Του Παναγιώτη Μήλα
Στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση ο ρόλος του Χριστού και ο ρόλος του Ιούδα έχουν πάντα μεγάλες και ειδικές απαιτήσεις.
*Στο ελληνικό θέατρο – όπως έχω διαβάσει – άφησε ιστορία ο Αλέξης Μινωτής το 1934 όταν ερμήνευσε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο έργο του Σπύρου Μελά «Ο Ιούδας», σε σκηνοθεσία Φώτου Πολίτη.
*Στην τηλεοπτική υπερπαραγωγή «Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ», το 1977, σε σκηνοθεσία Φράνκο Τζεφιρέλι, ο Βρετανός ηθοποιός Ίαν ΜακΣέιν ενσάρκωσε τον Ιούδα.
*Το 1988, ο Χάρβεϊ Καϊτέλ υποδύθηκε τον Ιούδα στην κινηματογραφική ταινία «Ο Τελευταίος Πειρασμός» – βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη – σε σκηνοθεσία Μάρτιν Σκορσέζε.
*Μόλις δύο χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, το 1957, είδαμε στον ελληνικό κινηματογράφο την ταινία «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», σε σκηνοθεσία Ζιλ Ντασέν, όπου τον Ιούδα – ως Παναγιώταρος – ενσάρκωσε ο Γάλλος ηθοποιός Ροζέ Ανέν.
*Στην ελληνική τηλεόραση – το 1975 – στην εμβληματική σειρά «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», σε σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη, ο Γιώργος Φούντας, ο Παναγιώταρος της Λυκόβρυσης, υποδύθηκε τον Ιούδα, όταν έγινε η αναπαράσταση των Παθών από τους κατοίκους του χωριού.
Είδαμε λοιπόν κορυφαία ονόματα σκηνοθετών και ηθοποιών να δίνουν ζωή στους ήρωες του Καζαντζάκη και να γράφουν ιστορία.
***
Φθάσαμε έτσι στις μέρες μας όπου ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Μάνος Καρατζογιάννης τόλμησε – γιατί περί τόλμης πρόκειται – να παρουσιάσει στο Θέατρο «Σταθμός» το εμβληματικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται».
Τη σκηνοθεσία υπέγραψε ο Μάνος Καρατζογιάννης ο οποίος – ως Μανωλιός – υποδύθηκε τον ρόλο του Χριστού. Δίπλα του – ως Παναγιώταρος – στον ρόλο του Ιούδα, ο νέος ηθοποιός Σπύρος Μαραγκουδάκης.
***
*Η θεατρολόγος Κατερίνα Δημητρακοπούλου έγραψε εδώ στο Catisart για τον Σπύρο Μαραγκουδάκη: «Δυναμική παρουσία επί σκηνής, ολοκληρωμένος χαρακτήρας, άρτια ερμηνεία».
*Επίσης εδώ στο Catisart σημείωσα ότι «ο Σπύρος Μαραγκουδάκης, στον απαιτητικό ρόλο του Ιούδα, κέρδισε το στοίχημα με την ερμηνευτική του δεινότητα και απέδειξε ότι η νέα γενιά των ηθοποιών έχει γερές βάσεις».
*Τέλος, πάλι στο Catisart, η Ειρήνη Αϊβαλιώτου υπογράμμισε: «Ο Σπύρος Μαραγκουδάκης είναι βασικό μέλος της ομάδας των έξοχων ηθοποιών που επιμένω πως πρέπει να τους παρακολουθήσουμε πάλι και πάλι στη σκηνή».
Αυτά και μόνο ήταν αρκετά για να με οδηγήσουν να προτείνω στον Σπύρο Μαραγκουδάκη να κάνουμε μια συνέντευξη με αφορμή την ερμηνεία του ως Παναγιώταρου, στον «Χριστό» του Καζαντζάκη και του Καρατζογιάννη.
Συναντηθήκαμε, μιλήσαμε. Του έκανα ερωτήσεις, μου απάντησε. Απλά, ήρεμα, ταπεινά. Ίσως συνηθισμένα. Όμως η έκπληξη για μένα ακολούθησε μετά τη συνέντευξη.
Είχα την τύχη – γιατί ήταν τύχη – να συναντηθώ με τον Σπύρο Μαραγκουδάκη ένα κυριακάτικο πρωινό για να κάνουμε φωτογράφηση για το Catisart.
