική ικανότητα να αντιλαμβάνεται τη δυναμική του ανθρώπινου μυαλού και να καταλαβαίνει τις δυσλειτουργίες της ανθρώπινης ψυχής. Στον «Οθέλλο» παρουσιάζει με δραματικό τρόπο και περιγράφει έντονα τις εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις των ηρώων του.
Ο Βραβάντιος φτάνει να μιλήσει σαν να είναι ερωμένη του η Δυσδαιμόνα, η κόρη του – μου λέει ο Άγγελος Παπαδημητρίου για το ρόλο του πατέρα, τον οποίο υποδύεται.

Νικηφόρος μισθοφόρος του βενετικού στρατού, αφού επέζησε από τη μία μάχη μετά την άλλη σε άγριες χώρες, η μεγαλύτερη τραγωδία της ζωής του τον περιμένει ανάμεσα στους τοίχους της οικίας του και στους αγαπημένους του ανθρώπους: τον έμπιστο φίλο του, την αγαπημένη του γυναίκα και τον συμπολεμιστή σημαιοφόρο του.

 

 

Ο Σαίξπηρ

Η τραγωδία «Οθέλλος» ίσως γράφτηκε το 1604. Ίσως λίγο νωρίτερα. Μαζί με τα άλλα έργα του ίδιου της εποχής εκείνης, τα Άμλετ, Μάκβεθ και Βασιλιά Ληρ, έτσι και η τραγωδία του Οθέλλου, του μαύρου της Βενετίας (The Tragœdie of Othello, the Moore of Venice) είναι ως έργο τραγωδία. Πρώτη φορά δημοσιεύθηκε το έτος 1622.
Η πρεμιέρα του Οθέλλου έγινε στις 1 Νοεμβρίου 1604 στο Palace of Whitehall.
«Ο Σαίξπηρ γεννήθηκε το 1564 και πέθανε το 1616, μια νύχτα έπειτα από μια παράσταση, με τους φίλους του σε μια ταβέρνα που ήπιε πολύ, παραήπιε δηλαδή», σημειώνουν οι συντελεστές της ομάδας Kursk.

Η υπόθεση

Ο Μαυριτανός στρατηγός της Βενετίας Οθέλλος έχει αδυναμία στη γυναίκα του Δυσδαιμόνα την οποία παντρεύεται κρυφά απ’ τον πατέρα της. Την αδυναμία του αυτή εκμεταλλεύεται ο σημαιοφόρος του Ιάγος που το όνειρό του είναι να πάρει τη θέση του Κάσσιου, υπασπιστή του Οθέλλου. Έτσι για να το καταφέρει βάζει ένα εκδικητικό σχέδιο σε εφαρμογή. Συκοφαντεί δηλαδή και διαβάλλει τη Δυσδαιμόνα για απιστία με τον Κάσσιο χρησιμοποιώντας τον Ροδρίγο, Ενετό ευγενή ερωτευμένο με τη Δυσδαιμόνα. Ο Οθέλλος στέλνεται στην Κύπρο να πολεμήσει τους Τούρκους. Μαζί του ταξιδεύουν και η Δυσδαιμόνα, καθώς και ο Κάσσιος με τον Ιάγο ο οποίος ακολουθείται από τη γυναίκα του Αιμιλία. Εκεί ο Ιάγος βάζει σε εφαρμογή το σχέδιό του και το μαρτύριο της ζήλιας και του προδομένου έρωτα αρχίζει. Ο Οθέλλος γεμάτος καχυποψία κατηγορεί τη γυναίκα του για συζυγική απάτη και προβαίνει στη δολοφονία της. Η σκευωρία του Ιάγου αποκαλύπτεται από τη σύζυγό του Αιμιλία η οποία δολοφονείται από τα χέρια του συζύγου της. Τέλος ο Οθέλλος γεμάτος τύψεις αυτοκτονεί και ο Ιάγος τιμωρείται με αργό θάνατο.

