Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Η Νεάπολη δεν είναι απλώς μια μνημειώδης αναβίωση αλλά μια γνήσια και βαθιά σύνθεση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Στους μυστηριώδεις δρόμους αυτής της αθηναϊκής συνοικίας συναντήθηκα με τον ηθοποιό, σκηνοθέτη και συγγραφέα Αντρέα Μαντά.
Περνώντας από θέατρα, λησμονημένα τυπογραφεία και παρηκμασμένες βιοτεχνίες φωτιστικών, σε ένα σκηνικό που θυμίζει Μένη Κουμανταρέα, συζητήσαμε για θέατρο και ποίηση, για χώρους, τόπους, εποχές και μνήμες.
«Τα πάντα είναι μνήμη και τα πάντα έχουν μνήμη» εξομολογείται ο Μαντάς στο catisart.gr, ενώ θεωρεί πως «ζούμε την εποχή του αποστειρωμένου χάους». Ποιος θα διαφωνήσει, άλλωστε.
Απαγγέλλει Τσέλαν και Ρίτσο με πάθος και καθάριο βλέμμα, βλέμμα ικανό να λιώσει ατσάλι. Kαθαρή ομορφιά στην πιο εφήμερη μορφή της.
Έχω εμπρός μου ένα γόνιμο και παραγωγικό δημιουργό, ένα συνομιλητή με αναζητήσεις αλλά και κατευθύνσεις, αξίες και διατυπώσεις που χαρακτηρίζονται από την έμφαση στο ουσιαστικό, τον εκφραστικό πλούτο, την ατμοσφαιρικότητα της παρουσίας, την ένταση και τη δύναμη του λόγου, τη σαφήνεια, την εσωτερικότητα, το πηγαίο φως.
O Αντρέας Μαντάς είναι ένας επαναστάτης χωρίς όμως φανταστικές εκρήξεις. Είναι επαναστάτης γιατί απλούστατα είναι αληθινός και το αληθινό είναι σπάνιο σε αυτή την εποχή της εκζήτησης και του εντυπωσιασμού.
Από του χρόνου θα σκηνοθετήσει μια σειρά από μονολόγους που οφείλουμε να μη χάσουμε. Πρόκειται για μια άτυπη τριλογία. Την έχει ονομάσει «Η Τριλογία της Μνήμης». Επίσης θα γίνει και ένα reprise της «Όστια – Αυτό είναι το Σώμα μου», στις 5 Μαΐου στο Δημοτικό Θέατρο Λαμίας και στις 9 Μαΐου στην Πάτρα, στο Λιθογραφείο. Μια παζολινική παράσταση που ανέβασε πέρυσι στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης με τη Λουκία Μιχαλοπούλου και γνώρισε ξεχωριστή επιτυχία.
«Ο χάρτης της πόλης/ της νύχτας/ της αδερφής/ του πετσιού μου/ ο απόλυτος σύντροφος/ της σκιάς μου».
Αλήθεια πόσο φοβάστε τις σκιές; Η «Όστια – Αυτό είναι το Σώμα μου» με μεταφυσικό χαρακτήρα θα ταράξει την καθημερινότητά μας και θα μας κάνει να ρίξουμε μια δεύτερη ματιά μέσα μας. Γιατί ο Αντρέας Μαντάς είναι από τους καλλιτέχνες που έρχονται για να αφήσουν τον κόσμο λίγο καλύτερο από ό,τι τον βρήκαν. Κι αυτό είναι το καλύτερο που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος.
Αντρέα, πού γεννήθηκες, πού μεγάλωσες και τι δεν ξεχνάς από τα παιδικά σου χρόνια;
*Γεννήθηκα στην Πάτρα. Δεν κατάγομαι από εκεί. Μεγάλωσα στην Αθήνα. Ίσως δεν υπάρχει άλλη μνήμη από εκείνη που τη μοναξιά της τόνιζαν τα βήματά μου στην Πατησίων.
Πώς ξεκίνησες με το θέατρο και την υποκριτική; Ποια υπήρξαν τα ερεθίσματα και οι πρώτες αφορμές;
*Ένας δικός μου άνθρωπος. Ο Χρίστος Τσάγκας, τον έβλεπα στις πρόβες στην «Πανούκλα» του Καμύ, και αργότερα στο “Υπόγειο” του Ντοστογιέφσκι. Δεν ήταν δύσκολο να κολλήσω το μικρόβιο…
Οι πόλεις, οι τόποι, οι χώροι, τι ρόλο παίζουν στη ζωή σου και στη διάθεσή σου;
*Ζούμε περιστοιχισμένοι απ’ τις εικόνες μας. Σαν τον ήρωα του Karl Philipp Moritz, Anton Reiser – ο καθένας μας είναι δεμένος με τους τόπους που διασχίζει και η κάθε πόλη-τόπος-χώρος είναι σαν είναι ο καθρέφτης της ψυχής του. Το περιβάλλον του ανθρώπου είναι ο συνάνθρωπός του.
