Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Το σημαντικότερο στον κόσμο είναι οι άνθρωποι και τα ζωντανά πλάσματα. Αν δε νιώθεις γύρω σου τη ζωή να σφύζει κι εσύ να συμμετέχεις σ’ αυτή, δεν έχεις καμιά δυνατότητα χαράς. Αν χανόταν η ζωή από τη γη, τίποτε στον κόσμο δε θα είχε και δε θα έδινε νόημα. Η ζωή είναι το μόνο πράγμα που μετράει.
Έκανα αυτές τις απλές σκέψεις όταν πρόσφατα γνώρισα μια νέα γυναίκα γεμάτη όρεξη για ζωή και ολότελα δοσμένη στην αγάπη της για την αποστολή της που είναι το θέατρο για άτομα με αναπηρία.
Mε την ηθοποιό, θεατροπαιδαγωγό και θεατρολόγο Μαρίνα Καμαλάκη ένα βράδυ του Αυγούστου, κάτω από μια νοσταλγική κληματαριά στην Επίδαυρο, είχαμε μια εκτεταμένη και ευχάριστη συζήτηση που κατέληξε σ’ αυτή τη συνέντευξη.
Πρώτη φορά βλεπόμασταν από κοντά αλλά δεν είχε καμία σημασία γιατί πολύ γρήγορα αισθανθήκαμε μια όμορφη φιλία και εμπιστοσύνη.
«Το μεγαλείο της τέχνης αναδεικνύει τη δύναμη της μοναδικότητας», λέει η Μαρίνα Καμαλάκη στο catisart.gr. «Το θέατρο σε άτομα με αναπηρία μου προσέφερε πολύ συγκινητικές στιγμές», συμπληρώνει.
Πράγματι, η αποδοχή της ατελούς φύσης μας, του μοναδικού χαρακτήρα του καθενός μας, δε συνιστά κομφορμισμό. Αντίθετα, δείχνει τον δρόμο που μπορούμε να διατρέξουμε για να εξελιχθούμε ως ανθρώπινα όντα.
Ο λόγος της Μαρίνας αναδεικνύει τις κοινωνικές ανισότητες, το ρατσισμό και τις καθημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία, ενώ παράλληλα αποτυπώνει την πολυμορφία των ανθρώπινων εμπειριών σε μια διαρκώς εξελισσόμενη κοινωνία.
Η συνομιλία μας γίνεται ζωντανή και ρυθμική, με έναν μοναδικό συνδυασμό ποιητικότητας και ρεαλισμού. Η φωνή της είναι φυσική και γεμάτη ζωή, ενώ οι περιγραφές των συναισθημάτων και των καταστάσεων είναι απλές αλλά εντυπωσιακές, δημιουργώντας έντονα συναισθηματικά αποτυπώματα.
«Το δράμα στην εκπαίδευση είναι από τις πιο δυνατές συμπεριληπτικές εφαρμογές σε σχολικά πλαίσια και σε δομές», συνεχίζει μιλώντας μου για την καθημερινή εμπειρία της με το θεατρικό εργαστήρι «Αγιούτο» και τη συνεργασία της με το Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με ειδικές Ανάγκες (ΚΔΑΠ μεΑ) «Παίγμα» στο Άργος.
Το «Παίγμα» εστιάζει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων με αναπηρία, την ανάπτυξη και την ενίσχυση των δεξιοτήτων τους καθώς και τη στήριξη της οικογένειάς τους. Επίσης αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου αποδοχής, εμπιστοσύνης, δημιουργικότητας και έκφρασης. που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του κάθε ατόμου.
Το ψέμα την κάνει να νιώθει ματαίωση και μοναξιά. «Προτιμώ να γνωρίζω την αλήθεια μιας κατάστασης και ας μη μου αρέσει τόσο παρά να έρχομαι αντιμέτωπη με τη διαστρέβλωση της αλήθειας», τονίζει με έμφαση.
Σύντομα η συζήτηση επανέρχεται στα σχέδιά της: «Η εμψύχωση ομάδων είναι μια διαδικασία που με ενδιαφέρει πολύ», εξομολογείται. «Υπάρχουν στιγμές που συγκινούμαι όταν βλέπω τους συμμετέχοντες να δοκιμάζουν πράγματα, να με εμπιστεύονται και να βρίσκουν χαρά σε αυτό».
Με τη σειρά μου έχω να τονίσω πως η απόλυτη αλήθεια είναι μία: Μαρίνα, είσαι ένας υπέροχος άνθρωπος!
