Γράφει η θεατρολόγος Κατερίνα Δημητρακοπούλου
Υπ. Διδάκτωρ Τμ. Θεατρικών Σπουδών
«Προσδοκώ το σκοτάδι. Προσεύχομαι για τον θάνατο. (…) Δεν πιστεύω στον Θεό. Το καταλαβαίνεις αυτό; Κοίτα γύρω σου. Δεν βλέπεις;»
*
Ο Κόρμακ ΜακΚάρθυ (20 Ιουλίου 1933 – 13 Ιουνίου 2023), μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος, βραβεύθηκε με το «Pulitzer Prize for Fiction» για το μυθιστόρημα «Ο δρόμος» (2007).
Η πρώτη του απόπειρα συγγραφής θεατρικού έργου, «The Stonemason», δεν είχε την αναμενόμενη επιτυχία, όπως συνέβαινε με τα μυθιστορήματα και τις ταινίες που υπέγραφε το σενάριο.
Το δεύτερο θεατρικό του έργο «The Sunset Limited» θα κάνει πρεμιέρα στο θέατρο Steppenwolf στο Σικάγο τον Μάιο του 2006 και θα γίνει τηλεταινία από τον Τόμι Λι Τζόουνς.
Οι αδελφοί Ίθαν και Τζόελ Κοέν θα σκηνοθετήσουν το «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους» το 2007 για τον κινηματογράφο και θα λάβει Όσκαρ καλύτερης ταινίας, διασκευασμένου σεναρίου, σκηνοθεσίας, β’ ανδρικού ρόλου.
Το 2009 ο Τζον Χίλκοουτ σκηνοθέτησε τον «Δρόμο».
Η ελληνική πρεμιέρα του «The Sunset Limited» έγινε τον Νοέμβριο του 2012 στο θέατρο Faust σε σκηνοθεσία Άσπας Καλλιάνη με τους Γιάννη Βούρο και Αλέκο Συσσοβίτη στους ρόλους του Λευκού και του Μαύρου, αντίστοιχα.
Ο Κόρμακ ΜακΚάρθυ γράφει για τον άνθρωπο, ερευνά τη σκοτεινή του φύση, χρησιμοποιώντας λιτή γλώσσα, ενδιαφέρεται να δώσει φωνή στην απόγνωσή του. Βία και σκληρότητα είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της γραφής του και στο «Άσπρο Μαύρο» (Τhe Sunset Limited) διακρίνουμε κάποια ποιητική μελαγχολία, όπως τουλάχιστον απέδωσε το κείμενο η μετάφραση του Αντώνη Καφετζόπουλου.
Μία αναμέτρηση μυαλού και καρδιάς, σε έναν διάλογο με μία ιδιαίτερη αργκό, όχι για να μειώσει τον Μαύρο λόγω του χρώματος ή της σχεδόν ανύπαρκτης παιδείας του ή της ταξικής διαφοράς του με τον Λευκό, αλλά για να φαίνεται ξεκάθαρα πόσο διαφορετικοί χαρακτήρες είναι.
Δύο εκ διαμέτρου διαφορετικοί άνθρωποι συναντιούνται τυχαία (;), ένας πρώην κατάδικος και αμόρφωτος Μαύρος «σώζει» από την πτώση στις ράγες του τρένου έναν Λευκό καθηγητή, έναν αρνητή της ζωής και της ελπίδας, που έχει πάρει την απόφαση να αυτοκτονήσει, καθώς το τρένο «Sunset Limited» περνά.
Ο Μαύρος φέρνει τον Λευκό στο ανήλιαγο, βρώμικο και με έντονη μυρωδιά μούχλας διαμέρισμά του, σε κάποια κακόφημη συνοικία (γκέτο) της Νέας Υόρκης, που η μόνη του επαφή με τον έξω κόσμο, είναι ένα παράθυρο κλειστό και ο ήχος του τρένου που περνά.
