Του Παναγιώτη Μήλα
Σε μέρες ταραγμένες, όπως αυτές που ζήσαμε στα χρόνια των μνημονίων, το περίεργο ανακάτεμα αναλύσεων, εκτιμήσεων, απόψεων και γεγονότων έτσι όπως παρουσιάζονταν στις εφημερίδες, στα ηλεκτρονικά και στα ιντερνετικά μέσα, ήταν άκρως επικίνδυνο.
Όλα τα παραπάνω μου είχαν έρθει στο νου όταν έσβησαν τα φώτα σε μια παράσταση που πήγα να δω σε έναν αγαπημένο θεατρικό χώρο που πάντα όσα «ψήνει» είναι εκλεκτά. Αυτή τη φορά ο «Φούρνος» της Οδού Μαυρομιχάλη είχε μια περίεργη πρόταση: Ένα χρυσόψαρο μέσα στη «Γυάλα». Ένα αεικίνητο κόκκινο ψαράκι που ήταν μούρλια θηλυκό, μιας και είχε το όνομα «Λούση».
Μαζί με τη Λούση, ζούσε και η συνονόματή του Λούση, μια πανέμορφη Αθηναία που δεν μπορούσε να ξεχάσει τον παλιό συμμαθητή της, τον Στέλιο, που είχε αυτοκτονήσει λόγω της κρίσης. Επίσης ακόμη δεν έχει κλείσει η πληγή που της προκάλεσε ο παντρεμένος που τελικά δεν πήρε διαζύγιο, όπως της είχε υποσχεθεί, για να την παντρευτεί… Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η Λούση να βρίσκει παρηγοριά στη …Λούση που την άκουγε με καρτερία στριφογυρίζοντας αδιάκοπα μέσα στη «Γυάλα» της, δημιουργώντας με αλλιώτικη φουρτούνα.
Το έργο – και το βιβλίο αυτό – που έχει την υπογραφή της Τζένης Δάγλα είναι σαν ένα ρεπορτάζ εφημερίδας, είναι σαν μια έρευνα της σημερινής πραγματικότητας. Ένα έργο – το πρώτο ελληνικό – που γράφτηκε με αφορμή την κρίση.
Το κείμενο αυτό δεν έχει μόνο ενδιαφέρουσα δραματουργία, έχει παράλληλα και τη μοναδικότητα της αποτύπωσης του κλίματος της εποχής που ζήσαμε.
***
Για το βιβλίο αυτό, τη «Γυάλα», η συγγραφέας του Τζένη Δάγλα, έδωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη στον δημοσιογράφο Βασίλη Ασβεστόπουλο και στο γερμανικό ηλεκτρονικό περιοδικό «Kulturrevolution» (KRR).
Αυτή την εξαιρετική συνέντευξη μπορούμε να την παρακολουθήσουμε και εδώ, στο Catisart μιας και στο τέλος του κειμένου υπάρχει και το link της παρουσίασης που έγινε στο γερμανικό περιοδικό.
Τζένη Δάγλα: Να δώσουμε τα χέρια για ένα κόσμο αγάπης και ελπίδας. Τίποτα δεν μας χωρίζει…
Του Βασίλη Ασβεστόπουλου
Ο τρέχων πολιτικός και κοινωνιολογικός λόγος για τα αστικά τοπία, τις περικοπές συντάξεων και τις μειώσεις κοινωνικής πρόνοιας αφήνει ελάχιστα περιθώρια για αισιοδοξία ή ακόμα και όνειρα.
Πρέπει να ομολογήσω ότι κι εγώ είμαι απαισιόδοξος από πολλές απόψεις. Ένας ακόμη λόγος για να χαίρομαι όταν, σε τέτοιες εποχές, συναντά κανείς ανθρώπους με όνειρα, σχέδια και το θάρρος να συμμετάσχουν σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές παρεμβάσεις.
