Το ριζοσπαστικό μεγαλείο της Avant – Garde

 

Αβάν – γκαρντ (avɑ̃ɡaʁd) σημαίνει “εμπροσθοφυλακή”. Με τη μορφή του επιθέτου η λέξη χρησιμοποιείται για να αναφερθεί σε ανθρώπους ή έργα που είναι πειραματικά ή καινοτόμα, ιδιαίτερα σε αναφορά προς την τέχνη, την κουλτούρα και την πολιτική.

Η Avant – Garde αντιπροσωπεύει μια ώθηση των ορίων αυτού που θεωρείται ως νόρμα ή status quo, κυρίως στην πολιτιστική σφαίρα. Η έννοια της ύπαρξης της αβάν-γκαρντ λογίζεται από κάποιους ότι είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του μοντερνισμού, ως διακριτού από τον μεταμοντερνισμό. Πολλοί καλλιτέχνες έχουν ευθυγραμμιστεί με το κίνημα της αβάντ-γκαρντ και εξακολουθούν να το κάνουν, ανιχνεύοντας την ιστορία του από τον Ντανταϊσμό και διαμέσου των Σιτουασιονιστών στους μεταμοντέρνους καλλιτέχνες όπως οι Language poets γύρω στο 1981.

Ορισμός εργασίας

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να περιγράψει το πρώτο τμήμα οποιουδήποτε στρατεύματος που προχωρά στη μάχη (αποκαλείται επίσης και ή κατά κυριολεξία η προχωρημένη φρουρά) και σήμερα εφαρμόζεται σε οποιαδήποτε ομάδα, ιδιαίτερα ομάδες καλλιτεχνών, που θεωρεί τον εαυτό της καινοτόμο και μπροστά από την πλειονότητα.

Η προέλευση της χρήσης αυτού του γαλλικού όρου στην τέχνη ακόμα αμφισβητείται.

Ο όρος αναφέρεται επίσης στην προώθηση ριζικών κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Ήταν με αυτό το νόημα που ο όρος χρησιμοποιήθηκε από τον Σαινσιμονικό Olinde Rodrigues στο δοκίμιό του, “L’artiste, le savant et l’industriel” (“Ο καλλιτέχνης, ο επιστήμονας και ο βιομήχανος”, 1825) που περιέχει την πρώτη καταγεγραμμένη χρήση του όρου “αβάν-γκαρντ” με τη σημερινή του συνηθισμένη έννοια: εκεί, ο Ροντρίγκες καλεί τους καλλιτέχνες να “υπηρετήσουν την αβάν-γκαρντ του λαού”, επιμένοντας ότι “η δύναμη των τεχνών είναι πράγματι ο πιο άμεσος και πιο γρήγορος τρόπος για την κοινωνική, πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση”. Στο πέρασμα των χρόνων, η αβάν-γκαρντ συνδέθηκε με κινήματα που ενδιαφέρονταν για την “τέχνη για την τέχνη”, εστιάζοντας κυρίως στην επέκταση των ορίων της αισθητικής εμπειρίας, παρά στην ευρύτερη κοινωνική μεταρρύθμιση.

 

 

Η πολιτογραφημένη σήμερα διεθνής έκφραση αβάν-γκαρντ, που προέρχεται εκ της γαλλικής γλώσσας (avant-garde), αρχικά ήταν στρατιωτικός όρος που σήμαινε εμπροσθοφυλακή (βανγκάρντ). Με αυτή τη σημασία χρησιμοποιήθηκε περίπου από το 15ο μέχρι το 19ο αιώνα.

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, με την έκφραση αυτή αποδίδεται κυρίως κάθε πρωτοποριακή ή και πειραματική ιδέα ή εφαρμογή σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας και κυρίως στους χώρους της τέχνης, του πνεύματος ακόμα και στη πολιτική. Ως έννοια ταυτίζεται με κάθε τι τολμηρό, που θεωρητικά προηγείται της εποχής ως θαυμαστός προάγγελος μελλοντικής εφαρμογής ή αποδοχής. Βέβαια υπό αυτή την άποψη δεν είναι και λίγες οι περιπτώσεις που με τον πρωτοποριακό χαρακτήρα της, η έκφραση αυτή να θεωρείται και επαναστατική σε μια κρατούσα κατάσταση και να έρχεται σε ρήξη με παραδοσιακές ιδεολογίες και ακολουθούμενες αρχές, χαρακτηριζόμενη ακόμη και ως ανορθόδοξη ή εξτρεμιστική.

