Γιώργος Σκαρλάτος: Θα ήθελα να κάνω βόλτες με τους ήρωες του Μπερνάρ Μαρί Κολτές και να μιλάμε, να μιλάμε…

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Ενώ όλοι τρέχουν κάθε χρόνο συνεπείς να προλάβουν την αυγουστιάτικη πανσέληνο σε κάποιο νησί, εγώ όπως κάθε χρόνο έτρεξα συνεπέστατη στην Επίδαυρο. Άξιζε! Για το ταξίδι, για το φεστιβάλ, για μια συνάντηση. Συνάντηση μες στων αλλεπαλλήλων άδειων νυκτών τη στείρα διαδοχή
(Όχι συμπτωματικά ούτε τυχαία).

«Άλκηστις» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία του πρωτοπόρου Δημήτρη Καραντζά. Το έργο προσεγγίζει το θέμα της ανθρώπινης θυσίας, της ζωής και του θανάτου. Πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Βαδίζω διακριτικά προς τα παρασκήνια. Είναι από τις συμπτώσεις που αιωρούνται στην αιχμή του χρόνου, που εισχωρούν στης στιγμής τη χαραμάδα; Ο πρώτος άνθρωπος που συναντώ είναι ο ηθοποιός που παρακολουθούσα εντυπωσιασμένη επί δύο ώρες. Είναι θετικός και ευγενικός, με ένα πολύ ακμαίο χιούμορ.

Στη συνέντευξη που ορίζουμε ο Γιώργος Σκαρλάτος μου εκμυστηρεύεται πολλά. Μιλάμε για την πόλη που μεγάλωσε, για τη Μικρασιάτισσα γιαγιά του, για το Μουσικό Σχολείο που πήγε. «Το πιο σπουδαίο με τους δασκάλους που αγάπησα είναι ότι μας δώσανε χώρο, μας εμπιστεύτηκαν, ήταν απαιτητικοί αλλά και βαθιά τρυφεροί» μού λέει όταν τον ρωτώ για τους αγαπημένους του δασκάλους.

Ο λόγος του είναι χειμαρρώδης, εύπλαστος και πλούσιος.
Η φωνή του γνήσια όσο και διαχρονικά αρρενωπή. Μια εποχή, μια χώρα, μια τραγωδία. Ένας άνθρωπος ανάμεσα σε ανθρώπους.

Στην πρώτη του σκηνοθετική δουλειά, τη «Νύχτα λίγο πριν τα Δάση» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές (παίχτηκε στο Στούντιο, στα Εξάρχεια), υπήρξαν άνθρωποι που πήγαν να τους δουν δύο και τρεις φορές. Το πιο συγκινητικό που άκουγε ήταν «είναι λες και είστε σαν ένα σώμα, ένας άνθρωπος»  ή «θέλω να σας κάνω παρέα πάνω στη σκηνή». «Αυτός ο συντονισμός με τον Δημήτρη Ροΐδη, συνεργάτη μου και φιλαράκι μου, είναι κάτι που θέλω στη ζωή και στη δουλειά», τονίζει. Μια εξομολόγηση; Ένα όνειρο; Ένα παραλήρημα; Ένα μουσικό κομμάτι;

«Το θέατρο είναι πολιτικό, προκαλεί τη συνάντηση, το παραξένισμα, το διάλογο, τη διαφωνία, ανακινεί τα αισθήματα. Στο θέατρο σε περιμένω να έρθεις, έχω να σου πω, θέλω να σε κοιτάξω, ανυπομονώ να αφουγκραστείς τις φωνές, τους ήχους, τα χρώματα, τις αρμονικές, το ρυθμό που βγαίνει απ’ τα ζεστά κορμιά μας, διαπραγματευόμαστε κάτι που καίει μπροστά σου. Ίσως σε πάρουμε μαζί μας για λίγο και μετά σίγουρα θα αποχωριστούμε. Είναι διαδικασία. Προετοιμάζομαι να παίξω ή να παρακολουθήσω έναν συγγραφέα, αναμετριέμαι με τις ελλείψεις μου, είμαι μικρός κοινωνός μιας συλλογικής εμπειρίας, ίσως επιτρέψω να με συναρπάσει κάτι ή να με ξενίσει. Ε, γι’ αυτό κάνουμε και πάμε στο θέατρο. Αλλιώς βλέπουμε και Netfix χαλαρό, μπιρίτσα και ύπνος. Αλλά αν είναι σούπερ μάρκετ τι νόημα έχει;».