Στη διάρκεια αυτής της φωτογράφησης κατάλαβα πόσο αληθινός ήταν ο Σπύρος πάνω στη σκηνή. Πόσο αψεγάδιαστο και στοχευμένο αυτό που εξέπεμπε όταν ερμήνευε τον Παναγιώταρο.
Έχει απόλυτο δίκιο η Ειρήνη Αϊβαλιώτου όταν γράφει ότι «έξοχους ηθοποιούς σαν τον Σπύρο πρέπει να τους παρακολουθούμε πάλι και πάλι στη σκηνή».
Και ακόμη καλύτερο να τους ακούμε να ανοίγουν την καρδιά τους και να μας μιλούν…
Ας ακούσουμε λοιπόν τον Σπύρο. Σίγουρα όσα λέει έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τον πρόλογο.
***
Σπύρο, πού γεννήθηκες και ποια είναι η καταγωγή σου;
*Γεννήθηκα στην Αθήνα και η καταγωγή μου είναι από την Κεφαλονιά – όσον αφορά την πλευρά της μητέρας μου – και από την Κρήτη – όσον αφορά του πατέρα μου. Εμένα μ’ αρέσει να λέω από το Πέραμα, γιατί εκεί μεγάλωσα.
Τι δεν ξεχνάς από τα παιδικά σου χρόνια;
*Πολλά πράγματα. Πάρα πολλά. Κάποια σκίτσα του πατέρα μου – ερασιτεχνικά, αν και πολύ καλά – σε ένα μπλοκ μάλλον ακουαρέλας και την παιδική μου στολή του σούπερμαν έως τα πρώτα μου χρόνια στο ποδόσφαιρο.
Τι σου τονώνει την αυτοπεποίθηση;
*Το να τολμώ να ακολουθώ τον εαυτό μου και να δουλεύω προς τα ενδιαφέροντά μου.
Με ποιους χαρακτήρες ανθρώπων δυσκολεύεσαι να συνεργαστείς;
*Με τους μη συνεργάσιμους.
Τι αξία έχει για έναν καλλιτέχνη η συνέπεια και η πειθαρχία;
*Η αξία της συνέπειας και της πειθαρχίας έγκειται στο αποτέλεσμα. Είναι μερικά πράγματα που το αποτέλεσμά τους φαίνεται μετά από κάποια χρονική διάρκεια και όχι άμεσα. Και αυτό δεν αφορά μόνο τα άτομα που ασχολούνται με τις τέχνες.
Φέτος σε είδαμε να παίζεις στο έργο «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, στο θέατρο «Σταθμός». Κατά τη γνώμη σoυ, πόσο διαχρονικό είναι το πνεύμα του συγγραφέα;
*Πολύ. Μιλάει για πόλεμο, συγκεκριμένα για εμφύλιο, κάνοντας μια σαφή αναφορά στον ελληνικό, όταν και γράφτηκε καθώς και για την προσφυγιά. Τι πιο διαχρονικό;
Ποιο είναι για σένα το βαθύτερο μήνυμα του έργου;
*Το βαθύτερο μήνυμα του έργου είναι η αλληλεγγύη καθώς και η επανάσταση απέναντι σε μορφές καταπίεσης είτε μέσα μας είτε έξω μας.
Έχει σχέση ο «Χριστός» με άλλες παραστάσεις που έχεις παίξει στο παρελθόν;
*Όχι. Στην πραγματικότητα όχι.
Επίσης φέτος σε είδαμε και στη σκηνή του θεάτρου Μπέλλος στην παράσταση «Σιρόκος» του Σταύρου Γιαννουλάδη. Ένα έργο πάλι με πρόσφυγες. Πώς βλέπεις την πορεία και το μέλλον αυτών των ανθρώπων;
*Αυτό εξαρτάται από μας. Όλοι μας είμαστε πρόσφυγες. Και εν δυνάμει και κατά το παρελθόν. Η πορεία και το μέλλον αυτών των ανθρώπων, των συνανθρώπων μας, εξαρτάται από τα δικά μας χέρια. Και ως προς τη «δημιουργία» τους αλλά και ως προς την πορεία τους – την υποδοχή και την υποστήριξη. Από τον Τραμπ και τον Νετανιάχου που δημιουργούν πολέμους και μεταναστευτικά ρεύματα έως εμάς που είμαστε εν δυνάμει «οικοδεσπότες» – είτε για πολύ είτε για λίγο – είμαστε υπεύθυνοι. Η προσφυγιά είναι ανάγκη.
Ανάγκη που δημιουργείται από τα συμφέροντα μιας τάξης ανθρώπων. Μιας τάξης που έχει τη δυνατότητα να εξαπολύει πυραύλους και να προκαλεί γενοκτονία.
