Του Παναγιώτη Μήλα
Τρίτη, 29 Οκτωβρίου 2013. Στο φουαγιέ του Θεάτρου Επί Κολωνώ ο Σπύρος Μερκούρης, ο ολοφάνερα συγκινημένος, συναντήθηκε με τους συντελεστές της παράστασης «2013 / Μελίνα Μ.».
Τα λόγια του ήταν «διαμάντια». Δεν έκρυβε τον ενθουσιασμό του περιγράφοντας σκηνές που τον είχαν εντυπωσιάσει ιδιαίτερα. Μάλιστα κλείνοντας αυτή τη μικρή συνέντευξη τόνισε πως «αυτό το έργο θα άρεσε σίγουρα και στη Μελίνα» συμπλήρωσε δε ότι η παράσταση αυτή «δεν είχε ούτε ίχνος… λιβανίσματος», όπως είπε. Στη συνέχεια, ανοίγοντας την αγκαλιά του σε όλους, επανέλαβε τα επαινετικά σχόλια και υπογράμμισε πως «αν τα παιδιά αυτά δεν είχαν στην καρδιά τους τη Μελίνα, δεν θα πετύχαιναν αυτό το δροσερό αποτέλεσμα».
Αυτή πιστεύω ήταν και η καλύτερη κριτική αφού σε τέτοιες περιπτώσεις οι άμεσα ενδιαφερόμενοι είναι πολύ αυστηροί στις κρίσεις τους και δεν διστάζουν να διαγράψουν το όποιο καλλιτεχνικό έργο αν, κατά τη γνώμη τους, αυτό παρουσιάζει με χρώματα μελανά το αγαπημένο τους πρόσωπο.
Οδηγός σε ένα ταξίδι στο χρόνο ήταν ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Ασπιώτης. Συνεπιβάτες είχε τον Λάζαρο Βαρτάνη, την Ελένη Κάκκαλου, τη Ζωή Καραβασίλη και τον Μάριο Μακρόπουλο, στο Θέατρο Επί Κολωνώ.
Με τα φώτα αναμμένα οι ηθοποιοί μπήκαν στη σκηνή και τους παρουσίασε ο Κωνσταντίνος Ασπιώτης πριν πάρει τη θέση του (με την πλάτη στο κοινό) στην κλασική πολυθρόνα του σκηνοθέτη. Από εκεί σαν διευθυντής μιας πολυπρόσωπης ορχήστρας άρχισε να διευθύνει τους ηθοποιούς του χρησιμοποιώντας τα δάχτυλα αντί για μπαγκέτα.
Έτσι άρχισε το ταξίδι. «Πήγαμε» στις Σπέτσες, στην Κυψέλη, στα Εξάρχεια, στις Κάνες, στον Πειραιά, στο Μπροντγουέι, στη Δραπετσώνα, στη Βουλή, στις Βρυξέλλες, στο Υπουργείο Πολιτισμού, στο Λονδίνο… «Πήγαμε» με ταχύτητα αστραπής στα χρόνια που μεγαλούργησε η Μελίνα Μερκούρη. Κάθε σκηνή και έκπληξη, κάθε ατάκα σοφή και μετρημένη.
Ένα μοντέρνο κείμενο, που δεν «αγιοποιούσε» αυτό το μοναδικό αστέρι. Μάλιστα δεν έλειψε –τουλάχιστον όπως το είδα εγώ– και η κριτική διάθεση στο έργο της ως πολιτικού με την υπενθύμιση της 8ετούς και πλέον θητείας της –ρεκόρ– στο Υπουργείο Πολιτισμού και στην παράλληλη διατήρηση του μεταξικού νόμου από το 1937 για τον κανονισμό λειτουργίας των θεάτρων. Επίσης απολαυστικές ήταν -και ως κείμενο που τσακίζει κόκαλα, και ως ερμηνεία- δυο σκηνές οι οποίες αναφέρονται στην κατάσταση και στις συνθήκες που επικρατούν -ιδιαίτερα σήμερα- στον επαγγελματικό χώρο των ηθοποιών.