Η συνομιλία μαζί του διαθέτει δύναμη και δυναμική και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς κάνει καταπληκτικές «ποιητικές πάσες», -επιτρέψτε μου την έκφραση- προσφέροντας σε μένα οικειότητα και αμεσότητα αλλά και στον αναγνώστη της συνέντευξης μια ποίηση αποκαλυπτική, υπέροχα πνευματική που κύριο στοιχείο της είναι η ανθρώπινη ποιητική επικοινωνία.

Γιώργο, πού γεννήθηκες, πού μεγάλωσες και τι δεν ξεχνάς από τα παιδικά σου χρόνια;

*Είμαι παιδί της Ραφήνας, μεγάλωσα εκεί. Από μικρασιατική οικογένεια, τέταρτη γενιά από τους πρόσφυγες που ίδρυσαν τον οικισμό της Ραφήνας και της Νέας Μάκρης. Μου λείπουν αφάνταστα η σπανακόπιτα και τα κεφτεδάκια της γιαγιάς μου της Νίτσας.

Πώς ξεκίνησες με το θέατρο και την υποκριτική; Ποια υπήρξαν τα ερεθίσματα και οι πρώτες αφορμές;

*Στο Μουσικό Σχολείο. Μεγάλη τύχη. Ξεχείλιζε μουσικές και ωραίους δασκάλους που σου έδιναν χώρο και χρόνο! Έχω μιλήσει πολλές φορές για την Κατερίνα Αλεξιάδη, την φιλόλογό μου τότε, η οποία με ενθάρρυνε, μου έδωσε το χώρο, μου εμπιστεύτηκε σπουδαία κείμενα των Σεφέρη, Καρυωτάκη, Παπαδιαμάντη, Μέτερλινγκ, Ελλήνων και ξένων ποιητών. Κάθε φορά σκάρωνε μια δράση, μια μουσικοθεατρική παράσταση, κι εγώ έλεγα: Ναι πάμε! Μετά με έφερε σε επαφή με τη Σοφία Βγενοπούλου, την ομάδα Grasshopper και το εφηβικό θέατρο. Στα 18 μου τους έψαξα, πήγα τους βρήκα και κόλλησα. Δεν μπορούσα να με φανταστώ να μην το σπουδάζω.

Υπήρξε καλλιτέχνης που σε έκανε να πεις «αυτό θέλω να γίνω»;

*Υπάρχουν πολλοί που θαυμάζω και γουστάρω τρελά τη δουλειά τους. Ό,τι γίνεται με πάθος, με σύμπνοια, με μεράκι, με συλλογική ευφυία και συλλογική κατάθεση, μπορεί να με κάνει να ερωτευτώ. Απ’ το κουκλοθέατρο π.χ. της ομάδας Κέντρο Βάρους, μέχρι το σωματικό θέατρο της διεθνούς Familie Floz, μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες που πορεύονται -στην κατά τα άλλα αποκαρδιωτική πραγματικότητα- είναι φάρος για μένα.

Ποιοι δάσκαλοι σε καθόρισαν;

*Με καθόρισαν πολλοί δάσκαλοι για διαφορετικούς λόγους.

Η Κατερίνα Αλεξιάδη, η φιλόλογός μου, μάς είχε σαν παιδιά της, μας άνοιξε δρόμους πέρα απ’ τη συμβατική σχολική πραγματικότητα.

