Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Ο πρώτος στίχος του χορικού της “Αντιγόνης” του Σοφοκλέους λέει: «Ακτίς αελίου, το κάλλιστον επταπύλω φανέν Θήβα των προτέρων φαός». «Ακτίνα του ηλίου που ποτέ ως τώρα δεν φάνηκες με τέτοιο λαμπρό φως στη Θήβα την επτάπυλη».
Ο Κάδμος έζησε στο πολύ μακρινό παρελθόν. Στους στίχους 333-335 της ε ραψωδίας της Οδύσσειας, γίνεται λόγος για την κόρη του Ινώ πως ως θεά έσωσε τον Οδυσσέα.
«Τον δε ίδεν Κάδμου θυγάτηρ καλλίσφυρος Ίνω, λευκοθέη, η πρίν μεν εήν βροτός αυδήεσσα νυν δ’ αλός εν πελάγεσσι θεών εξέμμορε τιμής» («Τον είδε όμως του Κάδμου η θυγατέρα η Ινώ με τα καλά σφυρά, η λευκοθέα που πριν ήταν θνητή με φωνή και τώρα στα πελάγη της θάλασσας είχε τιμές θεάς»).
Έξι ηθοποιοί και ο σκηνοθέτης ως μουσικός επί σκηνής σκαρφαλώνουν το “δέντρο του Οιδίποδα” ξεκινώντας απ’ την εποχή του Κάδμου, την ίδρυση της Θήβας, την αρχή του Ανθρώπου. Από κλαδί σε κλαδί ταξιδεύουν μέσα και πέρα από τον μύθο της καταραμένης γενιάς των Λαβδακιδών σε μια μυσταγωγία που αναζητά τις βαθιές χοϊκές αιμάτινες ρίζες. Τις δικές μας ρίζες. Σκαρφάλωμα επίπονο, που απαιτεί ειδικές ικανότητες, αξίζει όμως τον κόπο.
Μετά την κατάκτηση της πρώτης θέσης στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Κλασικού Θεάτρου “Festival Almagro” της Ισπανίας και τις τρεις sold out σεζόν για την παράσταση «Ρωμαίος και Ιουλιέτα για 2», η ομάδα «Ιδέα» (Κώστας Γάκης, Αθηνά Μουστάκα και Κωνσταντίνος Μπιμπής) επέστρεψε στο θέατρο “Θησείον” από τις 16 Νοεμβρίου 2015 για να παρουσιάσει τη νέα της δουλειά: “Το Δέντρο του Οιδίποδα”. Ένα νέο σχεδίασμα το οποίο πρέπει να προσέξουμε και να του ρίξουμε φως.
Μια σκηνική σύνθεση με θέμα πέντε τραγωδίες που αναφέρονται στην καταραμένη γενιά του Οιδίποδα αλλά και στην οικογένεια του Κάδμου, που η περιπέτειά του είχε ξεκινήσει με την αναζήτηση της Ευρώπης, ας μην το λησμονούμε αυτό. Ο Κάδμος είναι ήρωας του θηβαϊκού κύκλου, ο μύθος του όμως, όπως και ο μύθος του Ηρακλή, απλώθηκε σχεδόν παντού στη Μεσόγειο, τη Μικρά Ασία, την Ιλλυρία και την Αφρική (Λιβύη). Eίναι γιος του Αγήνορα και της Τηλέφασσας (ή, σύμφωνα με άλλες εκδοχές, της Αργιόπης). Είναι αδελφός του Κίλικα, του Φοίνικα και της Ευρώπης. Παρόλο που κάποτε κάποτε ο Φοίνικας θεωρείται πατέρας του καθώς και πατέρας της Ευρώπης. Μπερδεμένη ιστορία, σίγουρα. Ένας άλλος μύθος, που υπάρχει όμως κίνδυνος να είναι επινόηση ενός μεταγενέστερου ποιητή, αφηγείται πως ο Κάδμος ακολούθησε τα ίχνη του ταύρου που είχε αρπάξει την αδελφή του Ευρώπη και πως στρατολογήθηκε από τον Δία στην εκστρατεία εναντίον του Γίγαντα Τυφώνα. Γι’ αυτόν το λόγο ντύθηκε με στολή βοσκού, που του έδωσε ο θεός Πάνας, ο σύντροφός του. Όταν μάλιστα ο Τυφώνας αφαίρεσε τα νεύρα του Δία, ο Κάδμος τον μάγεψε με μια λύρα και κατόρθωσε να πάρει πίσω τα νεύρα του θεού με το πρόσχημα πως θα κατασκεύαζε με αυτά χορδές για τη λύρα του. Ο Κάδμος έδωσε πίσω στον Δία τα νεύρα του, πράγμα που επέτρεψε στο θεό να κερδίσει τη νίκη. Για ανταμοιβή ο Κάδμος παίρνει για γυναίκα την Αρμονία. Πάντως στη Θήρα, τη Ρόδο, τη Σαμοθράκη, την Κρήτη και σε πολλά άλλα μέρη, διηγούνταν ότι ο Κάδμος, τον καιρό που αναζητούσε την Ευρώπη, είχε χτίσει στους τόπους αυτούς πόλεις. Πολύ πιθανό.