Ένας από αυτούς τους ανθρώπους είναι η Τζένη (Ευγενία) Δάγλα, εκπαιδευμένη συμβολαιογράφος από την Αθήνα. Οι συμβολαιογράφοι, αυτοί οι νομικοί επαγγελματίες που μπορούν να εξασφαλίσουν μια άνετη διαβίωση σε οικονομικά προβληματικές χώρες μέσω της σύνταξης συμβάσεων, διαθηκών και συμβολαιογραφικών επικυρώσεων σε μεγάλο βαθμό χωρίς συγκρούσεις – ποιος δεν θα ήθελε να ανταλλάξει θέσεις μαζί τους;
Προφανώς, η Δάγλα προτιμά να ανταλλάσσει θέσεις με τους καλλιτέχνες του θεάτρου.
Είναι επίσης ξεχωριστή και με άλλους τρόπους. Παραμένει δε συνδεδεμένη με τη Γερμανία παρά την επισφαλή πολιτική κατάσταση.
***
Σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί κανείς να καταλάβει τη σημασία του άλματος της Δάγλα από το συμβολαιογραφικό γραφείο στο θέατρο στην Ελλάδα.
Σαν να μην έφτανε αυτό το θαρραλέο, η Δάγλα επισκέφθηκε και το Βερολίνο, όπου παρουσιάστηκε το έργο της «Γυάλα».
Δεν είναι ελαφρύ φαγητό, αλλά μάλλον ένας μονόλογος αυτογνωσίας από ένα σκοτεινότερο κεφάλαιο της γερμανο-ελληνικής ιστορίας. Χωρίς να αποκαλύψουμε πολλά για το έργο, ας πούμε απλώς ότι πραγματεύεται την εποχή της ελληνικής οικονομικής κρίσης, όταν πολλοί Γερμανοί πολιτικοί, με υπερβολική αυστηρότητα, ήθελαν να πάρουν την Ελλάδα ως παράδειγμα.
***
Ας δούμε εδώ την αποκλειστική συνέντευξη που έδωσε η Τζένη Δάγλα στο Kulturrevolution.
***
Πως και πότε ήρθε η ιδέα να μείνει πίσω το νομικό επάγγελμα και να έρθει στην επιφάνεια η συγγραφική έμπνευση;
*Είχα ευχέρεια στο γράψιμο από μικρή, ως φοιτήτρια έκανα ημιτελείς προσπάθειες. Η γραφή μου άργησε να ωριμάσει. Το πρώτο ολοκληρωμένο πεζό το έγραψα στα 35 μου χρόνια. Το 2006 ξεκίνησα το δεκαετές ταξίδι με το «Σονόρχ», το δεύτερο πεζό μου κείμενο που εκδόθηκε το 2020 στον Ιανό. Όλα αυτά τα χρόνια εργαζόμουν κανονικά ως Συμβολαιογράφος.
Και αφού έσπασε η προσωπική «γυάλα» πότε ήρθε η ώρα να πάει η «γυάλα» το ταξίδι στην «Αθήνα του Spree» όπως αρέσκονται οι Βερολινέζοι να αποκαλούν τη πόλη τους;
*Η συζήτηση για την παρουσίαση της «Γυάλας» στο Βερολίνο είχε ήδη ξεκινήσει από το 2019 με το Theaterforum Kreuzberg και τελικά υλοποιήθηκε το 2025. Σε αυτό συνέβαλε τα μέγιστα η Ζωή Ξανθοπούλου, μια καλλιτέχνιδα με τόλμη και διεθνή εμβέλεια, που αγάπησε την ηρωίδα μου και έκανε μια εξαιρετική σκηνοθεσία και πολυεπίπεδη ερμηνεία.
