Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
«Ο Γλάρος» είναι έργο γραμμένο το 1890, με το οποίο ο Αντόν Τσέχωφ γνώρισε θρίαμβο και καθιερώθηκε ως κορυφαία μορφή της ρωσικής δραματουργίας. Ο Τσέχωφ καταφέρνει χάρη στην αφαιρετική τεχνική του να ξεφύγει από τον ηθογραφικό ρεαλισμό και να κάνει σκηνική ποίηση την καθημερινότητα.
Στο έργο απεικονίζεται η διαρκής φθορά της ακύμαντης ζωής και το ξόδεμα της ανθρώπινης ενέργειας σε δευτερεύουσες δραστηριότητες, αφήνοντας ταυτόχρονα και κάποιες ελπίδες για το μέλλον.
Πέρα από το θέατρο, πέρα από τη λογοτεχνία, πέρα από τον έρωτα, η παράσταση αυτή σκοπεύει να μιλήσει για την κοινωνία και ταυτόχρονα για τον εαυτό: ο Θεός – η απουσία του. Η πίστη – η δοκιμασία της. Η εξέγερση – η προετοιμασία της. Η ευτυχία – η ανάμνησή της. Η ποίηση – η επιβίωσή της. Πώς παλεύουμε με τα κύματα του ανεξάντλητου Κόσμου; Τι αφήνει πίσω του το πέρασμά μας από τη ζωή; Υπάρχει ελπίδα για τους δυστυχισμένους;
Όλοι οι ήρωες ερωτεύονται κι απογοητεύονται. Εκρήγνυνται, φωνάζουν και κλαίνε κι έπειτα χορεύουν όλοι μαζί, αγαπημένοι πάλι. Αστειεύονται με θάρρος κοιτάζοντας την καταστροφή και τον θάνατο. Αυτοί οι ήρωες δεν είναι ούτε θεοί, ούτε βασιλιάδες, ούτε πολεμιστές. Είναι όπως ένα μερμήγκι που κατεβαίνει τον τοίχο – χωρίς καθόλου αλαζονεία πως τάχα επιτελούν έναν άθλο. Οι ήρωες αυτοί δημιουργήθηκαν από τον Τσέχωφ, 21 χρόνια πριν από μια μεγάλη Επανάσταση. Άραγε σήμερα, που ξαναεμφανίζονται, τι προμηνύουν;
Παραδοσιακά, ο γλάρος συμβολίζει την αφέλεια και την λαιμαργία, ιδιότητες που αποδίδονται συχνά στους νέους. Ίσως, λοιπόν, ο γλάρος να συμβολίζει τη νεότητα.
Όταν ο Τρέπλιεφ σαν κυνηγός σκοτώνει τον γλάρο και τον καταθέτει στα πόδια της Νίνας, αυτή είναι μια επίσης συμβολική κίνηση που, πέρα από το τέλος της σχέσης τους, αποτελεί κι ένα σημείο του εαυτού του: όπως ο αμνός στο χριστιανισμό συμβολίζει την αυτοθυσία του Χριστού, αντίστοιχα ο γλάρος εδώ συμβολίζει την επικείμενη αυτοκτονία του ήρωα.
Είναι ένα ειρωνικό σύμβολο – άλλωστε ο Τσέχωφ χαρακτήριζε το έργο του, κωμωδία: μια μάταια πράξη, σύμβολο μιας άλλης μάταιης πράξης, τίτλος ενός έργου που μιλάει κυρίως για τη ματαίωση των ονείρων και για τη ματαιότητα της ζωής.
Οι απόφοιτοι του Ωδείου Αθηνών, υπό τη σκηνοθεσία της Αρετής Σεϊνταρίδου, αντιμετώπισαν τον γλάρο ως ένα σύμβολο των ονείρων: κάτι πολύ προσωπικό, ένα μικρό κομμάτι που επιζεί από μια ανάμνηση.
Με τον Γλάρο του Άντον Τσέχωφ Η Τέταρτη Πράξη οι απόφοιτοι του Ωδείου Αθηνών επιστρέφουν, δέκα χρόνια μετά, στον τόπο του «εγκλήματος».
Θεωρείται το έργο που καθιέρωσε τον Τσέχωφ ως θεατρικό συγγραφέα στη συνείδηση κοινού και κριτικής.
Με τον «Γλάρο» εγκαινιάστηκε η ιδιότυπη σύνθεση της τσεχωφικής δραματουργίας, όπου τη θέση τού έως τότε καθιερωμένου “κεντρικού ήρωα-ηρωίδας” παίρνει ένας όμιλος προσώπων, μια μικρή κοινωνία, με μοιρασμένη ανάμεσά τους τη δράση. Το ύφος του έργου είναι μικτό, μοιράζεται ανάμεσα στο δράμα και στην κωμωδία. Ο ίδιος ο Τσέχωφ χαρακτήρισε το έργο του ως «κωμωδία σε τέσσερις πράξεις».