Στη συγκεκριμένη πόλη, όμως, που εξετάζουμε, τη μεγαλοπρεπή Θήβα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν λοιμό που μαίνεται. Η πόλη ασθενεί. Το συμβούλιο των θεών αποφάσισε ότι ο φονιάς του Λάιου πρέπει να βρεθεί. Ο Οιδίποδας, ο νέος άρχοντας των Θηβών, ανυπομονεί να υπακούσει. Καλεί τον μάντη Τειρεσία, ο οποίος προβλέπει φοβερά πράγματα και του αποκαλύπτει ότι ο ίδιος είναι δολοφόνος του Λάιου…
Ένας 6μελης Χορός σε μια αρχέγονη μοναξιά, σ’ έναν ου-τόπο, σκαρώνει μια αφηγηματική τελετή προσκαλώντας όλους τους ήρωες να περιπλανηθούν μαζί με το τραγικό τους φορτίο άλλοτε σε ερήμους, άλλοτε στα ερείπια του Οίκου τους, άλλοτε σε κάποιο ρημαγμένο τσίρκο κι άλλοτε σ’ αυτήν την ίδια τη θεατρική αίθουσα και σε μια θεσπέσια παράσταση.
Μια παράλληλη δράση διεξάγεται στον τοίχο αντίκρυ στο βλέμμα του θεατή. Τα παιχνιδίσματα με τις σκιές, τις γωνίες, τις ισορροπίες δημιουργούν μεγαλειώδεις μαγικές σκηνές… Τα κόκκινα μποτάκια χαρίζουν μια πινελιά παιδικότητας σε ένα ασπρόμαυρο τοπίο. Έστω μια μικρή σταγόνα χαράς γύρω από ένα δέντρο που καίγεται. Όλες οι τέχνες του θεάτρου αναμετρώνται στο «Δέντρο του Οιδίποδα». Η μουσική του τροβαδούρου Κώστα Γάκη τέρπει την καρδιά, η εικαστική επιμέλεια της χαρισματικής Βασιλικής Σύρμα «μιλάει» κυριολεκτικά.
Η κατάρα
Ο μύθος της καταραμένης γενιάς του Οιδίποδα είναι ο πλέον αγαπημένος σε όλη την ιστορία της τραγωδίας για πολλούς θεατρόφιλους. Η ομάδα “Ιδέα”, ήτοι οι Κώστας Γάκης, Αθηνά Μουστάκα, Κωνσταντίνος Μπιμπής, από εκεί έβγαλε και τον τίτλο της παράστασής της: «Το δέντρο του Οιδίποδα». Αυτό που προφανώς τους ιντρίγκαρε πολύ σ’ αυτό το μύθο είναι ότι μια κατάρα που προέρχεται από τους προγόνους μεταφέρεται, μαστίζει και τελικά ξεκληρίζει τους απογόνους. Έμπλεξαν λοιπόν αυτές τις πέντε τραγωδίες, «Οιδίπους Τύραννος», «Οιδίπους επί Κολωνώ», «Επτά επί Θήβας», «Αντιγόνη» και «Φοίνισσες», για να φωτίσουν αυτή την αδυσώπητη πλευρά του μύθου. Τους προκάλεσε το ενδιαφέρον το πώς η νέα γενιά υποδέχεται στους ώμους της το αβάσταχτο φορτίο των προγόνων που της κληροδοτείται. Επιπλέον, ως ομάδα επέλεξαν να προχωρήσουν σε μια πρώτη εξερεύνηση των υλικών των τριών αρχαίων τραγικών. Και το έπραξαν με επιτυχία. Μελέτησαν τη λειτουργία του διονυσιασμού και της τελετουργίας που αποτελεί την απαρχή του θεάτρου. Εισχώρησαν στη διαδικασία της τελετής, του τραγουδιού της φυλής, του ξέφρενου πανηγυριού για να δημιουργήσουν αυτή την παράσταση. Μέθυσαν, υπνωτίστηκαν από άναρχες τελετουργίες. Και αυτή η μέθη καθρεφτίζεται μέσα στη δομημένη πια παράσταση. Όλη η ψυχοσύνθεση ενός λαού, οι ιδιαίτερες ιστορικές καταβολές, τα ήθη και έθιμα, γενικά οι συνήθειες και οι πίστεις, οι δεισιδαιμονίες και οι προλήψεις.
