Ήταν 21 Μαρτίου 1960 όταν στη Νότιο Αφρική του Απαρτχάιντ, μια ειρηνική διαδήλωση χιλιάδων μαύρων με αίτημα τα ίσα δικαιώματα, κατέληξε σε μακελειό, που έμεινε στην ιστορία ως «η σφαγή του Σάρπβιλ».
Το 1945, προετοιμάζοντας το «έδαφος» για την τυπική επιβολή του ρατσιστικού καθεστώτος του Απαρτχάιντ λίγα χρόνια αργότερα, το 1948, οι αρχές της Νότιας Αφρικής επιβάλουν τον «Ενιαίο νόμο για τους ιθαγενείς στις αστικές περιοχές», ο οποίος προέβλεπε ολόκληρη σειρά διαφόρων και διαφορετικών αδειών και ντοκουμέντων που όφειλε να διαθέτει ο μαύρος πληθυσμός.
Μεταξύ άλλων, αυτά τα έγγραφα περιείχαν πληροφορίες για το εργασιακό καθεστώς του κατόχου τους, καθώς και για τις επιτρεπόμενες δουλειές για τους μαύρους σε συγκεκριμένες περιοχές.
Το 1952, το καθεστώς ενισχύει την παραπάνω νομοθεσία, με έναν νόμο υπό τον κυνικό, ως προς το περιεχόμενό του, τίτλο… «Για την άρση του νόμου περί αδειών». Παρά την ονομασία του, ο νέος νόμος υποχρέωνε τον μαύρο πληθυσμό, ανεξάρτητα από το αν είχε ή όχι τις προηγούμενες άδειες, να έχει πάντα πάνω του ένα ειδικό βιβλιαράκι στο οποίο έπρεπε να υπάρχει το πλήρες όνομα του κατόχου, ο φορολογικός του αριθμός, άδεια παρουσίας σε αστική ζώνη, άδεια αναζήτησης εργασίας στην πόλη, άδεια του Γραφείου Εργασίας, υπογραφή του εργοδότη ανανεούμενη ανά μήνα, που να επιβεβαιώνει ότι ο κάτοχος εξακολουθεί να εργάζεται για εκείνον, καθώς και άλλα στοιχεία.
Επιπλέον, ο κάτοχος αυτού του βιβλιαρίου, όφειλε να το επιδεικνύει σε κάθε απαίτηση της αστυνομίας, καθώς επίσης και ακόμη πενήντα κατηγοριών κρατικών υπαλλήλων.
Σε περίπτωση που αρνούνταν να δείξει το βιβλιάριο, ή έλειπε κάποιο από τα παραπάνω στοιχεία – πράγμα προφανώς πανεύκολο δεδομένου του μεγάλου αριθμού τους – ο μαύρος Νοτιοαφρικανός τιμωρούνταν με 30 μέρες φυλάκιση.
Σε διάρκεια 12 μηνών τιμωρήθηκαν με βάση τον παραπάνω νόμο, σχεδόν 500.000 μαύροι Νοτιοαφρικανοί.
Την περίοδο της Σφαγής του Σάρπβιλ, για ανάλογη παράβαση διαξάγονταν σχεδόν 1.000 δίκες την ημέρα και το 1966 αυξήθηκαν σε 1.300 την ημέρα.
Από το 1960, ο νόμος άρχισε να έχει ισχύ και για τις γυναίκες.
Ήταν προφανές ότι ο νόμος ήταν έτσι φτιαγμένος που να προσφέρει αφορμές καταστολής ενάντια στον μαύρο πληθυσμό. Η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο, με την αξιοπρέπεια των ανθρώπων να κουρελιάζεται καθημερινά από το καθεστώς.
Το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο και το Παναφρικανικό Κογκρέσο, οι μεγαλύτερες, δηλαδή, οργανώσεις ενάντια στο Απαρτχάιντ, προχωρούν σε κινητοποιήσεις ενάντια στο νόμο τον Μάρτιο του 1960. Νωρίς το πρωί της 21ης Μαρτίου, μια ειρηνική διαδήλωση κατευθύνθηκε προς το αστυνομικό τμήμα της Σάρπβιλ, για να διαμαρτυρηθεί ενάντια στον νόμο. Η αστυνομία απαντά με βία, χρησιμοποιώντας γκλομπ και δακρυγόνα. Οι διαδηλωτές αμύνονται με ό,τι βρουν.
