Επιμέλεια κειμένου: Ειρήνη Αϊβαλιώτου
Ένα αληθινό κόσμημα, ένα μουσείο που περιμέναμε εναγωνίως δεκαετίες, το Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή με έργα τέχνης καλλιτεχνών που έχουν γράψει ιστορία -Ελ Γκρέκο, Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Claude Monet, Edgar Degas, Pablo Picasso, Henri de Toulouse-Lautrec, Pierre Bonnard, Georges Braque, Joan Miró, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Fernand Léger, Jackson Pollock, Francis Bacon, Alberto Giacometti, Marc Chagall, Jean Hélion, Hans Arp, Ben Nicholson, Barbara Hepworth, César, Jean Tinguely, Niki de Saint Phalle, Friedensreich Hundertwasser, Balthus, Victor Brauner, Giorgio de Chirico- ανοίγει επισήμως τις πύλες του στο κοινό στις 2 Οκτωβρίου 2019.
Στην καρδιά της Αθήνας, στο Παγκράτι, ακριβώς απέναντι από την οδό Άγρας όπου βρίσκεται το σπίτι του Γιώργου Σεφέρη -με την προσωπογραφία του ποιητή από τον ζωγράφο Μακρή να στολίζει έναν από τους τοίχους του-, το νέο μουσείο είναι έτοιμο να δεχτεί στους φιλόξενους χώρους του τους επισκέπτες οι οποίοι θα έχουν την ευκαιρία να δουν από κοντά έργα κορυφαίων ζωγράφων από τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα.
Στην είσοδο του μουσείου δεσπόζει η προσωπογραφία της Ελίζας Γουλανδρή με το σκυλάκι της πλάι της από τον ίδιο τον Μαρκ Σαγκάλ, που κόβει την ανάσα με την ομορφιά της αλλά και με την ευαισθησία που απεικονίζει τη σχέση της με τον Βασίλη Γουλανδρή, η μορφή του οποίου αχνοφαίνεται στη γωνία. Ενώ σε ένα άλλο σημείο του πίνακα διακρίνεται το ζευγάρι σε γόνδολα σε μια ρομαντική βόλτα στη Βενετία.
Φτάνοντας στον πρώτο όροφο, το μάτι πέφτει στην εντυπωσιακή «Θεία Μορφή» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου ένα έργο – συγκερασμός του καθολικισμού με την ορθόδοξη παράδοση, όπως τόνισε χαρακτηριστικά η υπεύθυνη της συλλογής Μαρία Κουτσομάλλη-Μορώ.
«Η μικρή χορεύτρια δεκατεσσάρων ετών» του Ντεγκά, ένα εμβληματικό γλυπτό που συναρπάζει τους φιλότεχνους, μοιάζει κυριολεκτικά να χορεύει ανάμεσα στον κόσμο. Σαν να πρόκειται να συνομιλήσει με ένα άλλο κορυφαίο γλυπτό «Την αιώνια Άνοιξη» του Ροντέν, επίσης διάσημο όπως το φιλί του.
Όσο για τον Πολ Σεζάν όλοι οι φιλότεχνοι μιλούν για εκείνους τους σπάνιους πίνακες της πρώτης περιόδου του, στην Αιξ Αν Προβάνς με τον τίτλο «Η εξοχή του Ωβέρ-Συρ-Ουάζ» που τώρα ένα δείγμα τους μπορούμε να χαρούμε, κι εμείς, από κοντά.
Στον Σεζάν αποτίουν φόρο τιμής δύο κορυφαίοι ζωγράφοι με μοναδικά έργα -τόσο ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ με το έργο «Νεκρή Φύση με καφετιέρα» όσο και ο Γκογκέν με τη «Νεκρή Φύση», που βρίσκονται και αυτοί στο μουσείο. Πολυσυζητημένη και «Η Πασιέντζα» του Μπρακ αλλά και η «Δυναμική κεφαλιού» του Πολ Κλέε.
Φυσικά από μια συλλογή σαν αυτή δεν θα μπορούσε να λείπει ο Πικάσο με έργα από διαφορετικές περιόδους. Στον τρίτο και τέταρτο όροφο υπάρχουν έργα κορυφαίων Ελλήνων όπως Μπουζιάνη, Γουναρόπουλου, Μόραλη, Παρθένη, Χατζηκυριάκου-Γκίκα και μια προσωπογραφία των Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή από τον Γιώργο Ρόρρη, ο οποίος υπήρξε και ο πρώτος υπότροφος του ιδρύματος.
Η θέα της Ακρόπολης κλέβει τις εντυπώσεις στο μπαλκόνι του υπέροχου νεοκλασικού, από τα παράθυρα μπαίνει φως στους ορόφους, ενώ στο ισόγειο βρίσκεται το πωλητήριο πανέτοιμο καθώς και μια βιβλιοθήκη με 6.000 τόμους από όλο το φάσμα των τεχνών.
