John Cassavetes – Ο πρωτοπόρος Έλληνας που άλλαξε το σινεμά

Το 1977 στο Λος Άντζελες έγινε η πρεμιέρα της ταινίας «Opening Night» του ανεξάρτητου Αμερικανού σκηνοθέτη Jonh Cassavetes. Μετά από έναν μήνα προβολών σε άδειες αίθουσες η ταινία κατέβηκε, ενώ οι κριτικοί των εφημερίδων της εποχής σχολίαζαν για την αποτυχία αυτής και του σκηνοθέτη της καθώς το κοινό απλά δεν ενδιαφέρεται για τους χαρακτήρες του Cassavetes. Η ταινία, ένα χρόνο μετά διαγωνίσθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου όπου απέσπασε την Αργυρή Άρκτο για την ερμηνεία της πρωταγωνίστριας, Gena Rowlands, ενώ το 1992 προβλήθηκε τιμητικά στο Φεστιβάλ των Καννών.

Σήμερα θεωρείται από τις σημαντικότερες ταινίες παγκοσμίως. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντιμετώπισης των ταινιών του Cassavetes, ενός από τους σημαντικότερους ανεξάρτητους κινηματογραφιστές σε ένα κινηματογραφικό τοπίο όπου βασιλιάς ήταν το Χόλιγουντ.

O John Cassavetes είναι ένας από τους λεγόμενους pioneers (πρωτοπόρους) του ανεξάρτητου αμερικανικού κινηματογράφου. Με καταγωγή από το Πήλιο της Ελλάδας, γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1929, σπουδάζει υποκριτική στην New York Academy of Dramatic Arts από όπου και αποφοιτά το 1950. Μέχρι το 1956 έχει φτάσει σε σημείο να διδάσκει τη δική του υποκριτική μέθοδο ενώ είναι ένας αναγνωρίσιμος ηθοποιός κυρίως ερμηνεύοντας τον ντετέκτιβ Τζόε Στάκατο σε τηλεοπτική σειρά.

Το απόσπασμα στην αρχή αυτού του άρθρου είναι περίπου τα λόγια του στη ραδιοφωνική εκπομπή του Jean Shepherd για την προώθηση της ταινίας του Μάρτιν Ριττ Edge of the City στην οποία έπαιζε. Ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος θα μπορούσε να σκηνοθετήσει πολύ καλύτερα και προκάλεσε τους ακροατές να του στείλουν ο καθένας ένα ή δύο δολάρια ώστε να χρηματοδοτήσουν το σχέδιό του: να φτιάξει μια ταινία για τον άνθρωπο. Η έκπληξή του ήταν τεράστια, όταν οι ακροατές ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του και μέσα σε λίγες μέρες συγκεντρώθηκε το ποσό των 2.000 δολαρίων, αρκετά για την ενοικίαση του εξοπλισμού. Χωρίς καμιά εμπειρία βρέθηκε πίσω από την κάμερα. Και έτσι, στηριγμένη σε αυτοσχεδιασμούς των ερασιτεχνών ηθοποιών του και με ελάχιστο budget προκύπτει η πρώτη του ταινία «Σκιές».

Η ταινία θα έμενε χαμένη ανάμεσα στα δεκάδες αριστουργήματα που δεν βρήκαν διέξοδο στις αίθουσες λόγω της κυριαρχίας του κέρδους στην κινηματογραφική αγορά εάν δεν κέρδιζε το βραβείο των κριτικών στο Φεστιβάλ των Καννών και έτσι προβάλλεται ένα χρόνο μετά στην Αμερική με Βρετανό διανομέα (!) και μεγάλη επιτυχία.

Η συνέχεια είναι αρκετά απλή. Η επιτυχία του, οδηγεί τους παραγωγούς να του αναθέτουν ταινίες αλλά καμία συνεργασία του με το Χόλιγουντ δεν αποδίδει καρπούς. Οι ταινίες του είτε γίνονται εισπρακτικές αποτυχίες Too Late Blues είτε τις αποκηρύσσει, A Child Is Waiting, αφού δεν του επιτρέπουν να εργαστεί όπως ο ίδιος θέλει. Ο John Cassavetes είναι από τους ανθρώπους που θέλουν να ελέγχουν το σύνολο του καλλιτεχνικού δημιουργήματος – πολύ μεγάλος για να χωρέσει στα στενά πλαίσια της εποχής του. Περνάει μια ταραχώδη ζωή: Δουλεύει διαρκώς ως ηθοποιός για να χρηματοδοτεί ο ίδιος τις ταινίες του και παντρεύεται την Gena Rowlands, την πρωταγωνίστρια των επόμενων ταινιών του.

Γίνεται έτσι ηγέτης του avant – garde κινήματος της Αμερικής και των ανεξάρτητων καλλιτεχνών αν και οι ίδιες οι ταινίες του ποτέ δεν αναγνωρίζονται επαρκώς στη χώρα του. «Όταν κάνεις σινεμά, έλεγε, δεν πρέπει να φοβάσαι τίποτα και κανέναν». Υπήρξε εμψυχωτής του αισθητικού κινήματος που έγινε γνωστό ως Σχολή της Νέας Υόρκης ενώ στην αισθητική της κάμερας ο Κασσαβέτης έφερε τη λήψη με τη μηχανή στο χέρι. Πολύ μακρινά πλάνα, υποκειμενικά, με την κάμερα ανά χείρας. Οι ταινίες του πρωτοπορούν τόσο σε σκηνοθετικές προσεγγίσεις όσο και σε ερμηνείες και χαρακτήρες, ενώ συχνά παίζει και ο ίδιος σε αυτές.

Πεθαίνει στις 3 Φεβρουαρίου του 1989 σε ηλικία 59 ετών δουλεύοντας ασταμάτητα στα έργα του και έχοντας αλλάξει τον κινηματογράφο όπως τον ξέρουμε.

1986 Big Trouble

1984 Ερωτική θύελλα

1980 Γκλόρια

1977 Νύχτα πρεμιέρας

1976 Ο θάνατος ενός Κινέζου Μπουκμέικερ

1974 Μια γυναίκα εξομολογείται

1971 Μίνι και Μόσκοβιτς

1970 Οι σύζυγοι

1968 Πρόσωπα

1963 A Child Is Waiting

1962 My Daddy Can Lick Your Daddy

1962 A Pair of Boots

1961 Too Late Blues

1959 Σκιές

Πηγή: exostis