H Σοφία Βγενοπούλου, πρώτη μου επαφή με το θέατρο συνόλου, πρώτη μου επαφή με τα θεατρικά εργαλεία, με εμπιστεύτηκε στα πρώτα μου επαγγελματικά βήματα.

Ο Γιάννης Ρήγας, διευθυντής της Δραματικής Σχολής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Ο άνθρωπος που μας προέτρεψε να αναμετρηθούμε με αυτό που δεν φτάνει ο νους μας. Να πάμε μπροστά, να πέσουμε, να σηκωθούμε και ξανά!

Ο Ταξιάρχης Χάνος, τον είχα για πολύ λίγο δάσκαλο, αλλά πήρα συμπυκνωμένα και κουβαλάω τις αρετές του. Το μέτρημα, την αναπνοή, το συντονισμό, την αφούγκραση, την παρατήρηση και τη μουσικότητα (που για μένα είναι ζωτικής σημασίας στη δουλειά).

Η Ρεβέκκα Τσιλιγκαρίδου, με τη μέθοδο των viewpoints και την επιμονή της στο πόσο εύθραυστη είναι η επικοινωνία πάνω στη σκηνή.

Ο Γιώργος Καύκας, ο σπουδαίος αυτός ηθοποιός, που μόνο να τον βλέπεις είναι μάθημα.

Η Ειρήνη Καλογηρά, ο Κώστας Γεράρδος, ο Δημήτρης Σωτηρίου στα πρώτα μας κινησιολογικά βήματα.

Ο Γιώργος Φράγκογλου στη λογοτεχνία. Η Αναστασία Θεοφανίδου στο μπαλέτο και ο Νίκος Βουδούρης στο θεατρικό τραγούδι.

Ο Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος στον κινηματογράφο.

Θα μπορούσα να μιλάω ώρες ατέλειωτες γι’ αυτούς όλους.

Το πιο σπουδαίο με τους δασκάλους που αγάπησα είναι ότι μας δώσανε χώρο (το ξαναλέω), μας εμπιστεύτηκαν, ήταν απαιτητικοί αλλά και βαθιά τρυφεροί.

Τι θα ήθελες να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από μια παράσταση στην οποία παίζεις ή την οποία σκηνοθετείς;

*Να πάρει ό,τι θέλει, ό,τι έχει ανάγκη. Στην πρώτη μου σκηνοθετική δουλειά τη «Νύχτα λίγο πριν τα Δάση» του Κολτές, υπήρξαν άνθρωποι που ήρθαν να μας δουν δύο και τρεις φορές. Το πιο συγκινητικό που άκουγα ήταν «είναι λες και είστε σαν ένα σώμα, ένας άνθρωπος» ή «θέλω να σας κάνω παρέα πάνω στη σκηνή». Αυτός ο συντονισμός με τον Δημήτρη Ροΐδη, συνεργάτη μου και φιλαράκι μου, είναι κάτι που θέλω στη ζωή και στη δουλειά.

Φέτος έπαιξες στην «Άλκηστη» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά που παρουσιάστηκε από το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο και σε περιοδεία. Τι κρατάς από αυτή σου τη συμμετοχή;

*Η «Άλκηστις» ήρθε σαν δώρο και διέξοδος σε μια δύσκολη εποχή για μένα. Κρατάω κάτι πρωτόγνωρο. Δεν έχω ξαναδεί τόσο ετερόκλητους και πολλούς ανθρώπους (περίπου 30 συντελεστές!) να συντονίζονται έτσι, όχι μόνο για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, αλλά και για να διαφυλάξουν την ομάδα και την εργασία τους. Φανταστικό! Χαίρομαι πολύ που γνωρίζω τον Δημήτρη. Τον θεωρώ ενορχηστρωτή αυτής της εμπειρίας. Δούλεψε με σεβασμό απέναντι σε όλους, με πραγματική φροντίδα και λεπτομέρεια για το αποτέλεσμα κι αφουγκράστηκε το σύνολο.