Περίπου 180 έργα και αντικείμενα, που αποτελούν σχεδόν τη μισή από τη θρυλική συλλογή, έχουν ήδη πάρει θέση στο επιβλητικό κτήριο του Παγκρατίου. Ωστόσο, κανείς, μέχρι που ανοίγουν οι πόρτες, δεν είναι αρκετά προετοιμασμένος γι’ αυτό που θα νιώσει μπαίνοντας στο νέο μουσείο: συγκίνηση, έκπληξη και το αίσθημα ότι δεν έχουμε πια τίποτα να ζηλέψουμε από τα μουσεία του εξωτερικού. Όπως είπε και η πρόεδρος του Ιδρύματος Φλερέτ Καραδόντη, «η θρυλική συλλογή μπήκε επιτέλους στο σπίτι της».
Η ιστορία
Ο κύκλος της κοινής ζωής του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή ξεκίνησε με τη γνωριμία τους στην Αμερική, τον γάμο τους και την εγκατάστασή τους στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του ’50.
Ο Βασίλης Γουλανδρής με καταγωγή από την Άνδρο είχε μόλις διαδεχθεί τον πρόωρα χαμένο αδελφό του στα ηνία της οικογενειακής εφοπλιστικής εταιρείας, στην Αμερική, έχοντας πάντα στο πλευρό του την όμορφη Ελίζα Καραδόντη.
Κατά κοινή ομολογία οι δυο τους ήταν ένα κομψό και ταιριαστό ζευγάρι. Ο Βασίλης Γουλανδρής είχε ένα αριστοκρατικό παρουσιαστικό, ενώ η Ελίζα Γουλανδρή διακρινόταν για τη μεσογειακή αρχαιοελληνική ομορφιά της.
Καλλιεργημένοι και οι δύο, με αγάπη για την τέχνη, άρχισαν να χτίζουν τη συλλογή τους με σπουδαία έργα τέχνης, μεθοδικά και με σεβασμό προς τους ζωγράφους, τους γλύπτες και τους καλλιτέχνες.
Τα έργα τέχνης που αποκτούσαν δεν τα «έκρυβαν» σε αποθήκες ή θυρίδες αλλά τα τοποθετούσαν στα σπίτια τους ανά τον κόσμο και βέβαια στην Άνδρο. Ο Βασίλης Γουλανδρής δεν ξέχασε ποτέ τον τόπο καταγωγής του.
Αν και πολίτες του κόσμου, το ζευγάρι αποφασίζει να δημιουργήσει και να προσφέρει στην πατρίδα του. Το 1979 ιδρύουν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Άνδρου.
Το ζευγάρι οραματιζόταν τη δημιουργία ενός δεύτερου μουσείου στο κέντρο της Αθήνας που θα στεγάσει το σύνολο της συλλογής του.
Ο Βασίλης και η Ελίζα Γουλανδρή δεν ευτύχησαν να δουν το όραμά τους να πραγματοποιείται πριν κλείσει ο κύκλος της ζωής τους.
Έτσι φτάσαμε στην 1η Οκτωβρίου 2019 που το Μουσείο ανοίγει…
Η ανακοίνωση της ημερομηνίας από τη Φλερέτ Καραδόντη, ανιψιά του ζεύγους Γουλανδρή και διευθύντρια του Ιδρύματος, προκάλεσε συγκίνηση. Πρόκειται για την αίσια κατάληξη μιας ιστορίας 27 χρόνων.
Το ωραιότατο κτήριο βρίσκεται μόλις λίγα μέτρα από το Καλλιμάρμαρο, το οποίο θα στεγάσει το νέο μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή.
Παράλληλα με το μουσείο της Άνδρου, το νέο Μουσείο έχει σαν «σκοπό να δημιουργηθεί ένας χώρος τέχνης ανοιχτός σε όλους – μικρούς και μεγάλους, φτωχούς και πλούσιους, μυημένους και αμύητους».
Το νέο μουσείο, στεγάζεται σε ένα ιδιόκτητο ακίνητο που προήλθε από την αρμονική συνύπαρξη ενός διατηρητέου μεσοπολεμικού κτίσματος και μίας σύγχρονης προσθήκης. Η ανέγερσή του ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2012 και ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2018.
Η επιλογή του σημείου έγινε με κριτήριο την επιθυμία του ζεύγους Γουλανδρή το μουσείο να βρίσκεται σε κεντρικό σημείο της πρωτεύουσας.