 

 

Τα παραπάνω έχουν ως αποτέλεσμα ομάδες καλλιτεχνών, συγγραφέων, αρχιτεκτόνων, διανοουμένων που αμφισβητούν την ακολουθούμενη ιδεολογική και καλλιτεχνική «ορθοδοξία» (στάτους κβο, status quo), πρωτοπορώντας σε νέες αρχές ή και πειραματικές ιδέες και εφαρμογές, να χαρακτηρίζονται ομοίως ως «αβανγκάρντες» ή «αβανγκαρντιστές», γινόμενοι πολλές φορές και δέκτες χαρακτηρισμού εκκεντρικότητας ή εκζήτησης.

Το ρεύμα αυτό των αβαγκαρντιστών χαρακτηρίζεται διεθνώς ως Αβαγκαρντισμός ή Βαγκαρντισμός (vanguardism) που είναι ταυτόσημος με τον μοντερνισμό ή και ειδικότερα με τον «μετα-μοντερνισμό» (post-modernism).

 

 

Μόδα

Ένα ανορθόδοξο και ριζοσπαστικό ρεύμα, το Avant-Garde είναι συνώνυμο με το να σπρώχνεις τα όρια της κουλτούρας για πέρα από έναν αιώνα.

Από την πρώτη σύλληψη της ιδέας αυτής άρχισε να υπάρχει πρόοδος σε τομείς τεχνών όπως ζωγραφική, μουσική, λογοτεχνία, θέατρο, κινηματογράφο, και περισσότερο από όλα στη μόδα.

Ειδικά στη μόδα, περάσανε πολλές γενιές καινοτόμων σχεδιαστών που γκρέμισαν ότι ιδέα είχαμε για τα ρούχα και τον τρόπο που φοριούνται. Προκαλώντας βλέμματα, κριτική και αστείες γκριμάτσες, έχουν γίνει πια ένα παγκόσμιο φαινόμενο.

O όρος περιγράφει εκείνους τους λίγους που πάνε μπροστά και αρνούνται να μπουν σε κατηγορίες και να συμβιβαστούν.

Είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που ξεκίνησε το 1850. Είναι μια μέθοδος έκφρασης, θα λέγαμε που πάει μπροστά και πέρα από την εποχή της. Μέσω των πειραμάτων και του ρίσκου προσφέρουν καινοτομία και πρόοδο. Ενώ ο μοντερνισμός προσδιορίζει την εποχή και τα χαρακτηριστικά του τι είναι μοντέρνο σε σχέση με αυτήν, το avant – garde απορρίπτει τα trends και οτιδήποτε μοντέρνο ή mainstream για χάρη του μοναδικού/ξεχωριστού.

 

 

Πώς αναγνωρίζουμε το avant-garde;

Αυτό που κάνει κάτι avant-garde είναι τα περιθώριά του να εξελιχθεί και να ξεπεράσει τα όρια της σύμβασης μέσω του πειραματισμού και σαν αποτέλεσμα να μας δώσει ένα νέο, διαφορετικό τρόπο να κάνουμε πράγματα ή να δημιουργούμε τέχνη. Ο όρος χρησιμοποιείται για καινοτόμα κινήματα και τους δημιουργούς τους, που θεωρείται ότι “βλέπουν μπροστά” από την εποχή τους.

Γιατί είναι σημαντικό;

Είναι ζωτικής σημασίας, διότι βασίζεται στο να παίρνεις ρίσκο και να καινοτομείς. Εδώ επιτρέψτε μου να πω ότι είναι κατ’ εμέ, αυτό που ονομάζουμε παρθενογένεση στις τέχνες. Θεωρούμε ότι έχει εκλείψει, αλλά το avant-garde μας αποδεικνύει ότι ακόμα υπάρχει και ακόμα εξελίσσει τον κόσμο.
Είναι λοιπόν το να σκέφτεσαι πρωτοπόρα. Η αληθινή πρόοδος γίνεται μόνο μέσω της αποτυχίας και όποιος θέλει να αναπτυχθεί πρέπει να αποτύχει πρώτα. Κάποιες από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές βελτιώσεις/καινοτομίες, έχουν γίνει μέσω του avant – garde. Αφήνοντας την κοινή λογική, έκαναν τα πράγματα διαφορετικά και αυτό τους επέτρεψε να δώσουν μορφή στο μέλλον, να αλλάξουν δεδομένα, να εξελίξουν τεχνικές και ούτω καθεξής.

