Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Η αγάπη είναι σαν το νερό, ασταμάτητη, απαραίτητη, όμορφη, είναι δε αδύνατον να τη συγκρατήσεις. Αν δεν πληγωθείς στη ζωή σου, δεν θα μάθεις ποτέ πώς μοιάζει η αγάπη, όταν είναι αληθινή… Η αγάπη δεν χάνεται, δεν ξεχνιέται.
«Δεν ξεχνώ τη φωνή της μητέρας μου να μου λέει ιστορίες πριν κοιμηθώ. Ήταν ο πρώτος τρόπος με τον οποίο έμαθα να αγαπώ τις λέξεις. Και τις μυρωδιές του σπιτιού∙ έχουν μείνει μέσα μου σαν μικρές, ασφαλείς φωλιές», αφηγείται νοσταλγικά και αθώα η Αλεξία Μουστάκα στο catisart.gr.
«Το θέατρο είναι τόσο ατελείωτα συναρπαστικό επειδή είναι τόσο τυχαίο. Μοιάζει τόσο πολύ με τη ζωή», υποστηρίζει ο Arthur Miller.
«Το θέατρο είναι συλλογικό, όχι πεδίο μάχης» μου λέει η εξαίρετη Αλεξία Μουστάκα, που φέτος παίζει με επιτυχία τον θεατρικό μονόλογο «ΦΑΕ!» της Νάσιας Παναγοπούλου σε σκηνοθεσία Τάσου Φραγκιά, στο θέατρο «Αλκμήνη».
Το «ΦΑΕ!» δεν είναι απλώς ρήμα, αλλά μια λέξη που έγινε ζωή. Μια γυναίκα μεγαλώνει με μια εντολή που γίνεται εθισμός, παρηγοριά, εσωτερική φυλακή.
Ένας μονόλογος που ξεγυμνώνει την ψυχή και μιλά για όσα δεν λέγονται: διατροφικές διαταραχές, fatphobia, μητρική ταυτότητα. Ένα ταξίδι στις γεύσεις της ψυχής: Εσύ, θα τολμήσεις να το γευτείς;
«Το θέατρο είναι ο χώρος όπου ο άνθρωπος ξαναβρίσκει την αλήθεια του», σημειώνει η Αλεξία Μουστάκα.
Το «ΦΑΕ!» είναι μια βουτιά στη μνήμη, στο σώμα και στην ψυχή. Το ρήμα επιτακτικό, αυταρχικό, φορτισμένο — δεν είναι απλώς μια λέξη που επαναλαμβάνεται από τη μητέρα της, αλλά είναι μια εντολή που διαμορφώνει την ταυτότητά της, καθορίζει τις σχέσεις της με το φαγητό, με τον εαυτό της, με τον κόσμο γύρω της.
Η παράσταση ξετυλίγει μνήμες από τις δεκαετίες του ’70, ’80 και ’90, με αναφορές στην pop κουλτούρα, στις σχολικές αυλές, στις κυριακάτικες βραδιές μπροστά στην κρατική τηλεόραση. Μέσα από αυτές τις εικόνες, αναδύεται η σκληρότητα της παιδικής ηλικίας, το bullying, η κοινωνική πίεση για ομοιομορφία και η βαθιά έλλειψη ενσυναίσθησης.
Δεν είναι απλώς μια προσωπική αφήγηση. Είναι μια συλλογική εμπειρία που αγγίζει ζητήματα όπως οι διατροφικές διαταραχές, η κοινωνική προκατάληψη απέναντι στο σώμα, η μητρική ταυτότητα και η απώλεια. Ο μονόλογος της ηρωίδας λειτουργεί σαν καθρέφτης για τον θεατή — μια πρόσκληση να αναγνωρίσει τις δικές του πληγές, τις δικές του σιωπές, τις δικές του μνήμες.
Κάθε «όχι» είναι δρόμος προς ένα «ναι» που σε περιμένει αλλού -επισημαίνει η Αλεξία.
Η Θεατρική Ομάδα «π» (Pi Synergy) με τη νέα της παράσταση «ΦΑΕ!» δεν έρχεται να δώσει απαντήσεις… Έρχεται να ανοίξει χώρο. Χώρο για σκέψη, για ταύτιση, για συναισθηματική σύνδεση. Είναι ένα ταξίδι γεμάτο εικόνες, εναλλαγές και αλήθειες που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Ένα ταξίδι που αφορά όλους μας. Και σκέφτομαι πάλι πως ταξίδι είναι οι άνθρωποι μα πιο πολύ ταξίδι είναι το πάθος να μοιραστείς το δρόμο.
Το «ΦΑΕ!» «είναι ένας καθρέφτης, ένας διάλογος με τη σιωπή μας», όπως λέει χαρακτηριστικά η Αλεξία, που αγαπά «το θέατρο ακόμη κι όταν πονάει».
Αλεξία, τι δεν ξεχνάς από τα παιδικά σου χρόνια;
*Δεν ξεχνώ τη φωνή της μητέρας μου να μου λέει ιστορίες πριν κοιμηθώ. Ήταν ο πρώτος τρόπος με τον οποίο έμαθα να αγαπώ τις λέξεις. Και τις μυρωδιές του σπιτιού∙ έχουν μείνει μέσα μου σαν μικρές, ασφαλείς φωλιές.