Τι είναι αυτό που σε συγκινεί στις μέρες μας;
*Η γενναιοδωρία (όταν υπάρχει).
Στη σημερινή εποχή της ταχύτητας και της ψηφιακής επικοινωνίας, ποια πιστεύεις ότι είναι η θέση της τέχνης; Μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως χώρος περισυλλογής για τον σύγχρονο άνθρωπο;
*Η θέση της τέχνης τη σημερινή εποχή, μου θυμίζει λίγο πολύ την εξωτερική πολιτική. Ικανά νέα όπλα τα οποία τα χρησιμοποιούν ικανοί, θλιμμένοι, ακαθοδήγητοι, συντηρητικοί νέοι. Ζούμε την εποχή του αποστειρωμένου χάους και πολλές μεταστροφές, όπως ο Παύλος στο δρόμο προς τη Δαμασκό. Ειλικρινά, δεν έχω μια καθαρή απάντηση στην ερώτησή σας.
Τι συμβουλή θα έδινες σήμερα σε κάποιον μεγαλύτερό σου;
*Να μη φοβάται αυτή την ωραία, γυμνή, αδηφάγα, αθώα και γαμησιάρα αλήθεια. Αυτή στέκει πριν, πέρα και πάνω απ’ την ιστορία.
Υπάρχει επανάσταση στις καθημερινές πράξεις;
*Με την απραξία τίποτα δεν υπάρχει που να μη γίνεται.
Τι είναι για σένα η μνήμη; Τόπος επιστροφής, ή ορμητήριο για να κατανοήσουμε το παρόν και να προχωρήσουμε στο μέλλον;
*Μνήμες. Οι μνήμες – τα σύνορα αυτά δεν ορίζουν μόνο το χώρο όπου ζούμε, αλλά και το χώρο που πεθαίνουμε. Ζούμε πολλές ζωές και όπως είπε ο Σατομπριάν αυτή είναι η αιτία της δυστυχίας μας. Τα πάντα είναι μνήμη και τα πάντα έχουν μνήμη. Ακόμα και ένα σάπιο φρούτο. Αυτό ακόμα και έτσι διαθέτει μια δύναμη και κρατάει τη μνήμη στο κουκούτσι του. Τα κουκούτσια φυτρώνουν και πάλι.
Μέσω της ποίησης πώς συνομιλείς με τον χρόνο;
*Η ποίηση σπέρνει μέλλον, είχε πει ο Καρούζος.
Τι σημαίνει για σένα μοναξιά;
*Όλα καλούν την προσοχή του οδοιπόρου να συγκεντρωθεί πάνω στο δρόμο που βαδίζει και μόνο σ’ αυτόν.
Υπάρχει κάποιο ποίημα που αισθάνεσαι πιο κοντά στην ψυχή σου;
*ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΟΥ/ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ ΟΧΘΗ απόψε τη νύχτα./ Με λέξεις πήγα και σ’ έφερα ξανά, εδώ είσαι,/όλα είναι αληθινά και μια αναμονή/ αληθινού. / Πάουλ Τσέλαν.
Πιστεύεις ότι υπάρχουν τρόποι αγάπης που έχουν εκλείψει στις μέρες μας;
*Το άγγιγμα.
Μπορεί η Τέχνη να αποδώσει Δικαιοσύνη;
*Μόνο μέσω της τέχνης μπορείς να ανέβεις και να ρωτήσεις τον Θεό αν έχουν δικαίωμα τα πράγματα έτσι να ’ναι.
Τι είναι αυτό που σου δίνει έμπνευση και δύναμη;
*Τα ανθρώπινα στοιχεία που δεν διαλύονται, ούτε συντρίβονται, αυτά που σχηματίζονται σαν κρύσταλλος στην ψυχή του καθενός και συνιστούν τη μέγιστη αξία της. Η πίστη και η αγάπη.