 

 

Ο κεντρικός χαρακτήρας

Ο πρωταγωνιστής Οθέλλος είναι ευγενής, ακέραιος χαρακτήρας. Το σκούρο δέρμα του, καθώς και το όνομά του (Moore σημαίνει «Άραβας της Μαυριτανίας», συνεπώς και Μουσουλμάνος) είναι εκείνα που του κάνουν τη ζωή του δύσκολη. Οι έτσι ονομαζόμενοι «μαύροι» είχαν κακό όνομα στη εποχή του Σαίξπηρ: θεωρούντο κακοποιά και βάρβαρα στοιχεία. Έτσι ο Οθέλλος, αν και τίμιος άνθρωπος και γενναίος πατριώτης πολεμιστής, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια εχθρική μισητή και άδικη κοινωνία, η οποία ακόμα και την αγάπη της Δυσδαιμόνας δεν του επιτρέπει.

Η ιστορία

Η ιστορία του έργου βασίζεται σε παλαιότερη Νουβέλα του 1565 παρμένη από τη συλλογή Εκατόμυθοι (Hecatommithi) του Ιταλού Τζιράλντο Σίνθιο. Ο Σαίξπηρ ή διάβασε κάποια μετάφραση που σήμερα αγνοείται, ή κάποιος τρίτος του διηγήθηκε την ιστορία. Οι φιγούρες της ιταλικής νουβέλας είναι η Δυσδαιμόνα καθώς και μερικά πρόσωπα δίχως όνομα, ο κακός στρατιώτης, ο καπετάνιος και ο Μαύρος. Το δίδαγμα της ιστορίας του Σίνθιου ήταν πάντως κάποιο άλλο: «Οι Ευρωπαίες γυναίκες να μην ξενοπαντρεύονται».

 

 

Ο Ιάγος

Ο κακός Ιάγος θυμίζει κάποιον θρυλικό Σαντιάγκο, το εξολοθρευτή των Μαυριτανών. Με κίνητρα την κακία, τον φθόνο και τον ρατσισμό κάνει ό,τι κάνει εν γνώσει των πράξεών του.
Το έργο αυτό ήταν ένα από τα πιο δημοφιλή έργα του συγγραφέα στην εποχή του 17ου και 18ου αιώνα. Το γαλλικό κοινό του 1800 όμως το απέρριψε, αν και ο μεταφραστής του το μετέτρεψε και άλλαξε το τέλος του σε πιο ευχάριστο. Την εποχή του ρομαντισμού όμως, το κοινό κατάλαβε το τραγικό περιεχόμενο και πολλοί καλλιτέχνες εμπνεύστηκαν από το έργο (π.χ. Ευγένιος Ντελακρουά, Alexandre-Marie Colin, Robert Alexander Hillingford).

Διανομή και συντελεστές

Αναλυτικά η διανομή της παράστασης είναι η εξής: Ασπασία-Μαρία Αλεξίου (ερωμένη του Κάσσιου), Σοφία Κόκκαλη (Δυσδαιμόνα), Ανδρέας Κοντόπουλος (Ιάγος), Ανδρέας Κωνσταντίνου (Κάσσιος), Κατερίνα Λούβαρη-Φασόη (Αιμιλία), Άγγελος Παπαδημητρίου (Βραβάντιος), Γιάννης Παπαδόπουλος (Οθέλλος), Κορνήλιος Σελαμσής, Μιχάλης Τιτόπουλος (Ροδρίγος)
Η μετάφραση είναι του ποιητή – συγγραφέα Δημήτρη Δημητριάδη, ο οποίος έχει προσφέρει στο ελληνικό θέατρο ένα πλούσιο μεταφραστικό έργο που εκτείνεται από τους Αρχαίους Ποιητές και τον Σαίξπηρ έως τον Ζενέ, τον Μαίτερλινκ, τον Κολτές και τον Μπαταίγ.
Η σκηνοθεσία είναι του Χάρη Φραγκούλη, τα σκηνικά-κοστούμια της Μαρίας Πανουργιά, τη μουσική συνθέτει ο Κορνήλιος Σελαμσής και την κίνηση επιμελείται ο Τάσος Καραχάλιος. Τους φωτισμούς έχει αναλάβει η Ελίζα Αλεξανδροπούλου και χρέη βοηθών σκηνοθέτη ασκούν η Ασπασία-Μαρία Αλεξίου και η Κορίνα Άννα Γκουγκουλή.