Η διαδήλωση διαλύεται, αλλά οι μηχανισμοί καταστολής δεν είχαν τελειώσει. Εντέχνως διασπείρεται η «πληροφορία» στον κόσμο ότι μέσα στην ημέρα, η ηγεσία της αστυνομίας θα προχωρήσει σε «ανακοινώσεις» για τις άδειες.
Η παγίδα έχει αρχίσει να στήνεται.
Ο κόσμος αρχίζει να συγκεντρώνεται μπροστά από το αστυνομικό τμήμα περιμένοντας να μάθει τι συμβαίνει. Ανάμεσά τους, πολλά γυναικόπαιδα.
Περίπου στις 10 το πρωί, περνά χαμηλά πάνω από το πλήθος μια μοίρα πολεμικών αεροσκαφών με προφανή σκοπό να το τρομοκρατήσει.
Ο κόσμος όμως παραμένει στη θέση του, αγνοώντας την προβοκάτσια. Περίπου στη μία μετά το μεσημέρι η αστυνομία προχωρά στη σύλληψη τριών στελεχών του αντιρατσιστικού κινήματος. Ο κόσμος πλησιάζει για να διαμαρτυρηθεί για τη σύλληψη και ξαφνικά δέχεται μαζικά πυρά.
Η αστυνομία πυροβολεί αδιάκριτα άοπλους ανθρώπους. Πυροβολεί με μανία ακόμη και όταν ο κόσμος υποχωρεί τρέχοντας να σωθεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο 30 σφαίρες βρέθηκαν σε τραύματα στο μπροστινό μέρος του σώματος, ενώ όχι λιγότερες από 155 στην πλάτη.
Είναι χαρακτηριστικό επίσης του μένους των σφαγέων, ότι μέσα σε 40 δευτερόλεπτα ρίχτηκαν πάνω από 700 πυροβολισμοί.
Το τραγικό αποτέλεσμα ήταν 69 άνθρωποι νεκροί, ανάμεσά τους 8 γυναίκες και 10 παιδιά και 180 τραυματίες, εκ των οποίων 31 γυναίκες και 19 παιδιά.
Στις 8 Απριλίου, ο γενικός εισαγγελέας της Νότιας Αφρικής απαγόρευσε το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο και το Παναφρικανικό Κογκρέσο, τα οποία πέρασαν στην παρανομία, χωρίς, φυσικά, να σταματήσουν τη δράση τους.
Στις 30 Μαΐου το καθεστώς επιβάλλει καθεστώς «έκτακτης ανάγκης» το οποία κράτησε μέχρι τις 31 Αυγούστου του 1960. Κατά τη διάρκεια αυτή πραγματοποιήθηκε πογκρόμ συλλήψεων και φυλακίσεων του αντιρατσιστικού κινήματος.
Ταυτόχρονα, ο υπουργός Δικαιοσύνης του καθεστώτος ανακοινώνει την ψήφιση νομοσχεδίου με το οποίο θα απαλλάσσονταν όλα τα κρατικά στελέχη που ενεπλάκησαν στη σφαγή από κάθε ευθύνη.
Την 1η Απριλίου του 1960, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθετεί ψήφισμα καταδίκης του καθεστώτος.
Το 1966, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθιερώνει την 21η Μαρτίου, ως Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων.
Πολλά χρόνια αργότερα, στις 10 Δεκεμβρίου 1996 ο Νέλσον Μαντέλα επέλεξε σημειολογικά το Σάρπβιλ για να υπογράψει το Σύνταγμα της Νοτίου Αφρικής.
Ο νόμος Pass Law καταργήθηκε το 1986 ενώ η πλειονότητα των νόμων του απαρτχάιντ καταργήθηκαν μεταξύ του 1989 και του 1991. Και παρότι πήρε χρόνια αγώνων και ποτάμια αίματος για να καταργηθεί το απαρτχάιντ στη Νότιο Αφρική, η ανθρωπότητα απέχει ακόμα πολύ από το να αφήσει οριστικά πίσω στις μαύρες σελίδες της ιστορίας τους διαχωρισμούς. Τείχη και φράχτες υψώνονται, έθνη διαμελίζονται, εκκαθαρίσεις νομιμοποιούνται και αηδιαστικοί νόμοι όπως ο Pass Law γίνονται καθεστώς. Κράτη ισχυρά και δήθεν πολιτισμένα εγκαθιδρύουν τα δικά τους απαρτχάιντ και χύνονται εκ νέου ποτάμια αίματος για τα αυτονόητα…