Ξεκίνησαν βέβαια από τον Κάδμο, που περιγράφεται ως ο πρώτος άνθρωπος, σε ένα άδεντρο τοπίο, στη στέρφα γη. Κράτησαν σε εγρήγορση τη συναισθηματική νοημοσύνη του κοινού, με αισθητηριακά ξυπνήματα και συγκινησιακές φορτίσεις, που μετακινούν το θεατή σε μια νέα, ανάγλυφη πραγματικότητα η οποία τον ξεπλένει από τη σκόνη της καθημερινότητας.
Και οι πέντε τραγωδίες, που αποτελούν τη βάση για το «Δέντρο του Οιδίποδα», έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό με την εποχή μας: Δείχνουν μια πόλη, τη Θήβα, σε μεγάλη αναταραχή, σε κρίση αξιών, σε πόλεμο, σε γενικευμένη άγνοια και φόβο. Η ζωή αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε άρση, αναίρεση, ακύρωση. Ποινή, αφορισμό, ανάθεμα; Όλοι αναμένουν με κομμένη ανάσα την είδηση, το άγγελμα, το νέο δεινό που θα έρθει να τους συναντήσει. Η επόμενη μέρα είναι ένας φόβος. Ωστόσο οφείλουμε να «τρέχουμε» τη ζωή μας και να δημιουργούμε. Έτσι κι αυτή η θεατρική δουλειά φέρει τον μετεωρισμό στον βαθύ πυρήνα της με απόλυτη δημιουργικότητα εν τούτοις. Οι ήρωες συχνά αιωρούνται μέσα στο θεατρικό χώρο με τη χρήση πανιών. Οι τραγικοί ήρωες μοιάζουν με μαριονέτες των θεών, κρέμονται από τις κλωστές τους και θεωρούν εαυτούς ελεύθερους. Το μόνο που καταφέρνουν είναι να κραυγάσουν τα ερωτήματά τους, τις εσώτερες αγωνίες τους λίγες στιγμές πριν από τη συντριβή τους. Ήρωες εξαρτώμενοι από νήματα, οι άκρες των οποίων χάνονται στο άπειρο πριν ψελλίσουν μια τελευταία λέξη σαν ύστατο επιθανάτιο ρόγχο.
Στιγμές
«Επτά επί Θήβας»: Τα υπερβολικά κομπαστικά μηνύματα των επτά αρχηγών, επικεφαλής των οποίων είναι ο Πολυνείκης, σε συνδυασμό με τις σκληρές ανταπαντήσεις και τα σχόλια του Χορού, δημιουργούν μία ανηλεή, ασταμάτητη ορμή.
«Αντιγόνη»: Ο Κρέων διατάσσει ταφή με όλες τις τιμές για τον Ετεοκλή και απαγορεύει την ταφή του Πολυνείκη. Η Αντιγόνη, κόρη του Οιδίποδα και αδελφή του Ετεοκλή και του Πολυνείκη, αρνείται να υπακούσει το νόμο και ενταφιάζει τον Πολυνείκη.