∼•∼

Ο Γιάννης Παπαδόπουλος (Οθέλλος), ο Ανδρέας Κοντόπουλος (Ιάγος) και ο σκηνοθέτης Χάρης Φραγκούλης εν ώρα πρόβας. Φωτογραφία: Ειρήνη Αϊβαλιώτου / catisart.gr

«Την κράτησε από το χέρι.
Αυτή άνοιξε το στόμα της ή της το άνοιξε αυτός. Ή αυτή.
Της μίλησε στο ανοιχτό της στόμα.
Της είπε, τώρα δα, να τώρα, τώρα οι νύχτες οι χορευταρούδες μου κλείνουνε το μάτι.
Οι νύχτες με αντικρύσανε και βγάλαν άστρα κι άλλα.
Οι νύχτες έχουνε χάσει με μένα το μυαλό τους, είπε κι αυτή ή αυτός. Ή αυτή.
Ήρθε και μπλέχτηκε η σελήνη στα μαλλιά μου, είπε αυτή, τώρα σίγουρα αυτή.
Μη μ’ αφήσεις ποτέ.
Μετά από αυτό σιωπή μεγάλη. Τόση που ο φόβος μη μείνουν για πάντα μέσα της τους μούδιασε τα μάτια.
Μάτια μου, είπε πάλι αυτή απευθυνόμενη στα μάτια της ή στα δικά του,
γιατί δακρύζετε; Θα γλιστρήσει η αγάπη μου και θα μου ξεγλιστρήσει η νύχτα.
Και πολύ λιγουλάκι μετά -και τελειώνω εδώ- αυτή σ’ αυτόν και αντιστρόφως:
έλα, έλα τώρα νύχτα μου και γέμισέ με με νύχτα, είμαι έτοιμη.»

∼•∼

Η ομάδα Kursk δημιουργήθηκε το 2012. Προηγούμενες παραστάσεις: Woyzeck στο Απλό Θέατρο, Η προσευχή της κοπέλας που έπεσε μέσα στο πηγάδι και δεν θέλει να πεθάνει στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, Ο Άρντεν πρέπει να πεθάνει στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων και στο Θέατρο Τέχνης (Φεστιβάλ Αθηνών 2015), Lenz στο Bios.

Πήρε το όνομά της από το ρωσικό πυρηνοκίνητο υποβρύχιο που χάθηκε μαζί με όλο το πλήρωμά του όταν βυθίστηκε στη Θάλασσα του Μπάρεντς στις 12 Αυγούστου του 2000. Το Κουρσκ -με τη σειρά του- πήρε το όνομά του από τη ρωσική πόλη του Κουρσκ στην οποία έλαβε χώρα το 1943 η μάχη του Κουρσκ, η μεγαλύτερη μάχη τεθωρακισμένων στην Ιστορία, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

∼•∼

Οθέλλος

Ουίλλιαμ Σαίξπηρ

Πρεμιέρα: Δευτέρα 25 Φεβρουαρίου 2019
Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – Υπόγειο (Πεσμαζόγλου 5, 210 3228706)

∼•∼

Φωτογραφίες από τις πρόβες: Εβίτα Σκουρλέτη

 

Για να διαβάσετε τη συνέντευξη των Χάρη Φραγκούλη – Ανδρέα Κωνσταντίνου, πατήστε ΕΔΩ

Για να δείτε πληροφορίες της παράστασης, πατήστε ΕΔΩ

Για να διαβάσετε την ιστορία του Θεάτρου Τέχνης, πατήστε ΕΔΩ

Εκτύπωση
eirini aivaliwtouΈνας ξανθός και γαλανομάτης Οθέλλος διά χειρός Χάρη Φραγκούλη στο Θέατρο Τέχνης

Related Posts