Πώς ήταν τα χρόνια της εφηβείας σου;
*Ήταν χρόνια αναζήτησης. Μια εποχή που ήθελα να ανήκω και ταυτόχρονα να ξεχωρίζω. Ήμουν ευαίσθητη, αλλά και πεισματάρα. Μου πήρε καιρό να καταλάβω ότι η διαφορετικότητα είναι δύναμη.
Πώς και πότε μπήκε το θέατρο στη ζωή σου;
*Το θέατρο μπήκε στη ζωή μου ήσυχα, αλλά αποφασιστικά. Μια σχολική παράσταση με έκανε να νιώσω για πρώτη φορά ότι εκεί «ανασαίνω». Από τότε δεν υπήρξε επιστροφή.
Ποιοι ήταν οι πρώτοι ηθοποιοί που αγάπησες;
*Η Μερκούρη για τη φωτιά της, η Παξινού για το βάθος της, και η Κάθριν Χέπμπορν για τη δύναμη τουβλέμματος. Όλες διαφορετικές, όλες αληθινές.
Ποια ήταν η πρώτη επαγγελματική δουλειά σου;
*Ήταν ένα μικρό θεατρικό πρότζεκτ. Θυμάμαι ότι ένιωθα πως αγγίζω κάτι ιερό. Δεν έχει σημασία το μέγεθος του ρόλου — η πρώτη φορά είναι πάντα μύηση.
Ποια είναι τα πρότυπά σου;
*Άνθρωποι που δουλεύουν με αλήθεια και ήθος. Σκηνοθέτες και ηθοποιοί που δεν σταματούν να μαθαίνουν. Το πρότυπο για μένα είναι στάση ζωής, όχι τίτλος.
Πηγαίνεις σε παραστάσεις συναδέλφων σου; Υπάρχει κάποια που σε εντυπωσίασε πρόσφατα;
*Ναι, όσο μπορώ. Μου αρέσει να βλέπω πώς δουλεύουν οι άλλοι. Πρόσφατα με συγκίνησε μια παράσταση της Ρούλας Πατεράκη· ήταν σαν να έβλεπα ποίηση να παίρνει σάρκα.
Παίζεις στο «ΦΑΕ!» της Νάσιας Παναγοπούλου, σε σκηνοθεσία Τάσου Φραγκιά, στο θέατρο «Αλκμήνη». Ποιο στοιχείο της παράστασης πιστεύεις ότι γοητεύει το κοινό;
*Η αλήθεια του. Δεν προσπαθεί να συγκινήσει — το κάνει από μόνο του. Είναι ένας καθρέφτης, ένας διάλογος με τη σιωπή μας.
Μπορείς να μας σκιαγραφήσεις τον χαρακτήρα που υποδύεσαι;
*Είναι μια γυναίκα που κουβαλά τη μνήμη στο σώμα της. Ζει ανάμεσα στην ανάγκη να αγαπηθεί και στην ενοχή που δεν ξέρει από πού γεννήθηκε. Δεν είναι «ρόλος», είναι ψίθυρος από πολλές γυναίκες μαζί.
Σε ποιο θεατρικό είδος εντάσσεται το έργο;
*Είναι ένα ψυχοσωματικό δράμα, αλλά με ποιητικό λόγο. Δεν το περιορίζει κανένα είδος — είναι έναταξίδι μέσα στον εαυτό.
Πώς θα περιέγραφες τη συνεργασία σου με τον σκηνοθέτη Τάσο Φραγκιά και τη συγγραφέα Νάσια Παναγοπούλου;
*Με τη Νάσια και τον Τάσο υπήρξε απόλυτη εμπιστοσύνη. Η συγγραφέας με εμπιστεύτηκε να δώσω σάρκα στις λέξεις της, κι ο Τάσος με καθοδήγησε με τρυφερότητα και ακρίβεια. Είναι σπάνιο να νιώθεις τόσο «συνοδοιπόρος».
Ποιος είναι ο στόχος της παράστασης;
*Να δημιουργήσει διάλογο. Να κάνει τον θεατή να σκεφτεί, να νιώσει, να θυμηθεί. Δεν θέλουμε να δώσουμε απαντήσεις, αλλά να προκαλέσουμε συνειδητοποίηση.
Για ποιον λόγο κάποιος πρέπει να αναζητήσει το «ΦΑΕ!» στο θέατρο «Αλκμήνη»;
*Γιατί είναι μια παράσταση που δεν κρύβεται πίσω από τίποτα. Μιλά για όλους μας, χωρίς φόβο, χωρίς φίλτρα.
Είναι το «ΦΑΕ!» ένα μάθημα ζωής;
*Ναι, αλλά χωρίς διδακτισμό. Είναι μια υπενθύμιση: ότι πρέπει να αγαπάμε το σώμα μας, να συμφιλιωθούμε με όσα μας πλήγωσαν.