Ποια είναι τα ερωτήματα που θέτει η «Άλκηστις» του Ευριπίδη;

*Οι τραγωδίες πραγματεύονται πολλά ταυτόχρονα. Είναι μάλλον παγίδα να πεις ότι πραγματεύεται αυτό κι αυτό. Εδώ έχουμε το εξής: Έχει οριστεί απ’ τους θεούς ότι ο Βασιλιάς πρέπει να πεθάνει. Για να αποφύγει τη μοίρα του ζητά από κάποιον να πάρει τη θέση του. Αφού οι γονείς και οι φίλοι δεν ανταποκρίνονται, η γυναίκα του η Άλκηστις αναγκάζεται να δοθεί ως αντάλλαγμα στο Θάνατο στη θέση του άντρα της. Κανείς δεν το σταματά, όλοι πενθούν, «πλένουν τα χέρια τους» και η ζωή συνεχίζεται. Συνεχίζεται; Πώς; Ποιος έχει ευθύνη; Ποιος αξίζει να ζήσει περισσότερο από ποιον; Πώς αντιλαμβανόμαστε τη βία, το θάνατο, το πένθος; Πώς τη ζωή; Μοιάζει σε αυτή την τραγωδία όπως και στις περισσότερες να υπάρχει μια ηθική/αξιακή γενικευμένη κρίση. Σαν όλα να τα έχει διαποτίσει μια ανταλλακτική εμπορική σχέση, να πρέπει να μετρηθούν, σου δίνω ένα, μου δίνεις ένα, σου πήρα ένα, μου παίρνεις ένα. Nice doing bussiness with you.

Ποια είναι η συμμετοχή των μελών του Χορού στην πλοκή του έργου;

*Ο Xορός εδώ από γραφής είναι γέροντες, αστοί, φίλοι του παλατιού. Ο Δημήτρης έχει διαβάσει σωστά και αποδίδει ότι ο Χορός λειτουργεί ως συντηρητικός μηχανισμός κι αέναος κύκλος. Θα πενθήσουμε, θα δοξάσουμε τη νεκρή, θα σε επαναφέρουμε στα καθήκοντά σου Βασιλιά μας. Πρέπει να πάμε παρακάτω! Δεν είμαστε εμείς αυτοί που πεθάναμε σήμερα, ουφ τι καλά. Τελείωσε το χρέος. Από αύριο κιόλας αν γίνεται να βρεθούμε πάλι σε θέση ισχύος.  Με λίγα λόγια θα κάνουν τα πάντα, όπως η προπαγάνδα ενός καθεστώτος οφείλει, θα βαφτίσουν το ψάρι κρέας για να μην ανοίξει ρουθούνι και να πάμε παρακάτω. Ο Δημήτρης όμως έχει δώσει μια χροιά που ξεσκεπάζει αυτό το μηχανισμό, έχει δώσει φωνή που λέει τα πράγματα με το όνομά τους.

Πώς θα χαρακτήριζες τη συνεργασία σου με τον Δημήτρη Καραντζά;

*Είμαι παραπάνω από ευγνώμων γι’ αυτή τη συνεργασία. Τιμήθηκε σε όλα τα επίπεδα. Δουλέψαμε σκληρά, με σεβασμό. Φτιάξαμε ένα υγιές κλίμα εργασιακό, που επέτρεπε να απολαμβάνουμε τη δουλειά όσο απαιτητική κι αν ήταν. Στις δύσκολες μέρες που κληθήκαμε να πάρουμε δύσκολες αποφάσεις ένιωθες ότι 30 συντελεστές θα βάλουν πλάτη για το καλύτερο δυνατό χωρίς εκπτώσεις. Σπάνιο! Πολύ σπάνιο!