Ο Ασπιώτης είχε την τύχη να έχει κοντά του τέσσερις εξαιρετικούς συναδέλφους του που σε «χρόνο – μηδέν» εκτελούσαν τις οδηγίες που έδινε από την… αναπαυτική πολυθρόνα του. Το κοινό, ενθουσιώδες, συμμετείχε αυθόρμητα στις διαδραστικές επιλογές του σκηνοθέτη ενώ ο χρόνος δυστυχώς έτρεχε. Αυτός ο γρήγορος ρυθμός μόνο στη Μελίνα θα ταίριαζε. Εκείνη θα άντεχε αυτόν τον Μαραθώνιο σαν αθλήτρια των… δρόμων ταχύτητας. Με αυτή την ταχύτητα φθάσαμε -δυστυχώς- στο τέλος ενώ στη γιγαντοοθόνη τη βλέπαμε -με τη λευκή κλασική καπαρντίνα- να τραγουδά το προφητικό «Περάστε κόσμε» σε στίχους του Κ. Χ. Μύρη και σε μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου (1969).
***
Συντελεστές στο «Μελίνα Μ.»
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Ασπιώτης
Σκηνικά – Κοστούμια: Ηλένια Δουλαδίρη
Φωτισμοί: Τάκης Λυκοτραφίτης
Δραματολόγος: Αναστασία Διαμαντοπούλου
Επιμέλεια φωνητικών αυτοσχεδιασμών: Μίνως Θεοχάρης
Βοηθός σκηνοθέτη: Λάζαρος Βαρτάνης
Ηθοποιοί: Λάζαρος Βαρτάνης, Ελένη Κάκκαλου, Ζωή Καραβασίλη, Μάριος Μακρόπουλος.
***
Έπεσε η αυλαία στα 88 του χρόνια
Ο Σπύρος Μερκούρης άφησε την τελευταία του πνοή την Παρασκευή 24 Αυγούστου 2018, στο νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, όπου και μεταφέρθηκε έπειτα από αδιαθεσία. Η κατάσταση της υγείας του ήταν ιδιαίτερα επιβαρυμένη και τα ξημερώματα έφυγε από τη ζωή.
Προερχόταν από πολιτική οικογένεια. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση.
Μέλος της νεολαίας της ΕΠΕΚ, μέλος της Δημοκρατικής Άμυνας στη διάρκεια της απριλιανής δικτατορίας, ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ. Οργάνωσε περιοδεία της αδελφής του Μελίνας Μερκούρη σε 14 χώρες της Ευρώπης κατά την περίοδο του αντιδικτατορικού αγώνα (Μάρτιος – Απρίλιος 1968). Χρημάτισε σύμβουλος του Υπουργείου Πολιτισμού (1981-1989), συντονιστής της πρώτης πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης (Αθήνα 1975), μέλος της Επιτροπής των Συντονιστών του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Δικτύου για τις πόλεις της Ευρώπης.
Μέλημά του η επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Με πρωτοβουλία του πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό από το Υπουργείο Πολιτισμού εκθέσεις που πρόβαλαν τον ελληνικό πολιτισμό στην ενιαία πορεία του από την αρχαιότητα ως σήμερα, όπως η Ελλάδα και η θάλασσα, η Δημοκρατία και η κλασική παιδεία, η προβυζαντινή και βυζαντινή τέχνη, η εκδοτική δραστηριότητα των Ελλήνων στην Αναγέννηση, η Ανθρώπινη μορφή στην πρώιμη ελληνική τέχνη, Μυκηναϊκή Έκθεση, το Πνεύμα και το Σώμα κ.ά. σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, με το Βυζαντινό Μουσείο κ.λπ.
Συμμετείχε ως συμπαραγωγός στις ταινίες «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Ποτέ την Κυριακή» κ.ά. Γύρισε τις τηλεοπτικές ταινίες «Οι ποιητές τραγουδούν την Ελλάδα», «Ταξιδεύοντας στο μύθο και στο χρόνο», «Η πολιτιστική κληρονομιά του Ωνάση», επίσης σειρά τηλεοπτικών ταινιών για το Βυζάντιο.
***
Η πολιτική κηδεία του Σπύρου Μερκούρη θα γίνει τη Δευτέρα 27 Αυγούστου 2018 και ώρα 2.00 μ.μ. από το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Επιθυμία της οικογένειας είναι αντί στεφάνων, τα χρήματα να δοθούν στο Ίδρυμα «Σπίτι του Ηθοποιού».