Το ρίσκο που παίρνει ένας avant garde καλλιτέχνης

Δοκιμάζοντας νέες τεχνικές και νέα υλικά, υπάρχει μεγάλο οικονομικό ρίσκο, πόσω μάλλον όταν η δουλειά αυτή θα εκτεθεί στο κοινό. Στηριζόμενοι στο κοινωνικό πλαίσιο, οι καλλιτέχνες ερευνούν και δημιουργούν στα τυφλά, με μια πειραματική προσέγγιση για να ανακαλύψουν πού θα τους πάει η καλλιτεχνική αυτή έμπνευση. Μπορεί σε μια επιφάνεια, αλλά μπορεί και στο απόλυτο τίποτα.

Τι χαρακτηριστικά έχει το avant garde ένδυμα;

Θα έλεγε κανείς ότι έχει να κάνει με την παραμόρφωση. Το παιχνίδι με τις φόρμες, τις σιλουέτες, τους όγκους και τα χρώματα ή την έλλειψή τους, είναι από τα κυριότερα χαρακτηριστικά. Η δημιουργία οφθαλμαπάτης σε σχέση με τα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου και του σώματός του και γενικά ό,τι θα θεωρούνταν σήμερα μη κανονικό αλλά και αισθητικά ενδιαφέρον.

Διάσημοι καλλιτέχνες avant-garde:

Τέχνες και κουλτούρα: Pablo Picasso, Henri Matisse, Constantin Brâncuși, Andy Warhol, Jackson Pollock

Αρχιτεκτονική: Le Corbusier, Norman Foster, Frank Loyd Wright, Louis Kahn

Κινηματογράφος και άλλα: Ryutaro Nakamura, Shuji Terayama

Μουσική και λογοτεχνία: James Joyce, Ernest Hemingway, Norman Mailer, Tristan Tzara, Raymond Queneau, Kraftwerk και Daft Punk (συγκροτήματα), tecnho and alternative (είδη μουσικής)

Σχεδιαστές μόδας: Yohji Yamamoto, Thiery Mugler, Courrèges, Boris Bidjan Saberi, Carol Christian Poell, Julius and Rick Owens, Alexander McQueen

 

 

Κίνημα

Ο ορισμός του avant-garde δεν προσδιορίζει μόνο τη μόδα, αποτελεί ένα κυρίως καλλιτεχνικό κίνημα που ταυτίζεται με κάθε τι τολμηρό, στο οποίο και αποδίδεται κάθε πρωτοποριακή ή και πειραματική ιδέα ή εφαρμογή σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας. Πολλές από τις δημιουργίες της avant-garde αποτελούν μουσειακά εκθέματα και φυσικά βρίσκονται πέρα από τη σφαίρα των τάσεων ανά season.

 

 

Κάποιοι από τους σημαντικότερους οίκους και σχεδιαστές στο χώρο της avant-garde είναι οι εξής:

*Alexander McQueen: Συνδύασε υψηλή ραπτική και τη δραματική αισθητική δανειζόμενος στοιχεία από διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
«Θέλω ο κόσμος να φοβάται τις γυναίκες που ντύνω».

*Yohji Yamamoto: Έφερε την επανάσταση στη μόδα με oversized σιλουέτες και το ανδρόγυνο look “men’s clothes for women”.
«Το μαύρο είναι σεμνό και αλαζονικό ταυτόχρονα. Το μαύρο είναι τεμπέλικο και εύκολο αλλά μυστήριο. Άλλα πάνω απ’ όλα το όλα στα μαύρα δηλώνει αυτό “δεν σε ενοχλώ – μη με ενοχλείς”».

*John Galliano: Φαντασμαγορικά σχέδια, κολεξιόν με επιρροές από την Ιστορία και αφοσίωση στη θεατρική πλευρά της μόδας.
«Είναι καλό να σοκάρεις αρκεί να πιστεύεις σε αυτό που κάνεις».

*Paco Rabanne: Χρησιμοποίησε σκληρά υλικά όπως πλαστικό, χαρτί και μέταλλο σε φορέματα. Εγκαινίασε μια νέα αισθητική και αποτέλεσε ορόσημο του κινήματος του μοντερνισμού στα τέλη των 60s.
«Ήθελα να δημιουργήσω μια πάγια εντύπωση, την ιδέα μιας γυναίκας που είναι ελεύθερη, ιδιότροπη, δεν αποτελεί ποτέ ένα αντικείμενο, κάποια που έχει πλήρη έλεγχο των οικονομικών της και ξέρει πώς να είναι ανεξάρτητη».

*Comme Des Garsons: Στα γαλλικά σημαίνει “σαν αγόρια”. Ιδρύτρια του οίκου η Rei Kawakubo με δημιουργίες προσανατολισμένες στην punk αισθητική.
«H Comme des Garsons αποτελεί ένα δώρο στον εαυτό σου, όχι κάτι που θα γοητεύσει ή θα προσελκύσει το αντίθετο φύλο».