Μαρίνα, πού γεννήθηκες, πού μεγάλωσες και τι δεν ξεχνάς από τα παιδικά σου χρόνια;
*Γεννήθηκα κι μεγάλωσα στην Αθήνα, συγκεκριμένα στο Περιστέρι. Δεν είμαι άνθρωπος της πόλης, όπως έχει αποδειχθεί. Αυτό που δεν ξεχνάω από τα παιδικά μου χρόνια είναι οι καλοκαιρινές διακοπές. Περίμενα όλο τον χρόνο τη στιγμή που θα κατεβαίναμε με τους γονείς μου και την αδερφή μου από το καράβι και θα περνούσαμε τις μέρες μας μπροστά στη θάλασσα.
Πώς ξεκίνησες με το θέατρο; Ποια υπήρξαν τα πρώτα ερεθίσματα και οι αφορμές;
*Δεν είχα ιδιαίτερη επαφή με το θέατρο ως παιδί μέχρι την 3η Γυμνασίου. Η Καθηγήτρια των Καλλιτεχνικών με πλησίασε και μου πρότεινε να συμμετάσχω στη σχολική παράσταση της χρονιάς στον βασικό ρόλο στο έργο του Ζαν Ζιροντού «Η Τρελή του Σαγιό». Η διαδικασία της προετοιμασίας, των προβών ήταν ένας καινούργιος κόσμος για εμένα πολύ δημιουργικός και κυρίως πολύ ελεύθερος.
Με αποδέσμευε πλήρως από τα άγχη και την πίεση του σχολικού πλαισίου. Μετά από αυτή την εμπειρία, όλα άρχιζαν να περιτριγυρίζονται γύρω από το θέατρο.
Έβλεπα βιντεοσκοπημένες παραστάσεις, διάβαζα σχετικά βιβλία και φυσικά στην αρχή της χρονιάς ρωτούσα τους καθηγητές τι παράσταση θα ετοιμάσουμε για το τέλος της χρονιάς.
Σκοπός ήταν να μπω πάλι στους ρυθμούς της πρόβας, της έκφρασης, της συνεργασίας και της αποδοχής, συνθήκες δηλαδή που δυστυχώς συνήθως δεν προσφέρονται σε καμία περίπτωση σε μια σχολική τάξη. Αυτός είναι ο λόγος που βρίσκω εξαιρετικά αναγκαίο το δράμα στην εκπαίδευση.
Τι μήνυμα θα ήθελες να στείλεις στα παιδιά με αναπηρία που θέλουν να ασχοληθούν με το θέατρο;
*Θεωρώ πως το θέατρο μέσα στις πολλές ιδιότητές του αποτελεί πηγή ουσιαστικής έκφρασης και επικοινωνίας, τα οποία αποτελούν δύο πολύ βασικά στοιχεία της ζωής μας. Ωστόσο, η πολιτεία και πολλές δομές δεν βοηθούν τα παιδιά με αναπηρία να έρθουν σε επαφή με αυτά τα στοιχεία. Το θέατρο μπορεί και το κάνει αυτό τόσο άμεσα και αβίαστα λειτουργώντας σχεδόν θεραπευτικά. Η συνεργασία μου με άτομα με αναπηρία ξεκίνησε πριν δύο χρόνια στο Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με ειδικές Ανάγκες (ΚΔΑΠ μεΑ) «Παίγμα» στο Άργος.
Προς μεγάλη μου χαρά παρατήρησα τεράστια εξέλιξη όσον αφορά την ανταπόκριση των παιδιών. Με εξέπληξε η φαντασία, οι ιδέες και η αφοσίωσή τους κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων. Στο μάθημά μου υπήρχαν παιδιά από 18 ετών έως 50+. Ο καθένας είχε τους δικούς του λόγους να αποσυντονιστεί και να διασπαστεί. Όμως αυτή η τελετουργία που δημιουργεί το εκπαιδευτικό δράμα σιγά σιγά έβαζε τους συμμετέχοντες σε μια ατμόσφαιρα, ότι αυτό που συμβαίνει τώρα είναι κάτι σημαντικό και ταυτόχρονα ότι αποτελεί ένα μυστήριο.
Τους κρατούσε σε εγρήγορση η αίσθηση πως κάτι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια και πρέπει να είμαι εδώ να το ζήσω. Το θέατρο σε άτομα με αναπηρία μου προσέφερε πολύ συγκινητικές στιγμές. ﮲Το μεγαλείο της τέχνης αναδεικνύει τη δύναμη της μοναδικότητας. Αυτά τα παιδιά έχουν ιδιαίτερη θέση στην καρδιά μου!
