19.6 C
Athens
Σάββατο 21 Μαΐου 2022
 

Ο “Άγριος Σπόρος” και οι πιο άγριες αλήθειες του

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Τo πρώτο σύγχρονο ελληνικό έργο που παρουσίασε η Ομάδα Νάμα στο θέατρο Επί Κολωνώ (Κεντρική Σκηνή) συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά. Ο «Άγριος Σπόρος» του Γιάννη Τσίρου στη σκηνοθεσία της Ελένης Σκότη είναι μια παράσταση που σίγουρα θα κάνει μεγάλη σταδιοδρομία. Πρόκειται για ένα αξιοσημείωτο θεατρικό κείμενο, έργο μεγάλης, ουσιαστικής ανθρωπιστικής εμβέλειας, το οποίο, ενώ τοποθετείται στο εν εξελίξει παρόν, διαπραγματεύεται θέματα διαχρονικά, όπως ο αγώνας των ανθρώπων για επιβίωση, οι δυσκολίες προσαρμογής στη μεταβαλλόμενη κοινωνική πραγματικότητα αλλά και οι συγκρούσεις στο πεδίο των σχέσεών τους.
Τα θέματα αυτά συμπλέκονται από τον Γιάννη Τσίρο με αριστοτεχνικό τρόπο και διεισδυτικό χιούμορ. Μοναδικός είναι ο τρόπος που ο συγγραφέας, αυθεντικός ρεαλιστής και όχι ένας ιδεολόγος ρεαλιστής ευγενών προθέσεων, στήνει την πλοκή γύρω από τα κεντρικά πρόσωπα, εντυπωσιακός και ο τρόπος που το σκηνοθετικό νυστέρι της Ελένης Σκότη διεισδύει στο έργο. Και οι δύο καταφέρνουν με πολλή ενάργεια να χτίσουν χαρακτήρες σε μια φαινομενικά απέριττη παράσταση, να εντάξουν το ψυχολογικό υπόβαθρο στην ιστορία και να σε ξεβράσουν πάνω στα βράχια της αλήθειας.
Ο Γιάννης Τσίρος αποδεικνύει το συγγραφικό του ανάστημα, τη δύναμή του ως ψυχρού ψυχογράφου, την ικανότητά του να κρατά τις αποστάσεις από τον ήρωα κι όμως να σε βάζει να ταυτιστείς μαζί του. Το έργο παρακολουθείται σπαρταριστό, σε παίρνει μαζί του. Και μας λέει πως τα πράγματα ήταν πάντοτε έτσι. Όποιος αφήνει τη ζωή του να περνά, αδιάφορος για τα σημαντικά, τελικά κάτι χάνει.
Η Ελένη Σκότη εργάστηκε μεθοδικά πάνω στο έργο, αντιπαραβάλλοντάς το με τον κωμικοτραγικό τρόπο γραφής του Τσέχωφ. Με μια τεχνική δε, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κινηματογραφική ως προς τη ροή. Όπως και η ίδια γράφει στο σκηνοθετικό της σημείωμα, «οι χαρακτήρες του “Άγριου Σπόρου” παρόλη την εκ διαμέτρου αντίθετη κοινωνική τους θέση και το προοιωνιζόμενο ιστορικό τους μέλλον σε σχέση με αυτούς του “Βυσσινόκηπου”, αδυνατούν και αυτοί να συμπλεύσουν με την κοινωνική πραγματικότητα που τους έχει πλέον περιβάλλει».

Στοιχεία αστυνομικού θρίλερ

Το έργο με την ολοκλήρωσή του αναδεικνύει την αλήθεια που δεν είναι μονοσήμαντη. Oι πρότερες συντεταγμένες μιας -έστω εύθραυστης- ταυτότητας θρυμματίζονται γιατί εκεί, σε μια ελληνική παραλία, παραμονεύει ο φόβος μιας αποκάλυψης. Οι πράξεις του παρελθόντος δεν μπορούν μεν να σταθούν στο ύψος και την πολυπλοκότητα των σύγχρονων προβλημάτων, αλλά ο Σταύρος, ως “Άγριος Σπόρος”, θα «αντέξει» όπως συνέβαινε πάντα.
Την παράσταση την παρακολούθησα ξανά φέτος και με εξέπληξαν ο ρυθμός της και οι ερμηνείες. Και οι τρεις ηθοποιοί εκπληκτικοί, λιτοί, ταλαντούχα πειστικοί. Θέατρο σπουδαίο, που διατρέχει την ψυχή, τον νου και τη νοοτροπία του Έλληνα με απίστευτη ακρίβεια και οξύνοια. Τα συναισθήματα του θεατή εντείνονται βαθμιαία και σταθερά έως την κλιμάκωση που σε απογειώνει. Ο «Άγριος Σπόρος», εκτός από μια καυτηρίαση της ελληνικής πραγματικότητας έχει και στοιχεία αστυνομικού θρίλερ, θυμίζει έργο μυστηρίου και το κοινό περιμένει εναγωνίως τη λύτρωση ή την τελική καθοριστική αποκάλυψη. Σίγουρα ο κυρίως προβληματισμός είναι ο αγώνας για επιβίωση κάτω από θολές και παραπλανητικές συνθήκες. Η επιβίωση άλλωστε είναι μια πολύ παλιά ιστορία. Παλιά όσο και ο άνθρωπος.