Δρώμενα, κλίμακες, διαγράμματα, ράβδοι, βακτηρίες, αινίγματα, σύμβολα. Ο θρήνος, ο εξευμενισμός, η λύτρωση. Στιγμές έντασης! Οικογένειες, δυναστείες, αδέρφια, μάνες, έρωτες, σχέσεις και συγγένειες, εν γένει, όλο το εσώτερο ανθρώπινο υλικό αξιοποιήθηκε και αυτό είναι τεράστιο κέρδος. Φωτίστηκαν γωνιές του συγκινησιακού μας πεδίου, της μνήμης και της πολιτικής μας ταυτότητας. Σχηματίστηκε ένα μυστηριακό παραμύθι – πανηγύρι, με την έννοια και την αίσθηση που έχουν τα πανηγύρια της Ικαρίας. «Ασκός κλυδωνιζόμενος μηδεπώποτε βυθιζόμενος», όπως θα έλεγε και ο χρησμός της Πυθίας.
Όσο τα ερωτήματα πλήθαιναν, τόσο οι συντελεστές στρέφονταν προς τα μέσα τους για να βρουν τις απαντήσεις που χρειάζονταν, σε μια μυστικιστική, βαθιά θεραπευτική και λεπτή διαδικασία. Αναζητώντας δηλαδή τον ποταμό της ζωής, με απλότητα, ευαισθησία και αλήθεια.
Οι ηθοποιοί
Η Αθηνά Μουστάκα, για την οποία θεωρώ πως ανοίγεται ένα ευρύ καλλιτεχνικό μέλλον, έδωσε ιδεώδεις ερμηνείες, σχεδόν ασυναγώνιστες. Η δροσιά της, η γλυκύτητα της νιότης της, η καλλιέπεια των κινήσεών της, η αντιηρωική της Αντιγόνη μας σαγήνευσαν.
Ο Κωνσταντίνος Μπιμπής ήταν έξοχος, όπως και κάθε φορά που τον παρακολουθώ. Μεγάλο ταλέντο. Κάποιες στιγμές του έργου δε, κυριολεκτικά κρεμόμασταν από τις εκφράσεις και τις κινήσεις του.
Τη Μαρίνα Αργυρίδου τη βρήκα εξαιρετική. Συγκινητική, με ανακτορική επιβλητικότητα, χάρη και αφοπλιστικό χιούμορ.
Ο Έκτορας Λιάτσος και ο Γιώργος Βουρδαμής – Μαυρογέννης, ηθοποιοί που επέβαλαν την προσωπικότητά τους, πρόσφεραν ψυχή, κατέθεσαν μόχθο και φαντασία.
Η Νεφέλη Μαρκάκη είναι εκπληκτικά σπάνια. Ακτινοβόλα, κυριολεκτική, τολμηρή, δεσποτική, με απόλυτη πλαστικότητα.
Τα εκστατικά μας μάτια είδαν να ξετυλίγεται μπροστά τους μια αρμονική σύνθεση κάλλους. Ένα έξοχο θέατρο, ένα ανυπέρβλητο έργο μας παρουσίασαν ο Κώστας Γάκης και η ομάδα “Ιδέα”. Το απόσταγμα των παθών και των προβλημάτων του ανθρώπου. Μια σύγκρουση πεποιθήσεων, η σύγκρουση θεϊκού και ανθρώπινου νόμου, νεότητας και κατεστημένου.
Παράσταση εξονυχιστικής επιμέλειας, εικαστικής φροντίδας, άρτιας διανομής και υψηλών επιδόσεων που τονίζει το μνημειακό, το θεϊκά αφελές, το μεγαλόπρεπο.
Ταυτότητα παράστασης
Σκηνοθεσία: Κώστας Γάκης
Δραματουργική επεξεργασία: Ομάδα Ιδέα (Κώστας Γάκης, Αθηνά Μουστάκα, Κωνσταντίνος Μπιμπής) και ο θίασος (Μαρίνα Αργυρίδου, Έκτορας Λιάτσος, Γιώργος Βουρδαμής – Μαυρογέννης, Νεφέλη Μαρκάκη)
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ίριδα Κανδρή
Live Μουσική: Κώστας Γάκης
Εικαστική επιμέλεια: Βασιλική Σύρμα
Μουσική Σύνθεση: Κώστας Γάκης
Ερμηνεύουν οι Κωνσταντίνος Μπιμπής, Μαρίνα Αργυρίδου, Έκτορας Λιάτσος, Αθηνά Μουστάκα, Γιώργος Βουρδαμής – Μαυρογέννης, Νεφέλη Μαρκάκη
Πληροφορίες
Μια συμπαραγωγή της εταιρείας «Λυκόφως – Γιώργος Λυκιαρδόπουλος» με την ομάδα «Ιδέα».
