Μπορεί ένα πατάρι να αποτελέσει κομμάτι της νεότερης ελληνικής ιστορίας; Μπορεί να χαράξει το δικό του χνάρι στον πολιτισμό τούτης της πατρίδας; Μπορεί να γίνει ένα μικρό, ταπεινό καταφύγιο της σκέψης, της τέχνης, της ποίησης και της πνευματικής αναζήτησης;

Μπορεί… Ε ναι λοιπόν… Αυτό ήταν το πατάρι του Λουμίδη. Εκεί σε αυτόν τον μικρό χώρο ανάμεσα σε καπνούς τσιγάρων, μυρωδιές φρεσκοκομμένου καφέ και ατέλειωτες συζητήσεις, δεν σερβιριζόταν μονάχα ένας ελληνικός καφές. Σερβιριζόταν η ίδια η ζωή της Αθήνας, η ανησυχία μιας ολόκληρης εποχής, η ανάγκη των ανθρώπων να συναντηθούν, να δημιουργήσουν, να ονειρευτούν και να διαφωνήσουν.
Το πατάρι άνοιξε το 1938, στην οδό Σταδίου 38, ως προέκταση του καφεκοπτείου των αδελφών Λουμίδη. Κανείς ίσως δεν μπορούσε τότε να φανταστεί πως αυτός ο χώρος θα γινόταν ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά σταυροδρόμια της Αθήνας.
Εκεί συναντήθηκαν ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Νίκος Γκάτσος, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Γιάννης Μόραλης, ο Μίλτος Σαχτούρης, ο Ανδρέας Εμπειρίκος και πόσες ακόμα μεγάλες μορφές των γραμμάτων και των τεχνών.
Δεν ήταν απλώς οι διάσημοι της εποχής που περνούσαν την πόρτα του. Ήταν και οι νέοι δημιουργοί, οι άγνωστοι ποιητές, οι ανήσυχοι συγγραφείς, εκείνοι που αναζητούσαν μια θέση στον κόσμο της τέχνης. Γιατί στο πατάρι δεν υπήρχαν μόνο καταξιωμένα ονόματα. Υπήρχαν όνειρα που τότε ξεκινούσαν να παίρνουν σάρκα και οστά…
Σε αυτό το πατάρι συναντήθηκαν για πρώτη φορά ο Χατζιδάκις κι ο Γκάτσος. Σε αυτό το πατάρι με τον «Ματωμένο γάμο» του Λόρκα και τη μετάφρασή του από τον Γκάτσο, γεννήθηκε η μουσική του Χατζιδάκι για το σπουδαίο αυτό έργο.
Πόσες άραγε ακόμη ιδέες, πόσα τραγούδια, πόσα ποιήματα και πόσες δημιουργίες ξεκίνησαν από μια απλή κουβέντα πάνω από ένα φλιτζάνι καφέ…
Το πατάρι είχε τη δική του ατμόσφαιρα, τους δικούς του άγραφους κανόνες, τις δικές του παρέες. Είχε φωνές, γέλια, διαφωνίες, πολιτικές αντιπαραθέσεις, λογοτεχνικές αναζητήσεις. Είχε εκείνη την αυθεντική ζωντάνια μιας Αθήνας που μπορεί να μην ήταν πλούσια σε υλικά αγαθά, ήταν όμως πλούσια σε πνευματική περιέργεια, σε ταλέντο και σε πάθος για τη ζωή.
Και το πιο σπουδαίο; Κανείς δεν χρειαζόταν πρόσκληση για να βρεθεί εκεί. Ένας καφές αρκούσε για να ανοίξει η πόρτα ενός κόσμου όπου η ποίηση συνομιλούσε με τη μουσική, η ζωγραφική με το θέατρο και η καθημερινότητα με την αιωνιότητα.
Κι ύστερα ήρθε το τέλος. Το 1977, η κατεδάφιση του Μεγάρου Νικολούδη σήμανε και το τέλος εκείνου του ιστορικού στεκιού. Οι καρέκλες άδειασαν, τα τραπέζια χάθηκαν, οι γνώριμες φωνές σίγησαν. Μα η ιστορία του δεν κατεδαφίστηκε ποτέ.
Γιατί υπάρχουν χώροι που δεν μετριούνται με τετραγωνικά μέτρα, αλλά με τις ψυχές που φιλοξένησαν και τις ιδέες που γέννησαν.
Το πατάρι του Λουμίδη δεν ήταν απλώς ένα καφενείο. Ήταν μεγάλο άτυπο πανεπιστήμιο της ζωής, ένα μικρό κοινοβούλιο της τέχνης, μια γωνιά όπου η Ελλάδα των δημιουργών συναντούσε την Ελλάδα των ονείρων της…
Και σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά αν περάσεις έξω από το σημείο που βρισκόταν κάποτε το Μέγαρο Νικολούδη θα νιώσεις εκείνη τη σχεδόν θρησκευτική μυσταγωγία της τέχνης. Θα ακούσεις το κουταλάκι να χτυπά στο φλιτζάνι, τις συζητήσεις να μπλέκονται με τον καπνό των τσιγάρων και τις μεγάλες ιδέες να γεννιούνται ανάμεσα σε δυο γουλιές καφέ. Ίσως τελικά αυτό να είναι το μεγαλείο του. Ένα πατάρι κατάφερε να στεγάσει τόση Ελλάδα. Τόση ποίηση, τόση μουσική, τόση ευαισθησία, τόση πνευματική λεβεντιά. Και το εκπληκτικό είναι πως ενώ εκείνο έπαψε να υπάρχει, οι άνθρωποι που το τίμησαν, οι ιδέες που γεννήθηκαν εκεί και η εποχή που το αγκάλιασε, εξακολουθούν να ζουν.
Γιατί η Ιστορία δεν γράφεται πάντοτε σε μεγάλα μέγαρα και επίσημες αίθουσες. Κάποιες φορές γράφεται σ’ ένα μικρό πατάρι, πάνω από ένα καφεκοπτείο, εκεί όπου μια παρέα ανθρώπων αποφάσισε να κάνει τον κόσμο λίγο πιο όμορφο με τη δύναμη του πνεύματος και της δημιουργίας.
Αυτό ήταν το πατάρι του Λουμίδη. Ένα κομμάτι μιας Αθήνας που δεν υπάρχει πια. Μιας Αθήνας που δεν πάψαμε ποτέ να νοσταλγούμε και να μας συγκινεί. Κι εκείνο το πατάρι δεν έφυγε ποτέ από τη μνήμη της και την ιστορία της. Παρέμεινε σε πείσμα του χρόνου σιωπηλό θυμητάρι σπουδαίων ανθρώπων. Μεγάλων στιγμών του ελληνικού πολιτισμού.