Ο Νεοέλληνας

Ο Σταύρος έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά του Ελληνάρα. Χαρακτηρισμός συνήθως αρνητικός που περιγράφει μια καρικατούρα του Νεοέλληνα. Ο αρχετυπικός τύπος που δεν τηρεί τους νόμους, που δεν κόβει αποδείξεις, που η παρανομία έχει γίνει ο τρόπος της ζωής του και δεν διανοείται να τον αλλάξει. Όσες συμφορές και να τον βρουν συνεχίζει, έτσι όπως συνήθισε.
Σαφώς με τη σημερινή κατάσταση υποκινούνται διάφορα συναισθήματα και συμπεριφορές στους ανθρώπους αυτής της χώρας. Στην αρχή υπάρχει η ελπίδα ότι θα «πέσεις στα μαλακά» ή ότι θα ξεγλιστρήσεις ή πως τελικά κάτι θα αλλάξει. Μετά περνάς στη συνειδητοποίηση. Εκεί αρχίζει η αντίδραση που μπορεί να έχει θυμό, βία, επιθετικότητα ή προσαρμοστικές κινήσεις από κάποιους.
Αυτό είναι το τίμημα που πληρώνουμε για τις επιλογές μας. Για τη στρεβλότητα, την τυφλότητα και την ασυδοσία, για την κατασπατάληση των πόρων, για τον υπερκαταναλωτικό με δανεικά, για την ανεύθυνη στάση φορέων και πολιτών. Η παθογένεια μιας μικρής ελληνικής κοινωνίας, η υποκρισία, ο επαρχιωτισμός, η καταλαλιά, ο αποκλεισμός του διαφορετικού, ο ρατσισμός σε όλα του τα επίπεδα και σε όλες τις αποχρώσεις, η ψυχική βία, η ποικιλότροπη και υφέρπουσα διαφθορά (ακόμα και στα «αδιάφθορα» λαϊκά στρώματα), όλα αυτά τα «επτά κακά της μοίρας μας» έρχονται και οξύνονται με ένα απρόσμενο περιστατικό εξαφάνισης, που ανοίγει τον «ασκό του Αιόλου».

Σκληρός ρεαλισμός

Οι άνθρωποι αφήνουν την πανέμορφη ελληνική φύση για να συρρεύσουν στο άστυ, ακόμα και σήμερα, για να συνωστιστούν στην ανωνυμία, μόνο και μόνο για να πάψουν να είναι σαν έντομα κάτω από το κακόβουλο μικροσκόπιο των άλλων, του χωριού, των ομοστάβλων. Εκεί που οι αποστεωμένες συνειδήσεις βασιλεύουν, που τα χείλη άλλοτε είναι σφραγισμένα κι άλλοτε λαλίστατα, κατά το δοκούν.
Ποίηση, σκληρός ρεαλισμός και απαράμιλλη σκηνοθετική βιρτουοζιτέ συναντιούνται σε μια ιστορία επώδυνης επιβίωσης και συγκρούσεων.
Πόσα συμπλέγματα, πόσο εγωισμό και πόσο γραικυλισμό κρύβει η ελληνική περιφέρεια; Στο επίκεντρο ένας ιθαγενής που αρνείται να εκπολιτιστεί. Η απογοήτευσή του, διανθισμένη με οργή και αγανάκτηση, τον οδηγεί στην πεισματική αντίδραση.
Σκηνές που υποβάλλουν την έννοια της ακινησίας σε έναν τόπο από τη μια και εκείνες της αναγέννησης από την άλλη.
Ένα θεατρικό κείμενο ποιοτικό, με νεωτερικό ύφος, καταιγιστικό ρυθμό, νεύρο και ιδιαίτερο γλωσσικό υλικό, με εμπλοκές και εκτροπές, συχνές εναλλαγές και θαυμάσια ροή αφήγησης.