Στους 11 ορόφους του πολιτιστικού ιδρύματος θα εκτεθούν σπάνια έργα τέχνης μεγάλων ονομάτων της νεότερης και σύγχρονης ευρωπαϊκής πρωτοπορίας, αλλά και έργα διακεκριμένων Ελλήνων της πρωτοποριακής ζωγραφικής. Επίσης θα φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις.
Στους υπόλοιπους χώρους θα λειτουργήσουν πωλητήριο, εστιατόριο μαζί με το καφέ, βιβλιοθήκη τέχνης, παιδικό εργαστήριο και ένα αμφιθέατρο 190 θέσεων.
Το νέο μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή θα είναι επισκέψιμο για το κοινό από την Τετάρτη 2 Οκτωβρίου 2019.
Η Αθήνα αποκτά νέο μουσείο, το «Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή».
Οι Ιδρυτές
Βασίλης Π. Γουλανδρής
(1913-1994)
Ο Βασίλης Γουλανδρής γεννήθηκε στην Άνδρο στις 6 Σεπτεμβρίου του 1913. Ήταν γόνος της ανδριώτικης εφοπλιστικής οικογένειας Γουλανδρή, γιος του Πέτρου Ι. Γουλανδρή και της Χρυσής Δάμπαση.
Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του στην Ελλάδα, σπουδάζει Νομικά στην Ελβετία και από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 εγκαθίσταται στη Νέα Υόρκη, όπου και αναλαμβάνει τη διεύθυνση των οικογενειακών ναυτιλιακών επιχειρήσεων. Διετέλεσε επί σειρά ετών Επίτιμος Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, καθώς και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του American Bureau of Shipping.
Εκτός από επιτυχημένος επιχειρηματίας στον χώρο του εφοπλισμού, ήταν μαζί με τη σύζυγό του, Ελίζα, λάτρης των τεχνών, κυρίως των εικαστικών. Μαζί επισκέπτονταν μουσεία και εκθέσεις, ενίσχυαν με χορηγίες πολιτιστικές εκδηλώσεις και υποστήριζαν νέους κυρίως καλλιτέχνες στο ξεκίνημά τους. Ανέπτυξε ιδιαίτερους δεσμούς με επιχειρηματικούς και πολιτιστικούς κύκλους συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των διαπολιτιστικών σχέσεων και ανταλλαγών μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας.
Για το έργο του, τιμήθηκε το 1981 από το γαλλικό κράτος με τον τίτλο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής (Chevalier de la Légion d’Honneur) και το 1986 με τον τίτλο του Αξιωματικού της Λεγεώνας της Τιμής (Officier de la Légion d’Honneur), ενώ το 1983 το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας του απένειμε το παράσημο του Ταξιάρχη των Τεχνών και των Γραμμάτων (Commandeur de l’ordre des Arts et des Lettres). Στην Ελλάδα τιμήθηκε το 1956 με τον Σταυρό των Ταξιαρχών του Τάγματος του Γεωργίου του Α΄, το 1981 με το Αργυρούν Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών και το 1992 με τη διάκριση του Μεγάλου Άρχοντα του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Ελίζα Β. Γουλανδρή
(1917-2000)
Η Ελίζα Γουλανδρή, το γένος Καραδόντη, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1917. Ήταν το τέταρτο από τα έξι παιδιά του Πέτρου και της Ευανθίας Καραδόντη με καταγωγή από την Κυνουρία Αρκαδίας.
Η προικισμένη με ομορφιά και ευφυΐα Ελίζα, που από νεαρή ηλικία γοητεύεται από την Τέχνη, εκφράζει από νωρίς την επιθυμία να υπερβεί τις περιορισμένες προσδοκίες που τρέφουν οι μεσοαστικές οικογένειες της εποχής για τις θυγατέρες τους. Έχοντας ολοκληρώσει τις εγκύκλιες σπουδές της στην Ελλάδα, αναχωρεί για τις Ηνωμένες Πολιτείες προκειμένου να σπουδάσει.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 γνωρίζει στη Νέα Υόρκη τον επίσης φιλότεχνο Βασίλη Γουλανδρή, από τον οποίο και γοητεύεται, βρίσκοντας στο πρόσωπό του έναν ιδανικό σύντροφο, αλλά και έναν πνευματικό καθοδηγητή στη μύησή της στις εικαστικές τέχνες. Στην Αμερική, όπου διέμειναν για πολλά χρόνια, ανέπτυξαν κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, τις οποίες συνέχισαν και αργότερα, όταν εγκαταστάθηκαν, το 1965, στο Παρίσι και την Ελβετία.
Η γαλλική Κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας την προσφορά της και τη συμβολή της στην ελληνογαλλική φιλία, την τιμά με την ανώτατη διάκριση του Ταξιάρχη των Τεχνών και των Γραμμάτων (Commandeur de l’ordre des Arts et des Lettres), ενώ το 1981 η Ακαδημία Αθηνών της απονείμει το Αργυρούν Μετάλλιο δια «Φιλοπατρία και Φιλοκαλία».