Επίσης τόλμησε να εντάξει τον συγγραφέα – εμένα – οργανικά στην παράσταση. Κανείς άλλος σκηνοθέτης δεν έχει τολμήσει κάτι τέτοιο: Με έβλεπε το έργο μου, αυτή την εντύπωση είχα όταν ήμουν στη σκηνή…
Σε ποια κατάσταση βρίσκεται το θέατρο σήμερα στην Ελλάδα; Ισχύει ότι έχετε τα περισσότερα θέατρα στην Ευρώπη;
*Ευαγγελίζομαι καλά νέα για το θέατρο στην Ελλάδα: «Βράζει» κυριολεκτικά, είναι τέτοια η ορμή, και η έμπνευση, ασυγκράτητη, ασταμάτητη. Θέατρο κάθε θερμοκρασίας και κατεύθυνσης, επαγγελματικό, ερασιτεχνικό, κλασσικό, πειραματικό, performance, devised, ένα όργιο θεάτρου ασύλληπτο: 1200 παραστάσεις ετησίως σε μια μικρή χώρα!
Εδώ γεννήθηκε το θέατρο, το έχουμε γονιδιακά μπορώ να πω, στο αίμα μας… Αν συνεχίσουμε έτσι, θα παίζουν όλοι για όλους! Ελπίζω σύντομα και σε μεγαλύτερη εξωστρέφεια του θεάτρου μας, προς αυτή τη κατεύθυνση κινηθήκαμε και φέραμε τη «Γυάλα» στο Βερολίνο.
Πως βλέπει άτομο από τον Ελληνικό θεατρικό κόσμο, από τους τόπους όπου γεννήθηκε η θεατρική τέχνη, τη σκηνή στο Βερολίνο; Σε ποια σημεία εμφανίζεται το Βερολίνο πιο πρωτοποριακό από την Ελλάδα και που υστερεί;
*Πολύ ωραία ερώτηση. Οι Έλληνες βλέπουμε το γερμανικό θέατρο ως πρωτοποριακό, avant garde και ακτιβιστικό. Το συν του γερμανικού θεάτρου είναι ο δυναμισμός του, η διάθεση παρέμβασης στα τεκταινόμενα, η τόλμη του.
Το συν του ελληνικού θεάτρου είναι η μαγεία του, οι παραστάσεις έχουν χρυσόσκονη, γλύκα, και «κλείσιμο ματιού» στο κοινό. Το θέατρο μας στρέφεται προς (και τρέφεται από) την καθημερινότητα αλλά η τέχνη κρατά πολύχρωμο πινέλο.
Αν θα έγραφες «Γυάλα» για Γερμανούς, ειδικά για Γερμανούς, τι θα άλλαζες και γιατί;
*Η Ελλάδα και η Γερμανία ήταν οι πρωταγωνίστριες αυτής της δύσκολης περιόδου, την οποία πραγματεύεται η «Γυάλα». Αν έγραφα για Γερμανούς, θα ανασκεύαζα – χωρίς διδακτισμό- την εσφαλμένη εντύπωση των ΜΜΕ για τον «τεμπέλη και σπάταλο» Έλληνα και θα έγραφα για τις προεκλογικές υποσχέσεις των κυβερνήσεων.
Αν όταν δανειζόντουσαν οι ελληνικές κυβερνήσεις, τόνιζαν στον λαό ότι η ευημερία είναι με ξένες πλάτες και ότι υποθηκεύουν το μέλλον των παιδιών τους και τους ετοιμάζουν για μετανάστες στο εξωτερικό, σίγουρα θα ήταν άλλη η εξέλιξη των πραγμάτων. Οι Έλληνες – εδώ επιτρέψτε μου να μιλήσω σαν Συμβολαιογράφος, χρόνια δίπλα στην ελληνική οικογένεια – δουλεύουν σα μυρμηγκάκια, σχεδιάζουν το μέλλον των παιδιών τους, είναι νοικοκύρηδες και στενοχωριόμουν που άδικα στιγματίστηκαν άνθρωποι της διπλανής πόρτας, του μόχθου, για άλλων λάθη.