Ο Τσέχωφ στον «Γλάρο»» θίγει τις σχέσεις, τα κίνητρα, την ψυχολογία και τις διεκδικήσεις ανθρώπων που αγαπούν, υπηρετούν ή θέλουν να υπηρετήσουν την τέχνη μέσω της συγγραφής και του θεάτρου. Γύρω τους περιστρέφονται οι άνθρωποι της καθημερινότητας που προσπαθούν να ξεπεράσουν τα αδιέξοδα της ζωής τους.
Η Αρκάντινα, μια καταξιωμένη και δημοφιλής ηθοποιός του κατεστημένου θεάτρου, συνδέεται με τον Τριγκόριν, έναν επιτυχημένο συγγραφέα. Ο Τρέπλιεφ, ο γιος της Αρκάντινα, αναζητά, υπό τη “σκιά” της μητέρας του, νέους τρόπους έκφρασης στην ποίηση και στο θέατρο. Παρουσιάζει το πρώτο του θεατρικό έργο στους ανθρώπους που βρίσκονται ως επισκέπτες στο κτήμα του Σόριν, αδερφού της Αρκάντινα, με πρωταγωνίστρια την αγαπημένη του, τη Νίνα. Η παράσταση όμως θα τελειώσει άδοξα.
Η Νίνα θέλει να γίνει ηθοποιός και αποφασίζει να εγκαταλείψει το σπίτι και να ακολουθήσει τον Τριγκόριν.
Δύο χρόνια αργότερα, ο Τρέπλιεφ εξακολουθεί να ζει στο κτήμα του Σόριν και να παρακολουθεί από μακριά την προσωπική ζωή και την καριέρα της Νίνας. Η επιδείνωση της υγείας του Σόριν θα φέρει πάλι στο κτήμα την Αρκάντινα και τον Τριγκόριν. Στο ίδιο μέρος, θα επιστρέψει “τσακισμένη”, σαν τον νεκρό γλάρο που κάποτε είχε αποθέσει στα πόδια της ο Τρέπλιεφ, και η Νίνα. Η συνάντησή της με τον Τρέπλιεφ θα συμβάλει στο να δώσει τέρμα στη ζωή του.
***
Oι λαμπροί πρωταγωνιστές (όλοι απόφοιτοι του Ωδείου Αθηνών) τραβάνε όλη μας την προσοχή ακόμα και χωρίς λέξη, αποπνέοντας αβίαστη γοητεία.
Ο Γλάρος του Άντον Τσέχωφ Η Τέταρτη Πράξη από τους Αποφοίτους είναι ένας φωτεινός επιτάφιος σε έναν κόσμο που ξεθωριάζει, σκηνοθετημένος με το διαυγές μάτι της Αρετής Σεϊνταρίδου.
Η γλυκόπικρη μουσική επιμέλεια και η όμορφη χορογραφία με τους πρωταγωνιστές ως πρίγκιπες ήδη ηττημένους από την ιστορία, γίνεται ένα σύμβολο της τσαρικής αριστοκρατίας που αποχαιρετά την εποχή της.
Οι ηθοποιοί, άψογοι στη νεανική τους αμφισημία και υπέροχοι σε κάθε χειρονομία τους, ολοκλήρωσαν τη ζωγραφική μιας τοιχογραφίας που συνδυάζει την παρακμή και την ομορφιά.
Αυτή η εμμονή με την αυθεντικότητα άφησε για πάντα μια από τις πιο πλούσιες και μελαγχολικές σκηνές στο τσεχωφικό θέατρο. Σήμερα, ένας αγαπημένος καλλιτέχνης μας έχει εγκαταλείψει. Αλλά η φωτογραφική μηχανή μας χάρισε την αιωνιότητα της δουλειάς του.
Και το βαλς, που μεταμορφώθηκε σε ρέκβιεμ σε τρία τέταρτα, δεν θα παρασυρθεί από τη σκόνη της ιστορίας.
Αυτό, φίλε Δημήτρη, μένει για πάντα. Σαν τις αναμνήσεις που δεν φεύγουν ποτέ…
***
Μερικοί εκ των συντελεστών στη συνάντησή τους με το Catisart.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΗΜΕΛΛΟΣ
/dimitris-imellos-tranos-ki-astolistos-naxiotis/
ΑΡΕΤΗ ΣΕΪΝΤΑΡΙΔΟΥ
/areti-seintaridoy-chairomai-otan-diavazoyme-otan-eroteyomaste-otan-den-fovomaste/
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΒΙΤΕΤΖΑΚΗ
/panagiota-vitetzaki-quot-gia-o-ti-agapises-tha-pliroseis-to-timima-quot/
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΓΡΙΒΑ
/ifigeneia-griva-quot-otan-to-skotadi-einai-vathy-mporeis-na-deis-ta-asteria-quot/
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΖΗΣΟΥΔΗ
/katerina-zisoydi-apopseis/
ΕΡΡΙΚΟΣ ΜΗΛΙΑΡΗΣ
/errikos-miliaris-zoyme-gia-ftocho-theatro/
ΦΩΤΗΣ ΛΑΖΑΡΟΥ
/fotis-lazaroy-axizei-ston-ithopoio-na-mporei-na-kanei-tin-techni-toy-kai-na-zei-apo-aytin-choris-agchos/
