Γράφει η θεατρολόγος Κατερίνα Δημητρακοπούλου
Υπ. Διδάκτωρ Τμ. Θεατρικών Σπουδών
«Ενεχυροδανειστής: Μην περιφρονείτε κανέναν, πέρασα κι εγώ τέτοιες δυσκολίες κι ακόμα χειρότερες, αξιότιμη, κι αν τώρα μας βλέπετε σε τούτη τη δουλειά… είναι ύστερα απ’ όλα όσα έχω τραβήξει…
Κοπέλα: Εκδικείστε την κοινωνία, ε; (με έκοψε ξαφνικά με τσουχτερή ειρωνία…»
***
Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι έγραψε την «Ήμερη» τους μήνες Οκτώβριο – Νοέμβριο 1876. Την πρωτοδημοσίευσε στο ένθετο «Ημερολόγιο ενός συγγραφέα» του περιοδικού «Πολίτης», στο οποίο υπήρξε διευθυντής σύνταξης κατά τα έτη 1873-1876.
Δύο δημοσιεύματα στον τύπο της εποχής προκαλούν τον συγγραφέα στη συγγραφή του αφηγήματος. Η αυτοκτονία της νέας, έξυπνης, μορφωμένης Λίζας Χέρτσεν καθώς δεν μπορούσε να υποφέρει το αίσθημα κενού που τη βασάνιζε αποφάσισε να δώσει τέλος στη ζωή της λόγω βαρεμάρας και η πτώση από παράθυρο της φτωχής μοδίστρας Μαρίας Μπορίσοβα με την εικόνα της Βρεφοκρατούσας Παναγίας στα χέρια της.
Ο Γιάννης Νταλιάνης θα αφήσει τον Ρώσο συγγραφέα να γίνει οδηγός του στο εγχείρημά του, καθώς θα διανθίσει τη διασκευή του αφηγήματος με αναφορές από μυθιστορήματα και άλλα διηγήματα, όπως τα «Έγκλημα και Τιμωρία», «Οι Φτωχοί», «Νιετόσκα Νιεζβάνοβα», «Μια αξιοθρήνητη ιστορία», «Η γυναίκα ενός άλλου και ο άντρας κάτω από το κρεβάτι».
Επίσης, ο Νταλιάνης με την προσθήκη στον τίτλο της φράσης «η ανατομία μιας πτώσης» φανερώνει την πρόθεσή του να «μιλήσει» μέσα από τις φιλοσοφικές αναζητήσεις του Ντοστογιέφσκι για τη σωματική πτώση, την ηθική κατάπτωση, την υπαρξιακή αγωνία της ζωής.
Σκηνοθετώντας την «Ήμερη» ο Γιάννης Νταλιάνης δημιουργεί ένα θεατρικό έργο που θαρρείς έχει γραφτεί από τον ίδιο τον συγγραφέα.
Ο κεντρικός χαρακτήρας, ένας αδικημένος άντρας από τα κοινωνικά πρότυπα και σχόλια, θα γίνει ενεχυροδανειστής.
Η εμφάνιση μίας νέας αέρινης ύπαρξης θα κάνει τον άντρα να αναλογιστεί τη ζωή του και να προβεί σε πράξεις μοιραίες για όλους. Η χαμογελαστή, γεμάτη παιδική αθωότητα κοπέλα θα ξυπνήσει μέσα του ευγενικά αισθήματα που είχαν παραμεριστεί από την έντονη προσπάθεια για κέρδος και δύναμη.
Κάθε κίνησή του, κάθε λέξη του είναι υπολογισμένη, αλλά εκείνη θα «φύγει» καθώς η μεταξύ τους σιωπή θα καταβάλει την ευαίσθητη ψυχή της.
Ο Νταλιάνης δίνει φωνή στην κοπέλα, στην υπηρέτρια, στον αντίπαλο, στον ανακριτή. Αυτά τα βουβά πρόσωπα στο αφήγημα του Ντοστογιέφσκι θα οδηγήσουν τον άντρα σε μία ανελέητη πάλη με τον εαυτό του.
Θα τυραννιέται για πάντα για εκείνα τα πέντε λεπτά που άργησε να επιστρέψει στο σπίτι, μέχρι να καταλάβει πως η αγάπη δεν έχει χρονικά διαγράμματα. Η διδασκαλία του σκηνοθέτη θα δώσει μία παράσταση με δυνατές ερμηνείες και σφιχτό ρυθμό στην εξέλιξη της δράσης.
Ο Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης βιώνει μία κόλαση μέσα του και την εξωτερικεύει με αλήθεια και πάθος.
Η Ιώβη Φραγκάτου, που υποδύεται την κοπέλα, είναι μία όαση ηρεμίας, ευγένειας. Η ηθοποιός ξέρει να χειρίζεται τα εκφραστικά της μέσα και πολλές φορές καταφέρνει να «μιλά με τα μάτια» όπως, θέλει ο ρόλος.
Η Δήμητρα Σταύρου στον ρόλο της υπηρέτριας είναι αξιοπρεπής, χωρίς περιττές φιοριτούρες.
Ο Γιώργος Κορομπίλης δίνει ένα δυναμικό παρόν στην ολιγόλεπτη παρουσία του επί σκηνής, ενώ η φωνή του Δημήτρη Πιατά έχει το σοβαρό, καυστικό και ανελέητο ύφος που ταιριάζει σε έναν ανακριτή.
Η Νατάσσα Τσιντικίδη θα δημιουργήσει ένα «ζωντανό ενεχυροδανειστήριο», με το τραπέζι με τα διάφανα συρτάρια, υπαινιγμός για την άδολη νέα, και πιο δίπλα η πράσινη τσόχα, για να δείξει τη μεγάλη αδυναμία στο παίξιμο των χαρτιών και το χάσιμο των περιουσιών, αλλά και την ίδια τη ζωή που είναι ένα «παιχνίδι» χωρίς όρους.
Η Ιώβη Φραγκάτου θα φροντίσει τα κοστούμια της παράστασης με κύριο μέλημα να αναδεικνύεται η προσωπικότητα και η κοινωνική θέση του χαρακτήρα.
Οι φωτισμοί του Χάρη Δάλλα θα «παίξουν» με τις σκιές, το φως και το σκοτάδι, τους αντικατοπτρισμούς και η μουσική του Ορέστη Ντάντο μέσα από τους ήχους και τις μελωδίες θα έχει ρόλο παρεμβατικό και απελευθερωτικό.
Ένα θεατρικό έργο για την ψυχική απομόνωση, για την ευτέλεια των αισθημάτων, για την αδυναμία κατανόησης του ίδιου μας του εαυτού. Η αγάπη δεν μπορεί να νικήσει την αλαζονεία.
***