Ποια είναι τα σχέδιά σου για το άμεσο μέλλον;
*Είναι η πρώτη φορά που το λέω. Από του χρόνου θα σκηνοθετήσω μια σειρά από μονολόγους. Θα είναι μια άτυπη τριλογία. Την έχω ονομάσει «Η Τριλογία της Μνήμης». Θα γίνει και ένα reprise της ΌΣΤΙΑ – Αυτό είναι το Σώμα μου – παράσταση που ανέβασα πέρυσι στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης με τη Λουκία Μιχαλοπούλου. Στις 5 Μαΐου στο Δημοτικό Θέατρο Λαμίας και στις 9 Μαΐου στην Πάτρα, στο Λιθογραφείο.
Ποια είναι τα έργα που ονειρεύεσαι να σκηνοθετήσεις;
*Δεν ονειρεύομαι έργα.
Ποιος θεατρικός ήρωας θα ήθελες να πρωταγωνιστήσει σ’ ένα όνειρό σου;
*Ίσως το «παιδί» δύο ηρώων. Μυθιστορημάτων. Του Ματία Πασκάλ του Πιραντέλο και του Ζαν-Μπατίστ Κλαμάνς από την «Πτώση» του Καμύ.
Ποια πιστεύεις ότι είναι η ιδανική σχέση ηθοποιού – σκηνοθέτη;
*Να συμφιλιωθούν τα παράπονά τους. Το θέατρο για μένα είναι το παράπονο της ζωής.
Υπάρχει ποίημα που έχεις διαβάσει και ποτέ δεν ξεχνάς;
*Η ακοή μου, κάποτε απελπισμένη, ψάχνει τον αέρα, τη σιωπή, τους κανονιοβολισμούς, ψάχνει για μία κατάφαση. Ρίτσος.
Ποια κινηματογραφική ταινία είδες πρόσφατα;
*Χθες. Το «Sounder» του Martin Ritt. Ξανά.
Τι μπορεί να σε κάνει να δακρύσεις και τι να χαμογελάσεις;
*Τα μάτια και οι φωνές αυτών που αγαπάω. Τα μάτια και οι φωνές αυτών που αγαπάω.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου σημείο στην πόλη που ζεις;
*Δεν έχω κάποιο.
Υπάρχει κάποια μικρή καθημερινή ιεροτελεστία που ακολουθείς;
*Να στρώνω το κρεβάτι μου.
Ποιο βιβλίο διαβάζεις αυτό τον καιρό;
*Τρία βιβλία. Το «Sparks» του Ian Johnson. Δείχνει πώς μερικοί από τους πιο σπουδαίους συγγραφείς, σκηνοθέτες και καλλιτέχνες στην Κίνα κατάφεραν, παρά τη λογοκρισία και τις πιέσεις να αμφισβητήσουν το Κ.Κ. στο πιο ευαίσθητο σημείο του – τον έλεγχο της ίδιας της ιστορίας.
Το «Familiar Strangers» του Stuart Hall, το οποίο περιγράφει πώς οι πολιτισμικές ταυτότητες κάνουν τους άλλους ταυτόχρονα οικείους και ξένους.
Τέλος, πριν πέσω για ύπνο το «A-Z» του C.S. Lewis.
Ποια είναι η σχέση σου με τα ζώα; Υπάρχει κάποιο κατοικίδιο με το οποίο συμβιώνεις;
*Αγαπώ τις γάτες. Δεν έχω καμία τώρα. Τρέμω τις απώλειες.
Αντρέα σε ευχαριστώ πολύ για τη συνομιλία και που έμαθα τα νέα σου.
*Ευχαριστώ κι εγώ το Catisart για τη φιλοξενία.
Ποιος είναι
O Αντρέας Μαντάς είναι ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή Εθνικού Θεάτρου και τη Δραματική Σχολή «Δήλος», και παρακολούθησε σεμινάρια υποκριτικής με τον Sotigui Kouyaté (συνεργάτη του Peter Brook) και στο Michael Chekhov Studio Berlin.
Έχει εμφανιστεί σε κινηματογραφικές ταινίες και στην τηλεοπτική παραγωγή «The Durrells in Corfu» και είναι ιδρυτικό μέλος της Amor Omnia, που το 2019 παρουσίασε την παράσταση «Ρολόι Από Άμμο» (βασισμένη στα πεζά κείμενα του Χόρχε Λούις Μπόρχες).
Έχει γράψει το Ρoκενρόλλα/Astrafiammante, μια διπλή έκδοση μαζί με τον Γιώργο-‘Ικαρο Μπαμπασάκη και το Οι ώρες ανάμεσα, μια ανατρεπτική περιδιάβαση στο έργο του Samuel Beckett.
Οι “Αλγερίες”, από τις Εκδόσεις “Ιωλκός” είναι η πρώτη του ποιητική συλλογή.