Έχεις σχέση με τα Γερμανικά, την Γερμανία – τους Γερμανούς Φιλέλληνες;
*Τελείωσα την Πρότυπο Σχολή Αναβρύτων, το κλασσικό λύκειο. Μας δίδασκαν γερμανικά εντατικά. Δεν θα ξεχάσω τις επισκέψεις Γερμανών φοιτητών που σπούδαζαν αρχαία ελληνικά και έρχονταν στην Ελλάδα, στη τάξη μας, κάθονταν στα πίσω έδρανα και όλοι μαζί, Γερμανοί και Έλληνες, κάναμε μάθημα αρχαίων ελληνικών. Θουκυδίδη και Πλάτωνα.
Γνώριζαν άψογα συντακτικό και γραμματική. Επίσης τα καλοκαίρια ως φοιτήτρια έκανα μαθήματα Γερμανικών σε διάφορες γερμανικές πόλεις. Είμαι απόφοιτος του Ινστιτούτου Γκαίτε. Διαβάζω με πάθος την γερμανική γραμματεία, όλους τους ρομαντικούς συγγραφείς – και οι δικές μου ρίζες ως συγγραφέας εκεί ανήκουν. Έχω μια ερωτική σχέση με τη χώρα…
Αυτό το μοίρασμα των μαθητικών σου χρόνων, σου έδωσε όραμα να πας μπροστά; Ένοιωσες το μοίρασμα στην παράσταση στο Βερολίνο;
*Ναι, ολόψυχα! Πήγα στο Βερολίνο για να δώσω πίσω στη Γερμανία ό,τι είχα εισπράξει σαν παιδί από αυτήν, εκείνες οι ώρες ολοζώντανες στη μνήμη μου με τους Γερμανούς φοιτητές, είχαμε άμιλλα μέσα στο μάθημα, αλλά μετά κάναμε βόλτα στον κήπο, γελάγαμε, σαν αδέρφια…
Αλήθεια, ο Hölderlin είναι Έλληνας με γερμανική γλώσσα; Γερμανικός Έλληνας ή απλά Φιλέλληνας; Πως αντιλαμβάνεσαι αυτό το ποιητικό και συγγραφικό φαινόμενο που αναμφισβήτητα ξεχωρίζει απ’ όλους τους υπόλοιπους Γερμανούς;
*Ο Hölderlin! Ασημένιος καταρράκτης! Θυμάμαι ότι δεν ήμουν εξοικειωμένη με τον τρόπο γραφής του. Προσπάθησα να διαβάσω τα ποιήματά του αρκετές φορές και το κείμενο «με πέταγε έξω», δεν μπορούσα να προχωρήσω. Μια μέρα αφέθηκα, άρχισα να διαβάζω χωρίς να με νοιάζει αν καταλαβαίνω, και με ρούφηξε η δίνη της ποίησης, ο Hölderlin! Λεπτή ποίηση, ασημένια… Μας αγαπούσε τους Έλληνες, είχε μέσα του τον φωτεινό αρχαίο τόπο.
Φαντάζομαι παρακολουθείς τις πολιτικές εξελίξεις;
*Έχω έντονα πολιτική σκέψη αλλά κομματικά δεν ανήκω πουθενά. Παρατηρώ και κρίνω τις εξελίξεις ανεξάρτητα χωρίς να ανήκω ή να επηρεάζομαι από κανέναν. Δεν είμαι οπαδός γενικά.
Φοβάσαι με την άνοδο του εθνικιστικού και αντιμεταναστευτικού κόμματος AfD στη Γερμανία και των αντίστοιχων κομμάτων στον υπόλοιπό κόσμο;
*Ναι, φοβάμαι πολύ όπως όλοι. Το μέλλον δεν προμηνύεται ήσυχο και ασφαλές με την ακροδεξιά και ειδικά στη Γερμανία ελπίζω να επικρατήσει σύνεση και φρόνηση και πάνω από όλα η δημοκρατική ανθρώπινη σκέψη. Φοβάμαι μήπως αυτό εξαπλωθεί και ζήσει νέα κόλαση η ανθρωπότητα.
