Από το γράμμα που η Νεάμα Καζές (1889-1943) έστειλε στον γιο της, Μωρίς, την Τετάρτη, 3 Φεβρουαρίου 1943:
«Εσύ, τι τρως;» ακούγεται να ρωτάει η Καζές διά στόματος της κ. Σακελλαροπούλου.
«Σου δίνουνε πράγματα από το συσσίτιο; Εδώ δεν έχουν θέσει ακόμα σε ισχύ αυτόν τον νόμο. Προσευχόμαστε στον θεό, ο πόλεμος να τελειώσει σύντομα και να το ξεπεράσουμε. (…) Περιμένω εδώ και καιρό το μακρύ γράμμα που μου υποσχέθηκες. Όταν λάβω αυτό το γράμμα, θα νιώθω μία ή δύο μέρες μαζί σου. Έπειτα η όψη σου αρχίζει να απομακρύνεται και νιώθω αρκετά μακριά από σένα, γιε μου».
Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου συμμετέχει ενεργά σε μια από τις παραγωγές που θα παρουσιαστούν στην ψηφιακή πλατφόρμα του φεστιβάλ των 55ων Δημητρίων της Θεσσαλονίκης, διαβάζοντάς αποσπάσματα από το βιβλίο «Μη με ξεχάσετε» που επιμελήθηκε ο Λεόν Σαλτιέλ.
Στις 15, 19 και 25 Οκτωβρίου 2020 η A.E. η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου και οι ηθοποιοί Ρούλα Πατεράκη και Έφη Σταμούλη διαβάζουν αποσπάσματα από το βιβλίο «Μη με ξεχάσετε» που επιμελήθηκε ο συγγραφέας Λεόν Σαλτιέλ.
Όλες οι αφηγήσεις θα είναι διαθέσιμες online στην πλατφόρμα του Φεστιβάλ Δημητρίων στο
Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει τρεις συλλογές επιστολών, γράμματα που έστελναν τρεις Εβραίες μητέρες από το γκέτο της Θεσσαλονίκης στους γιους τους στην Αθήνα, μερικές εβδομάδες ή μέρες πριν από την αναχώρησή τους προς το Άουσβιτς.
Συγκεκριμένα, η Α.Ε. η Πρόεδρος της Δημοκρατίας διαβάζει το προτελευταίο γράμμα που έστειλε, στις 8 Απριλίου του 1943, η Νεάμα Καζές στα παιδιά της, Μορίς και Μπερτό, που είχαν προλάβει να διαφύγουν στην Αθήνα.
ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΟ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ “ΚΛΙΚ”
Στην επιστολή περιγράφεται το κλίμα αβεβαιότητας, πανικού και άγχους που επικρατούσε όχι μόνο στην ίδια τη Νεάμα αλλά και σε όλη την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Τα τρένα του θανάτου είχαν αρχίσει να αναχωρούν από τον Παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό για το στρατόπεδο Άουσβιτς – Μπιργκενάου από τα ξημερώματα τις 15ης Μαρτίου του 1943.
Στη συνέχεια η Α.Ε. η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου διαβάζει δύο ακόμη επιστολές που εστάλησαν στις 3 Φεβρουαρίου και στις 18 Μαρτίου του 1943, όταν πλέον αρχίζει να διαφαίνεται το τραγικό έγκλημα του ολοκαυτώματος.
Η αλληλογραφία της Νεάμα περιλαμβάνει 13 επιστολές που βρέθηκαν μόλις το 1990.
Οι κινηματογραφημένες αναγνώσεις αποτελούν φόρο τιμής στην πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη των μεγάλων ιστορικών κοινοτήτων, τη Θεσσαλονίκη – πόλη «των φαντασμάτων», όπως την ονόμασε ο ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ.
Συνιστούν αποκατάσταση ενός ηθικού χρέους του Δήμου Θεσσαλονίκης και του Φεστιβάλ των Δημητρίων απέναντι στους 46.000 Εβραίους, που στοιβαγμένοι στα βαγόνια του θανάτου εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Αποσπάσματα των επιστολών των Ματίλντα Μπαρούχ και Σαρίνα Σαλτιέλ διαβάζουν οι ηθοποιοί Ρούλα Πατεράκη και Έφη Σταμούλη.
Το αφιέρωμα ολοκληρώνεται με τη Θέμιδα Μπαζάκα, τον Κωσταντίνο Ασπιώτη και την Αλεξάνδρα Αϊδίνη που διαβάζουν αποσπάσματα από τα κείμενα των Γιώργου Ιωάννου, Μανόλη Αναγνωστάκη και Λούλας Αναγνωστάκη.
Η μουσική επένδυση του αφιερώματος έχει γίνει από τη σοπράνο Μαριάντζελα Χατζησταματίου, που ερμηνεύει σεφαραδίτικα τραγούδια με τη συνοδεία τεσσάρων μουσικών και του φωνητικού συνόλου «Contradiction Ensemble».
Το αφιέρωμα στις Εβραίες μητέρες υλοποιείται με την ενεργό συμμετοχή της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης και του Γερμανικού Προξενείου της Θεσσαλονίκης και αποτελεί μία από τις παραγωγές του φεστιβάλ των 55ων Δημητρίων.