Για αυτούς τους λόγους και για πολλούς άλλους θα έλεγα σε έναν άνθρωπο με αναπηρία να φροντίσει με κάποιον τρόπο να έρθει σε επαφή με το θέατρο και να χαρίσει στο ίδιο το θέατρο την αυθεντικότητα και την ειλικρίνειά του.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου βιβλίο, το αγαπημένο σου τραγούδι και το αγαπημένο σου σημείο στην πόλη του Ναυπλίου όπου ζεις;
*Το αγαπημένο μου βιβλίο είναι το «Ουάμπι σάμπι- η ομορφιά της ατέλειας» του Νόμπουο Σουζούκι. Το βιβλίο αυτό κατέρριψε την πεποίθησή μου γύρω από το «τέλειο». Ολόκληρη η φύση είναι γεμάτη από πανέμορφα «ατελή» πράγματα.
Δεν έχω αγαπημένο τραγούδι, κάθε μήνα αλλάζει το γούστο μου, αυτές τις μέρες ακούω συχνά το «Something’s coming» από Shirley Bassey.
Ζω στο Ναύπλιο γιατί μου αρέσουν οι ρυθμοί της επαρχίας και η επαφή με τη φύση, υπάρχει μια διαδρομή πολύ γνωστή εδώ στο Ναύπλιο ανάμεσα σε βουνό και θάλασσα που κάνω συχνά και το αγαπημένο μου σημείο είναι το τέλος αυτής της διαδρομής, τη στιγμή που βλέπω την παραλία της Καραθώνας μπροστά μου.
Ένα συμπεριληπτικό σχολείο, ανοιχτό στη διαφορετικότητα, θα κάνει την κοινωνία μας ένα καλύτερο μέρος για όλους μας;
*Ναι, ένα συμπεριληπτικό σχολείο πιθανότατα να αποτελέσει έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό στην κοινωνία μας. Πιστεύω πως για να γίνει σωστά αυτό το εγχείρημα, δηλαδή να επέλθει η ουσιαστική ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία σε ένα αδιάσπαστο σύνολο, οφείλουν οι σχολικές δομές, τα αναλυτικά προγράμματα, το προσωπικό ακόμη και η στάση των γονέων να αλλάξει ριζικά για να μπορέσει αυτό το εγχείρημα να καταστεί ουσιώδες.
Πιστεύω πως έχει τα αντίθετα αποτελέσματα να αντιμετωπίζουμε τη συμπερίληψη ως μια τάση της εποχής, την οποία πρέπει να ακολουθήσουμε για να είμαστε μέσα στα πράγματα και να μη γνωρίζουμε πότε έχουμε τα κατάλληλα μέσα και συνθήκες να την εφαρμόσουμε. Η συμπερίληψη είναι στάση ζωής, θα έπρεπε να διέπει όλο μας τον χαρακτήρα. Είναι μια εσωτερική διαδικασία που σε πρώτο επίπεδο μας ωθεί να αποδεχτούμε την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και να διώξουμε σιγά σιγά τον φόβο ή την κριτική στο ανοίκειο και το ξένο.
Το δράμα μπορεί να συμβάλει πολύ πρακτικά σε αυτή τη διαδικασία, καθώς σε αυτό το πλαίσιο εκφράζονται διαφορετικές πραγματικότητες και οπτικές χωρίς κριτική από τους συμμετέχοντες. Αυτό φέρει ως αποτέλεσμα τη ζύμωση ιδεών και τη μετατόπιση πεποιθήσεων. Το δράμα στην εκπαίδευση είναι από τις πιο δυνατές συμπεριληπτικές εφαρμογές σε σχολικά πλαίσια και σε δομές.
Ποια από τα χρόνια σου θεωρείς τα πιο ατίθασα;
*Τα πιο ατίθασα χρόνια ήταν εκείνα της Δραματικής Σχολής. Όταν άρχισα να φοιτώ στη «Δήλο» της Δήμητρας Χατούπη. Υπήρξε η πρώτη ουσιαστική επαφή μου με την τέχνη. Θαύμαζα πολύ τους καθηγητές μου και ήταν πολύ γοητευτικά για έμενα εκείνα τα χρόνια, τόσο για τα γνωστικά εφόδια που απέκτησα αλλά και για όλη την εμπειρία της καθημερινότητας, των συνεχόμενων προβών και την αίσθηση της κοινότητας, της συλλογικότητας που σου προκαλεί η καθημερινή τριβή με την ομάδα.
Ήταν μια περίοδος που κυλούσε χωρίς καθόλου έννοιες. Ήταν όλα πολύ καινούργια. Το ίδιο ατίθαση νιώθω και την περίοδο που μετακόμισα στο Ναύπλιο και γνώρισα στην πράξη την ανάλαφρη αίσθηση που σου δίνει η ζωή στην επαρχία και τη φοιτητική ζωή.