Το δέντρο του Οιδίποδα
[σχεδίασμα α’]
Πρεμιέρα
Θέατρο “Θησείον, ένα θέατρο για τις τέχνες”
Διάρκεια παράστασης: 100 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)
SITE: www.lykofos.org
https://www.facebook.com/lykofostheater
https://twitter.com/lykofostheater
Θηβαϊκός κύκλος
Η δυναστεία των Λαβδακιδών
Ο µύθος ξεκινάει µε το Λάιο, το βασιλιά των Θηβών, ο οποίος έλαβε χρησµό από το µαντείο των Δελφών, ότι το παιδί που θα αποκτήσει θα σκοτώσει τον ίδιο και θα παντρευτεί τη γυναίκα του, την Ιοκάστη. Όταν το παιδί γεννήθηκε οι γονείς του φοβήθηκαν την εκπλήρωση του χρησµού και αφού τρύπησαν τους αστραγάλους των ποδιών του, τον παρέδωσαν σ’ ένα βασιλικό βοσκό να τον πετάξει στον Κιθαιρώνα. Αυτός, επειδή λυπήθηκε να
πετάξει το παιδί, το έδωσε σ’ έναν Κορίνθιο ποιµένα ο οποίος θεώρησε σωστό να το φέρει στο βασιλιά της Κορίνθου, Πόλυβο. Ο Πόλυβος µε χαρά δέχτηκε το παιδί, μιας και δεν είχε δικό του, και το ονόµασε Οιδίποδα, από τα οιδήµατα (πληγές) στα πόδια του.
Όταν, άντρα πια, σ’ ένα συµπόσιο κάποιοι προσβάλλουν τον Οιδίποδα λέγοντάς του ότι είναι νόθος, αυτός πάει στο µαντείο των Δελφών για να
ζητήσει πληροφορίες σχετικά µε την καταγωγή του. Όταν µαθαίνει ότι είναι µοιραίο να σκοτώσει τον πατέρα του και να παντρευτεί τη µητέρα του
κατευθύνεται προς τη Βοιωτία, στην προσπάθειά του να αποφύγει την πατρίδα του την Κόρινθο και συνεπώς την εκπλήρωση του σκοτεινού χρησµού. Στο δρόµο όµως, σ’ ένα τρίστρατο συναντά και σκοτώνει τον πατέρα του, Λάιο.
Στη συνέχεια πηγαίνει στη Θήβα και αφού λύνει το αίνιγµα της Σφίγγας παντρεύεται -χωρίς να το γνωρίζει- τη µητέρα του Ιοκάστη και γίνεται βασιλιάς της Θήβας. Ο Οιδίποδας αποκτά τέσσερα παιδιά µαζί της, τον Ετεοκλή, τον Πολυνείκη, την Αντιγόνη και την Ισµήνη και ζουν ευτυχισµένοι µέχρι που ένας λοιµός ξεσπά στην πόλη.
Από αυτό το σηµείο ξεκινάει το δράµα του Οιδίποδα το οποίο ανακαλύπτεται µέσα από την προσπάθειά του να σώσει την πόλη από το λοιµό. Ύστερα από πολλές συναισθηµατικές µεταπτώσεις και καταστάσεις που οδηγούν τον Οιδίποδα στην ύβρη, οδηγείται στην πλήρη συνειδητοποίηση της πραγµατικότητας που συνιστά την κορύφωση της τραγικότητάς του. Η εξιλέωση για τους θεατές και για τον ίδιο έρχεται µέσα από την αυτο-τύφλωση του Οιδίποδα και την αυτοεξορία του στην Αθήνα, όπου και στην περιοχή του Κολωνού επιτελείται η ανάληψη του στους ουρανούς. Απ’ την άλλη η γυναίκα, μητέρα των παιδιών του και µητέρα του, Ιοκάστη, βρίσκει τραγικό θάνατο αφού, µην αντέχοντας τις ενοχές, αυτοκτονεί.