Γιατί αξίζει να διαβάσουμε, να παρακολουθήσουμε και να διδάξουμε αρχαία τραγωδία σήμερα;

*Δεν υπάρχει γιατί. Γιατί αξίζει να διαβάζεις ποίηση; Γιατί λέμε ιστορίες; Γιατί ακούμε μουσική; Δεν ξέρω να πω. Πάμε μάλλον στις παραστάσεις, στις συναυλίες, όπως και στις γιορτές μας για να συναντηθούμε. Μπορεί και να συντονιστούμε. Να πιούμε απ’ το ίδιο ποτήρι, να κλάψουμε και να γελάσουμε, να ανοίξουμε διάλογο. Όταν βουτάς με παρέα στη λίμνη του πόνου, λίγο γλυκαίνει, όχι; Σκέψου να χαίρεσαι μόνος σου ή να λυπάσαι. Γι’ αυτό.

Μπορεί η Τέχνη να αποδώσει Δικαιοσύνη;

*Όχι η Τέχνη δεν μπορεί να αποδώσει δικαιοσύνη. Το πολύ πολύ να θίξει, να φανερώσει, να συγκινήσει. Κάποτε όμως θα αποδίδουμε δικαιοσύνη μ’ ένα άστρο ή μ’ένα γιασεμί, που λέει κι ο ποιητής.

Τα πρόσωπα του Ευριπίδη πιστεύεις πως ζουν ανάμεσά μας σήμερα;

*Τα πρόσωπα του Ευριπίδη ελπίζω πως δεν ζουν ανάμεσά μας, γιατί τότε θα χρειαστώ γιατρό. Πέρα απ’ την πλάκα όμως, οτιδήποτε έχει γράψει ένας άνθρωπος είναι παρμένο απ’ τα ανθρώπινα. Και στην κοινωνία των ανθρώπων υπάρχουν όλα.

Κάθε άνθρωπος χρειάζεται μια βασική αυταπάτη για να μπορεί να ζει;

*Δεν ξέρω αν κάθε άνθρωπος χρειάζεται μια βασική αυταπάτη για να ζήσει. Παρατηρώ ότι τείνουμε να φτιάχνουμε ιστορίες που μας κάνουν να πορευόμαστε ή να παγιδευόμαστε. Οι περισσότεροι, νομίζω όμως, δεν έχουμε την πολυτέλεια της αυταπάτης, εργαζόμαστε για να ζήσουμε.

Τι είναι αυτό που σου δίνει έμπνευση και δύναμη;

*Οι φίλοι και οι φίλες μου.

Ποια είναι τα σχέδιά σου για το μέλλον;

*Πραγματικά δυσκολεύομαι να απαντήσω. Κάθε φορά που σχεδιάζω κάτι, συμβαίνει κάτι άλλο. Θα πω, να απολαύσω την καθημερινότητα στη γειτονιά μου, να φτιάξω μικρές λαχταριστές συνήθειες. Να εργαστώ με όρεξη και με ανθρώπους που επιθυμούν πολύ! Να επιτρέψω στα πράγματα και στους ανθρώπους να μου αναστατώνουν το πρόγραμμα. Ίσως να προετοιμάσω τη δεύτερη σκηνοθετική μου δουλειά.

Σε ποια έργα ονειρεύεσαι να παίξεις;

*Δεν ονειρεύομαι τόσο τα έργα, όσο το να παίζω με συνεργάτες που με «πωρώνουν» (το λέω κόσμια).

Αν δεν ήσουν ηθοποιός, τι πιστεύεις ότι θα ήσουν;

*Αγαπώ τη διδασκαλία και τη σκηνοθεσία. Αλλά αν βγάλουμε το θέατρο τελείως απ’ την εξίσωση, ίσως ήμουν μουσικός ή δάσκαλος. Θαυμάζω επίσης πολύ το έργο των ψυχοθεραπευτών.

Ποιος θεατρικός ήρωας θα ήθελες να πρωταγωνιστήσει σ’ ένα όνειρό σου;

*Σε ένα όνειρό μου θα ήθελα να κάνω βόλτες με τους ήρωες του Μπερνάρ Μαρί Κολτές και να μιλάμε, να μιλάμε…

Ποια θεωρείς ότι είναι η ιδανική σχέση ηθοποιού – σκηνοθέτη;

*Η συνεργατική. Είναι απλό, είμαστε άνθρωποι που εργαζόμαστε σε έναν χώρο.