Η υπόθεση

Με την αυτοσχέδια καντίνα που έστησε ο Σταύρος σε μια απόμερη παραλία προσπαθεί να φέρνει βόλτα τα χρέη που τον έχουν ζώσει πουλώντας σουβλάκια τα καλοκαίρια στους λιγοστούς τουρίστες. Όμως η μυστηριώδης εξαφάνιση ενός νεαρού Γερμανού θα φέρει φέτος τα πάνω κάτω. Οι σε βάρος του υποψίες απ’ τους Γερμανούς που κατέφθασαν στην περιοχή διχάζουν στην αρχή το χωριό, αλλά όλοι σιγά σιγά θα θυμηθούν ότι η καντίνα είναι αυθαίρετη, το φυσικό τοπίο παραβιάζεται, η γεννήτρια δημιουργεί ηχορύπανση, το χοιροστάσι του, που βρωμάει, δεν έχει και άδεια και… πάει λέγοντας. Άσε που αυτός είναι κι ο σφάχτης της περιοχής. Όταν βέβαια οι υποψίες -που με τα συμφραζόμενα και τις προκαταλήψεις έγιναν βεβαιότητες- θα μείνουν μετέωρες, επειδή οι έρευνες θα στραφούν αλλού, τίποτα πλέον δεν θα είναι όπως πριν. Η άμμος της παραλίας θα γίνει κινούμενη κι οι αταλάντευτες πεποιθήσεις, όπως και του Σταύρου, θα υποστούν ρωγμή. Οι ρίζες όμως του κάθε Σταύρου είναι πάντα γερά γαντζωμένες μες το άγριο τοπίο.

Άξεστος ή δολοφόνος

Ο Σταύρος σαν ήρωας είναι ένας άνθρωπος –κατά μια έννοια– στρεβλός. Λειτουργεί μια επιχείρηση χωρίς άδεια, χωρίς νομιμότητα, δεν έχει ούτε καν χαρτιά για το αυτοκίνητό του. Έχει μια αυθαίρετη καντίνα, την οποία έχει στήσει εκεί στην παραλία, σφάζει γουρούνια και πουλάει σουβλάκια στους τουρίστες. Είναι διαφορετικό πράγμα κάποιος να είναι στρεβλός, να μην είναι αποδεκτός από μια συγκεκριμένη μερίδα της κοινωνίας, γιατί είναι οξύθυμος, γιατί είναι άξεστος, γιατί ο χαρακτήρας του είναι αυτός που είναι, και άλλο να είναι δολοφόνος. Ουσιαστικά, του προσάπτουν πράγματα που αυτός δεν είναι, επειδή ακριβώς είναι αυτός που είναι και επειδή κάποιες φορές καλείσαι να αποδείξεις ότι «δεν είσαι ελέφαντας».
Ακόμα και η σχέση του με τον Τάκη, τον αστυνομικό, που τον έχει μεγαλώσει από μικρό σαν παιδί του, είναι ελλειμματική. Εκείνος γίνεται αστυνομικός, κι όταν προκύπτει το μοιραίο περιστατικό, έρχεται η στιγμή που, με αφορμή τον ξένο παράγοντα, υποδύεται το ρόλο του αστυνομικού στην πραγματικότητα. Τότε οι σχέσεις τους διαρρηγνύονται δια παντός.
Η κόρη του, η Χαρούλα, διαφωνεί μαζί του κάθετα, αλλά είναι πατέρας της και τον αγαπάει, όπως και ο ίδιος εκείνη. Θα περίμενε κανείς να αντιδράσει απέναντι στις πράξεις της κόρης του πιο οριακά και έντονα, αλλά εκείνος αντιδρά ανθρώπινα.

Χιούμορ και δράμα

Μέσα από το χιούμορ, την απόγνωση και το δράμα, συνδυάζοντας ρεαλισμό και αγωνία, με ενσωματωμένη μια βιντεοπροβολή που σηματοδοτεί την έναρξη, η παράσταση μιλά για όλους αυτούς που, είτε για λίγο είτε για πολύ, παρανομούν, όχι για να πλουτίσουν αλλά για να επιβιώσουν. Μέσα από την παρανομία του ή την ανομία του ο Σταύρος θα προσπαθήσει να ζήσει χωρίς οι υπόλοιποι να γνωρίζουν τα οδυνηρά του βιώματα. Γιατί άλλοι σε αυτή τη χώρα παρανομούν για να πλουτίσουν…

Η νεαρή Χαρούλα τον αγαπάει και παίρνει και σαφή θέση απέναντι στη μάνα, η οποία ουσιαστικά την έχει εγκαταλείψει. Η κόρη δεν τον αγαπάει μόνο, του αναγνωρίζει ότι είναι εκεί και παλεύει για εκείνη. Τη στηρίζει έμπρακτα, εφόσον η μάνα απουσιάζει. Όσο υπερβολική και αν φαίνεται η σχέση ανάμεσά τους, βασίζεται σε ένα πρωτόγνωρο είδος αγάπης και καταφέρνει να λειτουργεί ως αντίβαρο στην αγριότητα των πραγμάτων που τους περιβάλλει.