Μία συζήτηση φιλοσοφικής, ψυχαναλυτικής, θρησκευτικής αναζήτησης ξεκινά σε μία προσπάθεια του Μαύρου φύλακα-αγγέλου να κρατήσει τον Λευκό άνθρωπο στη ζωή, με το να του εμφυσήσει την ελπίδα, να τον πείσει για την ομορφιά της ζωής με βοηθό τη Βίβλο.
Η σκηνοθεσία του Αντώνη Καφετζόπουλου είναι μελετημένη στη λεπτομέρεια, δείχνει ξεκάθαρα πως οι δύο συνομιλητές θα μείνουν αντίθετοι, ξένοι, πιστοί στις πεποιθήσεις τους, παρόλο που ο Μαύρος θα προσπαθήσει να πείσει τον Λευκό πως δεν είναι όλα άσπρο μαύρο, μία παρτίδα σκάκι που θα μείνει ανολοκλήρωτη.
Η διδασκαλία του Καφετζόπουλου θέλει τους ηθοποιούς να ερμηνεύουν τους ρόλους τους αποστασιοποιημένα, σχεδόν αδιάφορα, σαν να μην υπάρχουν οι θεατές. Και αυτό είναι το στοίχημα, να αισθανθεί ο θεατής την απομόνωση, να «δει» την παράσταση μέσα από την «κλειδαρότρυπα», να ενεργοποιηθεί η σκέψη του και ίσως να ταλαντευτεί για τη δική του πορεία στη ζωή.
Στον ρόλο του Μαύρου ο Ζερόμ Καλούτα, υποδύεται με απλό, φυσικό τρόπο τον χαρακτήρα του φύλακα-αγγέλου, εκφράζεται με παιδιάστικη αφέλεια σε κάποιες στιγμές, δείχνει σίγουρος για τον εαυτό του και είναι πεπεισμένος πως μπορεί να πετύχει τη «σωτηρία» του Λευκού, αλλά, είναι πολύ δύσκολη περίπτωση, ο συγκεκριμένος Λευκός.
Ο Αντώνης Καφετζόπουλος, έμπειρος ηθοποιός, στον συγκεκριμένο ρόλο, υποδύεται με πειστικότητα και ειλικρίνεια τον συνειδητοποιημένο Λευκό που ηθελημένα επιθυμεί να χαθεί στο σκοτάδι.
Η σκηνογραφία του Γιώργου Χατζηνικολάου αποδίδει στο έπακρο και με απίθανο ρεαλισμό το εσωτερικό του διαμερίσματος. Η πόρτα με τις πολλές κλειδαριές δεν κρατά απλώς ασφαλές το διαμέρισμα, αλλά υπογραμμίζει την καλά «κλειδωμένη» ψυχή του Λευκού, το πόσο «απροσπέλαστη» είναι η θέση του απέναντι στη ζωή.
Τα κοστούμια της Μαρίας Αναματερού ανταποκρίνονται ουσιαστικά στην κοινωνική θέση, το επάγγελμα και την προσωπικότητα των χαρακτήρων. Στην προκειμένη περίπτωση, η επιλογή απλών, καθημερινών ενδυμάτων ταιριάζει απόλυτα.
Οι φωτισμοί του Αντώνη Παναγιωτόπουλου θα περιοριστούν στις εναλλαγές λευκού-μαύρου, παρτίδα σκάκι και στα φώτα, για να νικήσει τελικά το σκοτάδι, καθώς και το λευκό φως στον μονόλογο του Μαύρου, θα αποδειχθεί αδύναμο, όπως και η προσπάθεια του φύλακα-αγγέλου.
Κάποιες φορές η ισχυρή θέληση και η επιλογή ακραίων λύσεων, είναι τόσο απροσπέλαστες, όταν η καρδιά έχει «παγώσει», όταν η ψυχή έχει «νεκρώσει», όταν η πίστη πως δεν υπάρχει ελπίδα είναι τόσο δυνατή, που η φυγή από τον μάταιο τούτο κόσμο φαντάζει ιδανική λύση.
***
Ο Αντώνης Καφετζόπουλος και ο Ζερόμ Καλούτα στο Επί Κολωνώ με το «Άσπρο-Μαύρο»