Αλήθεια ή ψευδαίσθηση;

*Αλήθεια. Καλοχώνευτη…

Κάνοντας θέατρο, κάνουμε πολιτική;

*Το θέατρο είναι πολιτικό, προκαλεί τη συνάντηση, το παραξένισμα, το διάλογο, τη διαφωνία, ανακινεί τα αισθήματα. Στο θέατρο σε περιμένω να έρθεις, έχω να σου πω, θέλω να σε κοιτάξω, ανυπομονώ να αφουγκραστείς τις φωνές, τους ήχους, τα χρώματα, τις αρμονικές, το ρυθμό που βγαίνει απ’ τα ζεστά κορμιά μας, διαπραγματευόμαστε κάτι που καίει μπροστά σου. Ίσως σε πάρουμε μαζί μας για λίγο και μετά σίγουρα θα αποχωριστούμε. Είναι διαδικασία. Προετοιμάζομαι να παίξω ή να παρακολουθήσω έναν συγγραφέα, αναμετριέμαι με τις ελλείψεις μου, είμαι μικρός κοινωνός μιας συλλογικής εμπειρίας, ίσως επιτρέψω να με συναρπάσει κάτι ή να με ξενίσει. Ε, γι’ αυτό κάνουμε και πάμε στο θέατρο. Αλλιώς βλέπουμε και Netfix χαλαρό, μπιρίτσα και ύπνος. Αλλά αν είναι σούπερ μάρκετ τι νόημα έχει;

Αλλά μη γελιόμαστε το θέατρο μέχρι εκεί φτάνει, μετά είναι στο χέρι σου να είσαι πολιτικό πλάσμα.

Υπάρχει ποίημα που έχεις διαβάσει και ποτέ δεν ξεχνάς;

*Ναι, είναι κάποια που προσπαθώ να τα λέω για να μην τα ξεχάσω. Ζηλεύω πολύ όλους εσάς που θυμάστε τα πάντα με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες ακόμη και μετά από χρόνια.

Πρόσφατα μου απήγγειλε ένας μαθητής μου τις «Αγριόχηνες» της Μαίρη Όλιβερ. Διαβάστε το, δεν έχω λόγια.

Τι μπορεί να σε κάνει να δακρύσεις και τι να χαμογελάσεις;

*Μπορώ να δακρύσω και να χαμογελάσω με το ίδιο πράγμα.

Ποιο είναι το αγαπημένο σου σημείο στην πόλη που ζεις;

*Αγαπώ τον Λόφο του Στρέφη. Είναι σημείο αναφοράς μας. Εκεί τα τελευταία 3 χρόνια συντονίζουμε και το Φεστιβάλ του Στρέφη στις αρχές του καλοκαιριού. Ονειρεύομαι ξανά ελεύθερη την πλατεία και το λόφο.

Υπάρχει κάποια μικρή καθημερινή ιεροτελεστία που ακολουθείς;

*Ίσως μικρές άσκοπες βόλτες, σιγανή μουσική στο δωμάτιο τα βράδια. Σίγουρα θα θέλω να ενοχλήσω λίγο κάποιο φιλαράκι.

Ποιο βιβλίο διαβάζεις αυτό τον καιρό;

*Τελευταία διαβάσαμε με φίλους στην παραλία διηγήματα απ’ τον «Θερμοστάτη» του Κωνσταντίνου Πουλή.

Ποια είναι η σχέση σου με τα ζώα; Υπάρχει κάποιο κατοικίδιο με το οποίο συμβιώνεις;

*Δεν θέλω κανένα ζώο να περιοριστεί στα λίγα τετραγωνικά που μένω. Αγαπώ τους σκύλους. Είμαι σκυλόψυχος. Αλλά και τις γάτες, τις ταράζω στα χάδια.

Γιώργο, χίλια ευχαριστώ γι’ αυτή τη εξομολογητική συνομιλία.

*Ευχαριστώ κι εγώ για τη φιλοξενία.