«Αγαπημένο μου παιδί, Τι μπορώ να σου πω εκτός από το ότι ψυχορραγούμε σιγά σιγά. Τρεις αποστολές έχουν ήδη φύγει με όλες τις αφάνταστες ταλαιπωρίες, χωρίς χρήματα, χωρίς τίποτα, μόνο με έναν σάκο στην πλάτη. Εμείς που είμαστε ακόμη εδώ, πεθαίνουμε κάθε στιγμή από τη μεγάλη αγωνία. (…) Ίσως αυτό είναι το τελευταίο γράμμα που σου γράφω. (…) Δεν θα μπορέσεις ποτέ να ανταποδώσεις στον φίλο σου αυτό που κάνει για μας. Να είσαι περισσότερο από αδερφός για εκείνον. Να δώσεις ακόμη και τη ζωή σου γι’ αυτόν (…). Η καρδιά μου ξεσκίζεται.»
Αφήγηση: η Α.Ε. η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου και οι ηθοποιοί Ρούλα Πατεράκη και Έφη Σταμούλη
Παρεμβάλλονται κείμενα των: Γιώργου Ιωάννου, Μανόλη Αναγνωστάκη και Λούλας Αναγνωστάκη
Διαβάζουν οι ηθοποιοί: Θέμις Μπαζάκα, Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Κωνσταντίνος Ασπιώτης
Σοπράνο: Μαριάντζελα Χατζησταματίου
Συνεργασία στη δραματουργία: Δηώ Καγγελάρη
Σκηνοθεσία: Γρηγόρης Αποστολόπουλος
Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Άκης Σακελλαρίου
Μουσικοί: Μαρία Εκλεκτού, βιολί Ιωάννης Στέφος, τσέλο Νικόλαος Παναγιωτίδης, κιθάρα, λάφτα Κωσταντίνος Τσούγκρας, ακορντεόν
Φωνητικό σύνολο: «Contradiction Ensemble»
Λίγα λόγια για το βιβλίο
«Τρεις Εβραίες µητέρες γράφουν στους γιους τους από το γκέτο της Θεσσαλονίκης»: αυτός είναι ο υπότιτλος του βιβλίου «Μη µε ξεχάσετε», στο οποίο ο διδάκτορας Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας (µε επίκεντρο το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης) στο Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Λεόν Σαλτιέλ συγκέντρωσε και επιµελήθηκε τις επιστολές της Σαρίνας Σαλτιέλ, της Ματίλντας Μπαρούχ και της Νεάµα Καζές.
Τρεις µητέρες γράφουν στους γιους τους που βρίσκονται στην Αθήνα το διάστηµα από τον Ιανουάριο του 1942 έως τα µέσα Απριλίου του 1943. Μέσα από αυτό το σώµα της αλληλογραφίας ξεδιπλώνονται εικόνες ζωής των µελών µιας κοινότητας που φέρει έναν ιδιαίτερο πολιτισµό αιώνων και βρίσκεται ένα βήµα πριν από την κατάβασή της στη ναζιστική κόλαση.
***
ΜΗ ΜΕ ΞΕΧΑΣΕΤΕ
Συγγραφέας: ΣΑΛΤΙΕΛ ΛΕΟΝ
Η έκδοση παρουσιάζει τρεις συλλογές επιστολών, γράμματα που έστελναν τρεις Εβραίες μητέρες από το γκέτο της Θεσσαλονίκης στους γιους τους στην Αθήνα, μερικές εβδομάδες ή μέρες πριν την αναχώρησή τους προς το Άουσβιτς. Οι συγκλονιστικές αυτές μαρτυρίες δίνουν μια μοναδική ματιά στη ζωή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Κατοχή, μέσα από περιγραφές αυτοπτών μαρτύρων. Δείχνουν πώς οι ίδιες οι μητέρες αντιλαμβάνονταν και ζούσαν τα γεγονότα, μέσω μιας γυναικείας οπτικής που τόσο συχνά απουσιάζει από την ιστοριογραφία. Αυτό το σπάνιο υλικό, τόσο για τη Θεσσαλονίκη όσο και για όλη την Ευρώπη, ανοίγει το δρόμο για νέες προσεγγίσεις των γεγονότων από τους μελετητές και μας επιτρέπει να φωτίσουμε άγνωστες πτυχές της ιστορίας. Οι τελευταίες επιστολές των τριών μητέρων, γεμάτες πόνο και δάκρυ, είναι μια πραγματική παρακαταθήκη γεμάτη συμβολισμούς και μηνύματα, από την καρδιά των θυμάτων της μεγαλύτερης τραγωδίας που γνώρισε η ανθρωπότητα.
- Το βιβλίο «Μη με ξεχάσετε» σε επιμέλεια Λεόν Σαλτιέλ κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Στη σειρά «Θέματα εβραϊκής ιστορίας» των εκδόσεων επίσης κυκλοφορούν το «Κι όμως όλοι τους δεν πέθαναν…» του Ισαάκ Ματαράσσο και το «Χειρόγραφα, 1944 – 1947» του Μαρσέλ Νατζαρή.
***
- Αρχική εικόνα: Εβραϊκός γάμος στη Θεσσαλονίκη πριν από τον πόλεμο