Στη Θήβα ο θρόνος µένει κενός µε τα δύο αδέλφια Ετεοκλή και Πολυνείκη να αντιµάχονται για τη θέση του βασιλιά. Ο σφετερισµός της
εξουσίας από τον αδελφό του, αναγκάζει τον Πολυνείκη να στραφεί προς τον Άδραστο, βασιλιά του Άργους και να ζητήσει τη συµµαχία του. Ο Άδραστος συµφωνεί και οργανώνεται η εκστρατεία του Πολυνείκη εναντίον του αδερφού του, Ετεοκλή, εκστρατεία που περιγράφει ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Επτά επί Θήβαις». Σε σύγκρουση που γίνεται σε µία από τις επτά πύλες των Θηβών τα δύο αδέρφια αλληλοεξοντώνονται. Έτσι στον κενό θρόνο ανεβαίνει ο Κρέοντας, ο αδερφός της Ιοκάστης, ο οποίος ασκεί µε αυταρχικό τρόπο την εξουσία. Αυτός βγάζει εντολή ο Ετεοκλής, που υπερασπίστηκε την πατρίδα, να θαφτεί µε όλες τις καθιερωµένες τιµές, ενώ ο Πολυνείκης, που εκστράτευσε εναντίον της, να µείνει άταφος. Η απόφαση αυτή εξοργίζει την Αντιγόνη, που αγέρωχη από τη φύση της, αποφασίζει να παρακάµψει την εντολή του Κρέοντα και να θάψει τον αδερφό της, Πολυνείκη. Η αδερφή της, η Ισµήνη, συµφωνεί µαζί της αλλά δεν την ακολουθεί και την αφήνει µόνη της σ’ αυτό το δύσκολο και επικίνδυνο έργο της που έχει αναλάβει.
Η Αντιγόνη συλλαµβάνεται την ώρα της ταφής από τους στρατιώτες και οδηγείται στον Κρέοντα, ο οποίος και τη θάβει ζωντανή σ’ έναν υπόγειο τάφο. Τότε εκείνη παίρνει ένα σεντόνι και κρεµιέται. Όταν τη βλέπει νεκρή ο Αίµονας, γιος του Κρέοντα και µνηστήρας της Αντιγόνης, βγάζει το σπαθί του και αυτοκτονεί. Μαζί µε αυτόν αυτοκτονεί και η µητέρα του, Ευρυδίκη (γυναίκα του Κρέοντα).
Eξίσου τραγική ήταν και η µοίρα της αδελφής της Αντιγόνης, της µικρής Ισµήνης. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Θήβας, ο Τυδέας, ο πιο
άγριος από τους πολεµιστές του στρατού των Αργείων, πέτυχε την κοπέλα µέσα στο ναό της Αθηνάς, µαζί µε τον αγαπηµένο της, τον Περικλύµενο. Ο Περικλύµενος το έβαλε στα πόδια και κατόρθωσε να γλιτώσει, η Ισµήνη όµως έπεσε στα χέρια του Τυδέα, ο οποίος την έσφαξε. Λένε ότι τον Τυδέα τον οδήγησε στον τόπο που βρισκόταν το ζευγάρι, η ίδια η Αθηνά, είτε γιατί είχε οργιστεί από την ερωτική συνάντηση των δύο νέων µέσα στο ναό της, είτε από µίσος για τον Περικλύµενο, που ήταν γιος του Ποσειδώνα, του αιώνιου αντιπάλου της.
Με τον οίκο των Λαβδακιδών ασχολούνται επίσης οι τραγωδίες Αντιγόνη, Οιδίπους Τύραννος και Οιδίπους επί Κολωνώ του Σοφοκλή.
Κάδμος
* Το γενεαλογικό του δέντρο και η ετυμολογία του ονόματός του φανερώνουν την ελληνική του καταγωγή. Σύμφωνα με την γνώμη έγκριτων ιστορικών το όνομα Κάδμος είναι ελληνικής καταγωγής από τη ρίζα καδμο, η οποία απαντάται στο ρήμα καίγυμι. Αυτό σημαίνει εξέχω, υπερτερώ, διακρίνομαι και ο παραμκείμενος του είναι κεκαδμαί ή κέκασμαι.
