***
Του Μιχάλη Σδούγκου
Η απαξίωση του σκηνογράφου δεν είναι ατύχημα — είναι πολιτική επιλογή. Τα τελευταία χρόνια η ειδικότητα του σκηνογράφου στο θέατρο και στον κινηματογράφο δεν υποβαθμίζεται τυχαία. Υποβαθμίζεται συστηματικά.
Μέσα από πρακτικές συνεργασιών που τον μετατρέπουν σε «τεχνικό», σε «κόστος», σε «πολυτέλεια που μπορεί να κοπεί», ο σκηνογράφος απομακρύνεται από τον πυρήνα της δημιουργίας. Και αυτό δεν είναι απλώς επαγγελματική αδικία· είναι πολιτική στάση απέναντι στον πολιτισμό.
Γιατί ο σκηνογράφος δεν είναι διακοσμητής.
Και όποιος τον αντιμετωπίζει έτσι, δεν καταλαβαίνει – ή προσποιείται ότι δεν καταλαβαίνει – τι είναι θέατρο και τι είναι κινηματογράφος.
Όταν κόβεις τη σκηνογραφία, κόβεις σκέψη
Η σκηνογραφία είναι χώρος, ιδεολογία, αφήγηση. Είναι η υλική μορφή της δραματουργίας. Είναι αυτή που ορίζει πώς κινείται ο ηθοποιός, πώς αναπνέει ο λόγος, πώς διαβάζει ο θεατής το έργο.
Η απομάκρυνση του σκηνογράφου από τη διαδικασία:
• φτωχαίνει αισθητικά το αποτέλεσμα,
• ισοπεδώνει τις παραστάσεις,
• μετατρέπει την τέχνη σε προϊόν γρήγορης κατανάλωσης.
Και αυτό βολεύει.
Βολεύει ένα σύστημα που θέλει έργα φθηνά, γρήγορα, αναλώσιμα και ακίνδυνα.
Η «οικονομία» ως πρόσχημα
Το επιχείρημα είναι πάντα το ίδιο: «Δεν υπάρχουν χρήματα».
Κι όμως, χρήματα υπάρχουν για λάθος πράγματα:
• για πρόχειρες παραγωγές χωρίς βάθος,
• για ονόματα χωρίς περιεχόμενο,
• για εντυπωσιασμό χωρίς ουσία.
Ο σκηνογράφος «κόβεται» γιατί:
• απαιτεί χρόνο,
• απαιτεί σκέψη,
• απαιτεί διάλογο,
• απαιτεί σεβασμό στη συλλογική δημιουργία.
Και αυτά δεν χωρούν σε ένα μοντέλο πολιτισμού που λειτουργεί με όρους fast food.
Ο σκηνογράφος ενοχλεί γιατί σκέφτεται
Ο σκηνογράφος διαβάζει, αναλύει, προτείνει, αμφισβητεί.
Δεν εκτελεί απλώς εντολές.
Και αυτό τον καθιστά «δύσκολο συνεργάτη» για όσους θέλουν απόλυτο έλεγχο, ταχύτητα και σιωπή.
Η απαξίωση της ειδικότητας είναι ταυτόχρονα:
• απαξίωση της συλλογικότητας,
• απαξίωση της καλλιτεχνικής έρευνας,
• απαξίωση του ίδιου του έργου.
Θέατρο χωρίς σκηνογραφία = λόγος χωρίς σώμα
Ένα θέατρο που αντιμετωπίζει τον χώρο ως ουδέτερο φόντο είναι ένα θέατρο φοβικό.
Ένας κινηματογράφος χωρίς σκηνογραφική ταυτότητα είναι ένας κινηματογράφος χωρίς μνήμη.
Ο σκηνογράφος:
• χτίζει κόσμους,
• παράγει νοήματα,
• αφήνει ίχνη στον θεατή.
Χωρίς αυτόν, το έργο χάνει πολιτική, αισθητική και συναισθηματική δύναμη.
Η απαξίωση είναι συνενοχή
Όσοι σιωπούν απέναντι σε αυτή την υποβάθμιση είναι συνυπεύθυνοι.
Όσοι αποδέχονται τον σκηνογράφο ως «πάρε-βάλε» ρόλο, αποδέχονται ένα θέατρο φτωχό, επιφανειακό και ακίνδυνο.
Η συζήτηση δεν είναι επαγγελματική.
Είναι βαθιά πολιτική.
Γιατί ο τρόπος που οργανώνουμε την καλλιτεχνική εργασία αποκαλύπτει:
• τι είδους πολιτισμό θέλουμε,
• ποιον λόγο θεωρούμε σημαντικό,
• ποια τέχνη μας τρομάζει.
Ή επαναφέρουμε τον σκηνογράφο στον πυρήνα ή παραδεχόμαστε την ήττα
Αν θέλουμε θέατρο και κινηματογράφο με άποψη, ρίσκο και μνήμη,
ο σκηνογράφος πρέπει να είναι συν-δημιουργός από την αρχή, όχι διακοσμητικό στο τέλος.
Οτιδήποτε λιγότερο είναι επιλογή υποβάθμισης.
Και ας το πούμε καθαρά: δεν είναι αθώα.
*
(*) Ο Μιχάλης Σδούγκος είναι σκηνογράφος και ενδυματολόγος
(**) Το παραπάνω κείμενο είναι από την προσωπική του σελίδα στο Facebook.