Τι σε τρομάζει στους καιρούς μας;
*Η απάθεια. Ο τρόπος που συνηθίζουμε τον πόνο των άλλων. Αυτή η σιωπή απέναντι στην αδικία.
Τα επόμενα σχέδιά σου;
*Υπάρχουν κάποια σχέδια σε συζήτηση, αλλά προτιμώ να αφήνω τα πράγματα να ωριμάζουν. Θέλω ό,τι έρθει να έχει αλήθεια.
Πείσμα και φαντασία. Πόσο απαραίτητα είναι στο θέατρο;
*Είναι το οξυγόνο του. Το πείσμα σε κρατά όταν όλα μοιάζουν δύσκολα. Η φαντασία σου θυμίζει γιατί το κάνεις.
Είσαι ανοιχτή στις αλλαγές;
*Ναι, γιατί αλλιώς μένεις στάσιμος. Η αλλαγή είναι ζωή, όσο κι αν φοβίζει.
Ποιο είναι το συναίσθημά σου όταν μια παράσταση ρίχνει αυλαία;
*Ένα μείγμα λύπης και πληρότητας. Κάθε αυλαία είναι σαν αποχαιρετισμός, αλλά και σαν υπόσχεση για την επόμενη συνάντηση.
Εμπλέκεσαι συναισθηματικά στις δουλειές σου;
*Πάντα. Αλλιώς δεν θα άξιζε τον κόπο. Το θέατρο χωρίς συναίσθημα είναι απλή αναπαράσταση.
Για ποιο λόγο θα έλεγες «μπράβο» στον εαυτό σου;
*Γιατί δεν τα παράτησα. Γιατί συνεχίζω να αγαπώ το θέατρο ακόμη κι όταν πονάει.
Πώς πιστεύεις ότι θα σε περιέγραφε ένας δικός σου άνθρωπος;
*Ως άνθρωπο ευαίσθητο, αλλά και μαχητή. Ίσως πει ότι σκέφτομαι πολύ, αλλά αγαπώ βαθιά.
Ποια σκέψη σε συνοδεύει τις περισσότερες ώρες της ημέρας;
*Να είμαι ευγνώμων. Για ό,τι έχω, για ό,τι έρχεται.
Όταν είσαι στη σκηνή, παρατηρείς το κοινό;
*Το νιώθω περισσότερο απ’ όσο το βλέπω. Υπάρχουν στιγμές που αισθάνομαι ανάσες, βλέμματα, συγκίνηση. Είναι σαν αόρατο νήμα που μας ενώνει.
Έχεις θέμα με την απόρριψη;
*Όχι πια. Την έχω μάθει. Κάθε «όχι» είναι δρόμος προς ένα «ναι» που σε περιμένει αλλού.
Έχεις κάποιο άλλο ταλέντο πέρα από την υποκριτική;
*Μαγειρεύω με φαντασία και τραγουδώ φάλτσα αλλά με ψυχή! (γέλια)
Με τον ανταγωνισμό πώς τα πας;
*Δεν με αφορά. Ο καθένας έχει τη δική του διαδρομή. Το θέατρο είναι συλλογικό, όχι πεδίο μάχης.
Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος στην κοινωνία μας σήμερα;
*Να έχεις ενσυναίσθηση. Να κοιτάς γύρω σου, να μην αποστρέφεις το βλέμμα. Να μην ξεχνάς να αγαπάς.
Τι σημαίνει να είσαι γυναίκα σήμερα;
*Να έχεις φωνή και να τη χρησιμοποιείς. Να μην αφήνεις κανέναν να σου υπαγορεύει ποια «πρέπει» να είσαι.
Ποια σκέψη σε συνοδεύει τις περισσότερες ώρες της ημέρας;
*Ότι όλα αλλάζουν — και αυτό είναι εντάξει.
Τι σε απογοητεύει και τι σου δίνει χαρά;
*Με απογοητεύει η αδικία. Με γεμίζει χαρά η καλοσύνη στα απλά πράγματα: ένα χαμόγελο, μια πρόβα που κυλάει όμορφα.
Πώς ορίζεις την αγάπη;
*Ως πράξη ελευθερίας. Να αγαπάς χωρίς να θες να αλλάξεις τον άλλον.
Μια ευχή για το μέλλον…
*Να συνεχίσουμε να δημιουργούμε, να συναντιόμαστε, να μην πάψουμε να ονειρευόμαστε.
Ποια είναι η σχέση σου με τα ζώα; Έχεις κατοικίδιο;
*Τα λατρεύω. Έχω μια γάτα που με «εκπαιδεύει» καθημερινά στην υπομονή και την τρυφερότητα. Τα ζώα είναι ανιδιοτελής αγάπη.
Αλεξία, σε ευχαριστώ πολύ για τη σύντομη αλλά πλούσια συνομιλία που είχαμε.
*Κι εγώ ευχαριστώ το Catisart για τη φιλοξενία.
***
«ΦΑΕ»! Η Αλεξία Μουστάκα μάς οδηγεί σε ένα ταξίδι στις γεύσεις της ψυχής