Αλήθεια, μάλλον έχεις σκεφτεί να μείνεις μόνιμα ή για κάποια περίοδο στη Γερμανία. Γιατί θα πήγαινες και γιατί δεν πας;
*Θέλω πολύ να μείνω στη Γερμανία έστω για κάποιο διάστημα. Στη ρομαντική Γερμανία, των κάστρων, των παραμυθιών, των συγγραφέων και των ποιητών, των ποταμών, της φιλοσοφίας, της μουσικής… Όχι στη Γερμανία του ΑfD.
Παρακολουθείς τα λεγόμενα κοινωνικά δίκτυα;
*Ναι, παρακολουθώ, επικοινωνώ τη δουλειά μου, βλέπω τι κάνουν οι άλλοι. Είναι μέρος της σύγχρονης ζωής.
Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων ενισχύουν το μίσος. Όπου μίσος εκεί δίνουν περισσότερη ένταση για να προσελκύουν περισσότερο κοινό. Άρα το μίσος είναι κάτι σαν αμοιβή μέσα στο «κοινωνικό» κόσμο του διαδικτύου. Προσωπικά τα βλέπω ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη κοινωνική ειρήνη και στη συνέχεια για τη δημοκρατία ως πολίτευμα. Είσαι και συγγραφέας αλλά και νομικός. Πως – και αν – μπορεί νομικά να περιοριστεί αυτός ο κίνδυνος;
*Τα σόσιαλ θέλουν προσοχή, καλλιεργούν ψυχολογία όχλου και αποσκοπούν στη χειραγώγηση της μάζας. Φουντώνει το συναίσθημα και ο όχλος αποκαθηλώνει η εξυμνεί αναλόγως. Και πείθεται εύκολα, οπότε ίσως ακραίες πολιτικές τάσεις βρουν πρόσφορο έδαφος μελλοντικά. Θέλει νομικό πλαίσιο που να προβλέπει υποχρεωτικά διαφάνεια στις αναρτήσεις και να αναγράφονται οι πηγές της είδησης. Επίσης κοσμιότητα στα σχόλια: εξυβρίζονται άγνωστοι μεταξύ τους, κρυμμένοι πίσω από μαύρα γυαλιά και ψευδώνυμα, αθλιότητες, αρένα κανονική…
Και πως μπορεί να αντιμετωπιστεί καλλιτεχνικά;
*Οι καλλιτέχνες χωρίς διδακτισμό να προάγουν με τη δουλειά και το έργο τους ένα τρόπο ειρηνικής συνύπαρξης όλων, χωρίς μισαλλοδοξία. Ο πρώτος κίνδυνος για την δημοκρατία είναι ο φανατισμός. «Δεν συμφωνώ με όσα λες, αλλά θα δώσω και τη ζωή μου για να τα λες ελεύθερα», έτσι δεν είναι;
Σε ποια φάση είσαι τώρα συγγραφικά;
*Δουλεύω το έβδομο «θεατρικό σχόλιο» και μετά ελπίζω να τελειώσω το δεύτερο πεζό μου κείμενο. Άλλο ένα θεατρικό κείμενο επίσης περιμένει υπομονετικά τη σειρά του, μισογραμμένο.
Κλείνοντας;
*Ο πολιτισμός ενώνει, χτίζει γέφυρες στις καρδιές των λαών. Ας διαβούμε λοιπόν τις γέφυρες, να δώσουμε τα χέρια για ένα κόσμο αγάπης και ελπίδας. Τίποτα δεν μας χωρίζει, τίποτα!
***
ΜΕ ΕΝΑ “ΚΛΚ” ΕΔΩ ΜΠΟΡΕΊΤΕ ΝΑ ΔΙΑΒΆΣΕΤΕ ΤΗ ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗ ΕΤΣΙ ΟΠΩΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΌ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