O Κάδμος ήταν γιος του Αγήνορα και της Τηλέφασσας. Σύμφωνα με άλλον μύθο ήταν γιος του Ωγύγου, του αρχαιότερου αυτόχθονος βασιλιά της Θήβας. Αδέλφια του ήταν ο Κίλικας, ο Φοίνικας και η Ευρώπη, την οποία ερωτεύτηκε και άρπαξε ο Δίας, αφού μεταμορφώθηκε σε ταύρο. Ο Αγήνορας ζήτησε από τους τρεις γιους του να φέρουν πίσω την αδελφή τους, και να μην παρουσιαστούν ξανά αν δεν τη βρουν. Σύμφωνα με μια ερμηνεία του μύθου ο Κάδμος έφυγε από τη μητρόπολη του αναζητώντας νέα γη, για να εγκατασταθεί. Για την ακρίβεια, αναζητούσαν «Ευρώπη» δηλαδή έναν ευρύ τόπο (Ευρώπη: σύνθετη λέξη από το επίθετο ευρύς και το θέμα του ρήματος ορώ όπ και σημαίνει ευρεία επιφάνεια). Ο λόγος γι’ αυτή την επιλογή είναι ο ίδιος που οδηγούσε πάντα τους Έλληνες στη μετανάστευση, ο υπερπληθυσμός και αδυναμία εξασφαλίσεως ικανοποιητικών συνθηκών διαβίωσης για όλους, κυρίως όταν αυτή η περιοχή είναι ορεινή, όπως η Ήπειρος. Γενικά η αναζήτηση του νέου και η δημιουργία είναι χαρακτηριστικά της ελληνικής φυλής. Στις περιπλανήσεις του ο Κάδμος έχτιζε πόλεις κι έκανε αφιερώματα σε θεούς που θύμιζαν πολλά χρόνια αργότερα στους ανθρώπους το πέρασμά του. Πήγε στη Θήρα όπου άφησε μερικούς από τους ανθρώπους που τον ακολουθούσαν. Ίδρυσε πόλεις στην Κρήτη, τη Σαμοθράκη και την Ιλλυρία. Στη Ρόδο έχτισε ένα ναό στον Ποσειδώνα και άφησε αφιερώματα για την Αθηνά. Στη Θράκη οι κάτοικοι του προσέφεραν φιλοξενία και δίδαξε τους ανθρώπους διάφορες τέχνες και να βγάζουν χρυσάφι από το όρος Παγγαίο και να κατασκευάζουν με αυτό κομψοτεχνήματα. Ύστερα από καιρό η μητέρα του, η Τηλέφασσα, η οποία τον είχε ακολουθήσει πέθανε και τότε ο Κάδμος θα πράξει ό, τι έπρατταν πάντα οι Έλληνες πριν τη δημιουργία νέων εστιών: θα ζητήσει χρησμό από το Μαντείο των Δελφών. Το Μαντείο του έδωσε τον εξής χρησμό σύμφωνα με τον Απολλόδωρο: «Περί μεν Ευρώπης μη πολυπραγμονείν, χρήσθαι δε καθοδηγώ βοί και πόλιν κτίζει ένθα αν αυτή πέση καμούσα». Τον συμβουλεύει να ακολουθήσει μια γελάδα που δεν είχε μάθει ακόμη στο ζυγό και να εγκατασταθεί όπου αυτή η αγελάδα θα καθόταν. Το σημάδι της αγελάδας θα ήταν ένας άσπρος κύκλος σαν ολόγιομο φεγγάρι (σημάδι της Σελήνης) σε κάθε πλευρά της. Πράγματι, ο Κάδμος βρήκε την αγελάδα αυτή στο κοπάδι του Πελάγοντα, γιου του Αμφιδάμου, την άφησε ελεύθερη και την ακολούθησε. Όταν έφθασε στα μέρη της Θήβας, το ζώο έπεσε κάτω από την κούραση. Τότε ο Κάδμος κατάλαβε ότι σ’ αυτό το μέρος έπρεπε να ιδρύσει πόλη και αποφάσισε να θυσιάσει την αγελάδα στην Αθηνά. Άρχισε να ετοιμάζει τη θυσία, και ανέθεσε σε κάποιους ανθρώπους του να φέρουν νερό από