Τι σε προσβάλει ως άνθρωπο;
*Νομίζω το ψέμα. Πιστεύω ότι το ψέμα είναι ένας τρόπος να απομακρυνθούμε πλήρως από τις σχέσεις μας και όταν το αντιλαμβάνομαι έχω πολύ δυσάρεστα συναισθήματα. Νιώθω ματαίωση και μοναξιά. Προτιμώ να γνωρίζω την αλήθεια μιας κατάστασης και ας μη μου αρέσει τόσο παρά να έρχομαι αντιμέτωπη με τη διαστρέβλωση της αλήθειας.
Μέχρι στιγμής τι κέρδισες από την τέχνη;
*Η τέχνη με έχει βοηθήσει πολύ να βλέπω τα πράγματα πιο σφαιρικά, να καταλάβω πως στη ζωή τίποτα δεν είναι μόνο μαύρο ή μόνο άσπρο. Πίσω από κάθε πράξη, κάθε άνθρωπο δεν κρύβεται μόνο μια αλήθεια αλλά υπάρχουν πολλές οπτικές που ξεπροβάλλουν ανάλογα τις συνθήκες και τη φάση της ζωής μας.
Αυτό το βλέπει κανείς και στην απόδοση ενός θεατρικού έργου που μπορεί να το παρακολουθήσει πολλές φορές από διαφορετικές σκηνοθετικές προσεγγίσεις και να πάρει τελείως διαφορετικές εικόνες και να πυροδοτηθεί από τελείως διαφορετικές σκέψεις. Το ίδιο ακριβώς έχω αντιμετωπίσει και στο εκπαιδευτικό δράμα όπου οι μαθητές θα προτείνουν σε μια συνθήκη ή στη διερεύνηση ενός κειμένου τελείως διαφορετικά συμβάντα ή μορφές σχέσης που τις περισσότερες φορές έρχονται σε μεγάλη αντίθεση μεταξύ τους.
Τα επόμενά σου σχέδια;
*Πλησιάζει το Φθινόπωρο και θα ξεκινήσουν τα μαθήματα που κάνω στο αγαπημένο μου θεατρικό εργαστήρι “Αγιούτο”. Θα είναι ο τρίτος χρόνος συνεργασίας και ανυπομονώ για το ξεκίνημα της φετινής χρονιάς. Τα μαθήματα σε ερασιτέχνες ηθοποιούς είναι ένα παιχνίδι, όλα συμβαίνουν με πολύ ανάλαφρη διάθεση. Στόχος κάθε χρόνο είναι η ομάδα να γνωρίσει κάτι παραπάνω για την υποκριτική τέχνη. Ζητούμενο είναι το σύνολο να εξερευνήσει ένα κείμενο και να ανακαλύψει τις δυνατότητές του σε αυτό το πλαίσιο. Αναμφίβολα η πιο όμορφη στιγμή είναι η τελική παράσταση, που οι μαθητές βλέπουν τη δουλειά που έχουν χτίσει μέσα στη χρονιά και αυτή η αίσθηση μοιράζεται με το κοινό. Η εμψύχωση ομάδων είναι μια διαδικασία που με ενδιαφέρει πολύ.
Υπάρχουν στιγμές που συγκινούμαι όταν βλέπω τους συμμετέχοντες να δοκιμάζουν πράγματα, να με εμπιστεύονται και να βρίσκουν χαρά σε αυτό. Σε όλη αυτή τη διαδικασία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο η στήριξη του Πέτρου Μπουσουλόπουλου, του ιδρυτή του εργαστηρίου, ο οποίος δημιουργεί τις συνθήκες ώστε να δουλεύουμε με ελευθερία, εμπιστοσύνη και έμπνευση.
Κλείνοντας αυτή τη συνέντευξη, ας μιλήσουμε για τους συντρόφους μας στη ζωή, τα ζώα. Υπάρχει κάποιο κατοικίδιο στη ζωή σου;
*Δυστυχώς δεν είχα ποτέ κατοικίδιο αλλά το τελευταίο διάστημα ονειρεύομαι να αποκτήσω ένα. Αγαπώ πολύ τα κατοικίδια των φίλων μου. Βλέπω από πολύ δικούς μου ανθρώπους, ότι η σχέση μ’ ένα κατοικίδιο είναι μια πολύ δυνατή και τρυφερή σχέση. Φυσικά απαιτεί την ανάλογη ευθύνη και δέσμευση, την οποία ευελπιστώ κάποια μέρα να καταφέρω να υποστηρίξω.
Mαρίνα, σε ευχαριστώ πολύ!
*Κι εγώ ευχαριστώ για τη φιλοξενία στο Catisart.gr.
***
«Η Μέθοδος» στην Τρίπολη από το Θεατρικό Εργαστήριο Αγιούτο! Και δεν το χάνεις με τίποτα!