Έχει χρειαστεί ποτέ να πεις όχι σε προτάσεις;
*Ναι φυσικά.
Κατά τη γνώμη σου υπάρχουν όρια στην Τέχνη; Μέχρι τι αντέχει να βλέπει ο θεατής; Μέχρι τι μπορούμε να δείχνουμε επί σκηνής;
*Δεν το γνωρίζω. Και σίγουρα δεν γνωρίζω τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να δείχνουμε. Προσωπικά πιστεύω ότι το παν είναι η πρόθεση. Την πρόθεση αναγνωρίζουμε ως θεατές και πάνω σ’ αυτήν αντιδρούμε ποικιλοτρόπως.
Μπορεί η τέχνη να αλλάξει τον κόσμο;
*Τον αλλάζει.
Ποιους ρόλους ονειρεύεσαι να υποδυθείς;
*Δεν έχω ιδέα. Όλους. Θα ήθελα να παίξω τα πάντα. Ή σχεδόν τα πάντα. Από τον Bruce Lee μέχρι τον Άμλετ.
Σε ενδιαφέρει η γνώμη των άλλων;
*Αμέ! Εκτός και αν δεν έχει καμία καλή πρόθεση ως προς εμένα. Τότε ίσως ενδιαφερθώ γιατί αυτή η γνώμη δεν έχει καμία απολύτως καλή πρόθεση ως προς εμένα. Τότε και πάλι ενδιαφέρομαι.
Τι θα ήθελες να κρατήσεις μακριά από τη ζωή σου;
*Τον πόλεμο. Εκτός και εντός εισαγωγικών. Και στο Ιράν και στην καθημερινότητα. Όπως και ο ρόλος μου στον «Σιρόκο». Μόνο που εκεί αναφερόμαστε στη Συρία.
Μίλησέ μου για κάτι που θεωρείς νίκη σου;
*Να πω την αλήθεια δεν μου πολυαρέσει η λέξη νίκη. Όπως και σίγουρα η λέξη ήττα. Μου φέρνει στον νου τις λέξεις επιτυχία / αποτυχία που τις σιχαίνομαι. Δεν λέω, μπορεί εγώ να έχω το πρόβλημα. Αλλά μου δημιουργούν άγχος.
Πώς σκέπτεσαι το μέλλον σου στην τέχνη;
*Με περισσότερη ψυχραιμία. Θα ήθελα πολύ να σκηνοθετήσω και κάτι. Μου αρέσει η ιδέα της σκηνοθεσίας και της δημιουργίας μιας παράστασης εξ ολοκλήρου.
Ποιο βιβλίο διαβάζεις αυτό τον καιρό;
*Δεν προλαβαίνω να διαβάζω ιδιαίτερα αυτή την περίοδο. Ή τουλάχιστον δεν προλαβαίνω να τα ευχαριστηθώ. Παλεύω εδώ και καιρό να τελειώσω τον «Κάφκα στην ακτή» του Χαρούκι Μουρακάμι. Είναι πολύ ωραίο πάντως, μέχρι στιγμής…
Υπάρχουν προσωπικότητες που θαυμάζεις και ποιες είναι αυτές;
*Θαυμάζω γενικά πολύ εύκολα θα έλεγα. Μ’ αρέσει να θαυμάζω. Θαυμάζω ειλικρινά πολύ και τον Μάνο Καρατζογιάννη και τον Βασίλη Κουκαλάνι με τον οποίο κάνουμε πρόβες και τα παιδιά από την 4Frontal. Ίσως αν δεν τους θαύμαζα να μη συνεργαζόμασταν.
Τι χρειάζεται για να προχωρήσει κανείς στο θέατρο;
*Από την εμπειρία μου, πιστεύω ότι αυτό που χρειάζεται είναι αυτό που αξίζει, το οποίο είναι το ίδιο το θέατρο. Η αγάπη δηλαδή και η ειλικρινής πρόθεση απέναντι στο ίδιο το αντικείμενο. Προσωπικά, κάθε φορά εκεί καταλήγω. Στη χαρά της γνώσης και του να γίνομαι καλύτερος σε αυτό που αγαπώ.
Σπύρο, σε ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση αλλά και για τη βόλτα που κάναμε για τη φωτογράφηση. Εύχομαι τα καλύτερα για σένα και επιτυχίες σε όλα σου τα σχέδια.
*Κι εγώ ευχαριστώ το Catisart για τη φιλοξενία.