μια κοντινή πηγή, την Αρεία. Την πηγή όμως φρουρούσε ένας πελώριος δράκοντας, απόγονος του θεού Άρη, και εμπόδιζε όποιον ήθελε να αντλήσει νερό. Αυτός αφάνιζε τους ανθρώπους του Κάδμου μόλις πλησίαζαν, γι’ αυτό ο Κάδμος τον σκότωσε και στη συνέχεια θυσίασε την αγελάδα στην Αθηνά. Η παρουσία του δράκου που εμπόδιζε τη λήψη νερού ίσως σημαίνει ότι κάποιο φυσικό φαινόμενο εμπόδιζε την παροχή ύδατος στη νέα πόλη. Άλλωστε, στην ελληνική παράδοση υπάρχουν ανάλογα παραδείγματα: ο Ηρακλής αποξήρανε το έλος της Λέρνης και ο μύθος μίλησε για τον φόνο της Λερναίας Ύδρας. Μπορεί ο δράκος που αντιμετώπισε ο Κάδμος να ήταν παρόμοιας φύσεως. Σύμφωνα με μια άποψη, για να θυμούνται οι άνθρωποι ότι μια αγελάδα (βους) οδήγησε σε αυτά τα μέρη τον Κάδμο τα ονόμασαν Βοιωτία και από τότε το όνομα έμεινε. Μετά το φόνο του δράκοντα, η Αθηνά συμβούλευσε τον Κάδμο να αφαιρέσει τα δόντια του δράκοντα και να τα σπείρει. Μόλις ο Κάδμος τα έσπειρε, ξεπετάχτηκαν από τη γη οι Σπαρτοί (σπαρμένοι). Το σημείο αυτό του μύθου υποδηλώνει ότι οι κάτοικοι της Βοιωτίας ήταν αυτόχθονες, αφού οι σύντροφοι του Κάδμου είχαν χαθεί στον αγώνα με τον δράκο. Ο Κάδμος πέταξε μια πέτρα ανάμεσά τους και αυτοί άρχισαν να χτυπιούνται μεταξύ τους. Στη φοβερή αυτή μάχη σκοτώθηκαν όλοι εκτός από πέντε που επέζησαν, όταν σταμάτησαν τη μάχη με εντολή της Αθηνάς. Αυτοί αποτέλεσαν τους γεννήτορες των ευγενών οικογενειών της Θήβας. Τα ονόματά τους ήταν: Χθόνιος, Υπερήνωρ, Πέλωρος, Ουδαίος και Εχίων. Αποτέλεσαν τους πρώτους πολίτες στη νέα πόλη. Οι απόγονοι των Σπαρτών έμειναν και αυτοί στη Θήβα και είχαν όλοι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό εκ γενετής, το σχέδιο μιας λόγχης πάνω στο σώμα τους. Οι Σπαρτοί είχαν τη μεγαλύτερη δύναμη μετά τον Κάδμο και τον βοήθησαν να χτίσει την Καδμεία. Ωστόσο, ο Κάδμος έπρεπε να καθαρθεί από τον φόνο του δράκοντα, γι’ αυτό υπηρέτησε τον Άρη «επ’ αΐδιον ενιαυτόν» που ισοδυναμούσε, σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, με οκτώ χρόνια. Η θητεία του Κάδμου ερμηνεύεται ως εξής: Ο Άρης είναι ο πόλεμος σε όλες τις μορφές, ο οποίος δεν αφήνει τίποτε αναλλοίωτο. Ο Κάδμος πρόκειται να χτίσει μια πόλη που είναι μικρογραφία του Όλου και ρυθμίζεται από τον Νόμο. Οι πολίτες οφείλουν να πολεμήσουν, για να διατηρήσουν τόσο το νόμο όσο και τα τείχη της πόλεώς τους.
Ο Κάδμος είναι υποχρεωμένος να μυηθεί στον πόλεμο, πριν γίνει ο ηγέτης της μια από τις σπουδαιότερες πόλεις της αρχαιότητας. Όταν τελειώσει τη θητεία του στον θεό Άρη, ο Κάδμος έλαβε τη βασιλεία της Θήβας και την Αρμονία ως σύζυγό του.