Η ζωγραφική (κατά κύριο λόγο της École de Paris) αποτέλεσε το κατ’ εξοχήν αντικείμενο των ενδιαφερόντων τους, συνδέοντάς τους με καλλιτεχνικούς κύκλους του μεταπολεμικού Παρισιού, ενώ παράλληλα, χρησιμοποιώντας το ανεπτυγμένο καλλιτεχνικό τους αισθητήριο, πρόβαλλαν νέους Έλληνες εικαστικούς, βοηθώντας τους να εξελίξουν την τέχνη τους και να διευρύνουν τους καλλιτεχνικούς τους ορίζοντες.
Σύσταση και σκοπός του Ιδρύματος
Το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή ιδρύθηκε το 1979. Πρόκειται για έναν κοινωφελή μη κερδοσκοπικό οργανισμό, που έχει ως κύριο σκοπό τη λειτουργία των μουσείων του στην Άνδρο και τώρα στην Αθήνα, καθώς και την προαγωγή σε εθνικό και διεθνές επίπεδο των εικαστικών τεχνών.
Εμπνευστές και χορηγοί του εγχειρήματος αυτού ήταν οι αείμνηστοι Βασίλης και Ελίζα Γουλανδρή, οι οποίοι διακρίνονταν για το ασίγαστο πάθος και την αγάπη τους για τις τέχνες. Οραματίστηκαν έναν ζωντανό πολιτιστικό φορέα, ενταγμένο στην τροχιά των διεθνών δρωμένων στον χώρο των εικαστικών τεχνών.
Μέσω του Ιδρύματος που φέρει το όνομά τους, προικοδότησαν τον γενέθλιο τόπο του Βασίλη, την Άνδρο, με τρεις πρότυπους μουσειακούς χώρους, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (το 1979), όπου εκτίθενται έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, το Αρχαιολογικό Μουσείο (το 1981), του οποίου την κατασκευή χρηματοδότησαν ως δωρεά στο ελληνικό κράτος, και τη Νέα Πτέρυγα του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, όπου οργανώνονται κάθε καλοκαίρι από το 1986 διεθνείς εκθέσεις διακεκριμένων καλλιτεχνών.
Επιθυμία τους ήταν η δημιουργία ενός έτερου μουσείου στην Αθήνα, προκειμένου να δώσουν την ευκαιρία στο ευρύ κοινό να έρθει σε επαφή και να εξοικειωθεί με την Τέχνη που τόσο αγάπησαν. Έφυγαν και οι δύο από τη ζωή, ο μεν Βασίλης Γουλανδρής στις 27 Απριλίου του 1994, η δε Ελίζα στις 25 Ιουλίου του 2000, μην έχοντας προλάβει, δυστυχώς, να δουν το όραμά τους να υλοποιείται. Διέθεσαν ωστόσο γενναιόδωρα όλα τα μέσα προκειμένου ο στόχος τους αυτός να βρει κάποια στιγμή την ενσάρκωσή του.
Το μουσείο της Αθήνας ολοκληρώνεται 25 χρόνια μετά τον θάνατο του Βασίλη και 19 χρόνια μετά τον θάνατο της Ελίζας Γουλανδρή, σηματοδοτώντας την αρχή ενός νέου κεφαλαίου για το Ίδρυμα, σκοπός του οποίου είναι, παράλληλα με το μουσείο της Άνδρου, να αναδείξει τη νέα αυτή εστία σε φορέα ανάπτυξης πρωτοποριακών πολιτιστικών δράσεων, αξιοποιώντας σύγχρονες μουσειακές εφαρμογές στον χώρο της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής και διεθνούς τέχνης.
Το Διοικητικό Συμβούλιο
Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή αποτελείται από:
*Πρόεδρος
Fleurette Π. Καραδόντη
*Αντιπρόεδρος
Ελένη Γλύκατζη-Ahrweiler
Πρύτανις του Πανεπιστημίου της Ευρώπης
*Γραμματέας
Κυριάκος Κουτσομάλλης
Διευθυντής Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή
*Μέλος
Κώστας Γαβράς
Σκηνοθέτης
Πληροφορίες
Αθήνα
Οδός Ερατοσθένους 13
Αθήνα, 116 35
T 210 72 52 895
F 210 72 35 467
E [email protected]
***
***
Βίντεο – παρουσίαση:
https://vimeo.com/361733765/d7a31bc7a8
- Περισσότερες φωτογραφίες και πληροφορίες – ΕΔΩ:
Το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή έτοιμο να καλωσορίσει το κοινό