Η αγριότητα

Όσο άγριος, άξεστος και ακοινώνητος κι αν μας φαίνεται ο Σταύρος, η πραγματική αγριότητα βρίσκεται αλλού:
– Αγριότητα είναι η αίσθηση ότι είσαι «πεταμένος».
– Αγριότητα είναι ένα σύστημα που κάνει τα πάντα για σε «βγάλει στην απ’ έξω» και κατόπιν σε λοιδορεί και σε απομονώνει.
– Αγριότητα είναι η αξιοπρέπεια ως πολυτέλεια.
– Αγριότητα είναι με τη βία να τα βγάζεις πέρα και μετά να παρακολουθείς την κουλτούρα της αρπαχτής να επιβραβεύεται.
– Αγριότητα είναι η αίσθηση ότι η τράπουλα είναι σημαδεμένη και το παιχνίδι σικέ.
– Αγριότητα είναι η στοχοποίηση, η ακύρωση, η ενοχοποίηση.

Οι συντελεστές

Ο Τάκης Σπυριδάκης ταιριάζει απόλυτα στο ρόλο και είναι άνετος σαν να παίζει τον εαυτό του. Αν και ως άνθρωπος είναι εκ διαμέτρου αντίθετος με τον Σταύρο. Άψογος, δυνατός, ακέραιος ηθοποιός.

Η Ντάνη Γιαννακοπούλου απόλυτα κυρίαρχη των εκφραστικών της μέσων. Συγκλονιστική σε κάθε στιγμή της. Πραγματικά ένα «φως που καίει», συγκινεί και συγκλονίζει. Η ερμηνεία της είναι για βραβείο.
Ο Ηλίας Βαλάσης καθαρός, ρεαλιστικότατος, ουσιαστικός. Ηθοποιός με φυσικότητα και φοβερή ετοιμότητα.
Εξαιρετικό το σκηνικό του Γιώργου Χατζηνικολάου. Μας μεταφέρει σε ένα τοπίο οικείο αλλά και μυστήριο. Μας κάνει να θέλουμε να εξερευνήσουμε την παραλία και τη λοφοπλαγιά με τη βεβαιότητα όμως ότι τα θέλω δεν προσαρμόζονται ποτέ στην πραγματικότητα.

Στο πνεύμα της σκηνοθεσίας οι επιτυχημένοι φωτισμοί του Αντώνη Παναγιωτόπουλου και η θαυμάσια μουσική – ηχητική επιμέλεια του Στέλιου Γιαννουλάκη.

Μια άγρια μελαγχολία διαπνέει τον «Άγριο Σπόρο». Ένα ιδιότυπο συνονθύλευμα αγανάκτησης και θλίψης.
Μία παράσταση που ευτύχησε να γνωρίσει τη θετική ανταπόκριση του θεατρόφιλου κοινού.
«Άγριος σπόρος φύτρωσε—σ’ ακρογιαλιά και βράχο… Χίλιους ανθούς επέταξε—και άλλα χίλια αγκάθια…. Οι ανθοί μοσχομυρίζανε—τ’ αγκάθια όμως τρυπούσαν… Χιλιάδες προσπαθήσανε—να τόνε ξεριζώσουν… Μα σα τόνε ξερίζωναν—σκόρπιζαν χίλιοι σπόροι…».
Ο “Άγριος Σπόρος” δεν ξεριζώνεται, όπως δεν ξεριζώνονται κι «οι νύχτες από μέσα μας»…

Ταυτότητα παράστασης

Παραγωγή: Ομάδα Νάμα
Κείμενο: Γιάννης Τσίρος
Σκηνοθεσία: Ελένη Σκότη
Σκηνικά, Κοστούμια, Διεύθυνση Παραγωγής: Γιώργος Χατζηνικολάου
Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος
Μουσική & Επιμέλεια ήχου: Στέλιος Γιαννουλάκης
Φωτογραφίες: Δημήτρης Στουπάκης
Βοηθός σκηνοθέτη: Περίκλεια Χονδροπούλου

Διανομή

Σταύρος: Τάκης Σπυριδάκης
Χαρούλα: Ντάνη Γιαννακοπούλου
Αστυνομικός: Ηλίας Βαλάσης

* Άγριος Σπόρος – η πρώτη κριτική παρουσίαση της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Στοιχεία θεάτρου

Επί Κολωνώ

Κεντρική Σκηνή

xkolono@otenet.gr
Τηλ. 210 5138067

Ναυπλίου 12 και Λένορμαν 94, Κολωνός, Αθήνα

Στάση μετρό: Μεταξουργείο

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
692ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
- Advertisement -

Τελευταία άρθρα

Cat Is Art