Χριστίνα Κυριαζίδη: Η γυναίκα εξακολουθεί να είναι ευάλωτη, ως προς τη θέση της μέσα στα κοινωνικά σχήματα

Συνέντευξη στη Μαρία Μαρή

Η παράσταση «Ρωγμές» είναι μια σκηνική σύνθεση της Χριστίνας Κυριαζίδη που παρουσιάστηκε τον Νοέμβριο του 2024 στο «The Tank» της Νέας Υόρκης και αμέσως μετά ήρθε στην Αθήνα στο θέατρο «Ροές».

Η παράσταση ξεκίνησε τη διεθνή της πορεία και πάλι στη Νέα Υόρκη αυτή τη φορά στο «Theater Lab», τον Σεπτέμβριο του 2024 με εξαιρετική επιτυχία.

Πρόκειται για ένα έργο επίκαιρο μιας και αναφέρεται στις γυναικοκτονίες, αλλά και σε όλα όσα συμβαίνουν στις γυναίκες ανά τον κόσμο. Το θέμα με την μπούργκα, η εφαρμογή της κλειτοριδεκτομής και ο αποκλεισμός των γυναικών από την κοινωνικότητα και τις σπουδές είναι μερικά από τα θέματα που θίγει με το έργο της η Χριστίνα Κυριαζίδη.

Λίγο πριν από την εμφάνισή της, συναντήσαμε ένα απόγευμα τη δημιουργό, η οποία είναι ηθοποιός, ποιήτρια, θεατρική συγγραφέας, σεναριογράφος, μουσικός και ραδιοφωνική παραγωγός που ζει και εργάζεται στην Αθήνα και στο Βερολίνο.

Για το Catisart είχαμε μια συνομιλία μαζί της, για τους στόχους της παράστασης αλλά και τον Smári Gudmundson ο οποίος έχει «ντύσει» με τις συνθέσεις του το έργο.

***

ΚΥΡΙΑ Κυριαζίδη, μιλήστε μας για το περιεχόμενο της παράστασης.

*Οι «Ρωγμές» είναι μια χοροθεατρική σκηνική σύνθεση (solo performance) που περιστρέφεται γύρω από μια γυναικεία φιγούρα σε ένα ξέφρενο ψυχικό, σωματικό και λεκτικό παραλήρημα. Μια ανώνυμη γυναίκα από το σώμα της οποίας ξεπηδούν μνήμες άλλων γυναικών. Μέσα από τις ρωγμές του ψυχισμού της ηρωίδας αναδύεται μια γυναίκα πρόσφυγας σε ξένη χώρα, η Αντιγόνη, που πορεύεται στον χωμάτινο τάφο της, η Μήδεια που συλλογίζεται το ανείπωτο έγκλημά της, η Φαίδρα και η απελπισμένα ερωτευμένη της «Ανθρώπινης Φωνής» του Ζαν Κοκτώ. Το αόρατο νήμα που τις ενώνει είναι η σχέση της γυναίκας με τον έρωτα, την εξουσία και τον θάνατο. Η ηρωίδα συγκρούεται με τις μνήμες που κουβαλάει, μνήμες που ανήκουν στον προσωπικό της χωροχρόνο, και άλλες που ξεπηδούν ερήμην της από τα τοπία του γυναικείου συλλογικού ασυνείδητου. Αλλάζει συνεχώς φωνές και γλώσσες, τραγουδάει, αφηγείται και κραυγάζει. Οι λέξεις ξεπηδούν από μέσα της αποσπασματικά και μονάχα θραύσματα διαφορετικών ιστοριών επιβιώνουν. Η πάλη της είναι εσωτερική και ξεπερνά την προσωπική της βιογραφία για να γίνει οικουμενική. Μια παράσταση για το φως και το σκοτάδι της γυναικείας ψυχής.

ΟΙ «ΡΩΓΜΕΣ» συνδυάζουν το θέατρο, τον χορό και τη μουσική. Από πότε σας ενδιαφέρει αυτή η σύνθετη δημιουργία;

*Όπως και οι προηγούμενες σόλο δημιουργίες μου, έτσι και οι «Ρωγμές», βασίζονται σε μια προσωπική γλώσσα έκφρασης που διαμορφώθηκε με τα χρόνια και τα πρώτα χνάρια της οποίας τα συναντάμε ήδη στην πρώτη μου σόλο περφόρμανς στο Βερολίνο το 2007. Πρόκειται για πολύγλωσσες παραστάσεις, βασισμένες κατεξοχήν σε δραματοποιημένη ποίηση, χωρίς γραμμική δραματουργία, με έντονο το στοιχείο του χορού, που απευθύνονται σε συνειρμικά τοπία στον κάθε θεατή ξεχωριστά, μέσα από ψυχοσωματικά ερεθίσματα και εικόνες. Σε κάποιες παραστάσεις υπάρχει ζωντανή μουσική ακορντεόν, σε κάποιες όχι. Δεν το εκλαμβάνω ως κάτι σύνθετο γιατί προέκυψε οργανικά ως ένα ενιαίο μέσο έκφρασης, όπου τα διαφορετικά στοιχεία του θεάτρου, της ποίησης, του χορού, της μουσικής αποτελούν τα επιμέρους σχήματα έκφρασης της ίδιας γλώσσας.

ΘΑ ΗΘΕΛΑ να μας πείτε για τη συνάφεια των έργων που επιλέξατε να συνδέσετε στη δημιουργία σας.

*Η παράσταση είναι βασισμένη σε δική μου ποίηση με πρόσθετες αναφορές στην «Ανθρώπινη Φωνή» του Ζαν Κοκτώ και στους χαρακτήρες της Αντιγόνης, της Φαίδρας και της Μήδειας όπως έχουν αποδοθεί από τον Σοφοκλή, τον Ευριπίδη, τον Ζαν Ανούιγ, τον Γιάννη Ρίτσο και τον Χάινερ Μύλλερ.
Οι «Ρωγμές» πραγματεύονται τη σχέση της γυναίκας με τον έρωτα, την εξουσία και τον θάνατο. Στην περίοδο της έρευνας προέκυψε δραματουργικό και σωματικό υλικό από την ποίησή μου (ποιήματα έρωτα και εξορίας), από τους χαρακτήρες της Φαίδρας, της Αντιγόνης και της Μήδειας από διαφορετικούς συγγραφείς (Σοφοκλής, Ευριπίδης, Ζαν Ανούιγ, Γ. Ρίτσος, Χάινερ Μύλλερ), από την “Ανθρώπινη Φωνή” του Ζαν Κοκτώ, καθώς και υλικό σχετικό με την ιστορία μιας γυναίκας που βρίσκει τα ρούχα του μετανάστη αδερφού της που χάθηκε στο πέρασμα της Μεσογείου. Όλες αυτές οι «φωνές» και τα συναισθηματικά τοπία κεντήθηκαν μαζί, και προέκυψε μια γυναικεία φιγούρα σε ένα ξέφρενο ψυχικό, σωματικό και λεκτικό παραλήρημα. Οι «Ρωγμές» είναι ένας τραγικός ιλιγγιώδης χορός, ένα βύθισμα στο υποσυνείδητο μιας γυναίκας, που ταλαντεύεται μεταξύ λογικής και τρέλας, μεταξύ μνήμης και λήθης, μεταξύ ζωής και θανάτου. Μιας γυναίκας που φέρει στο ψυχοσωματικό της σύμπαν «ρωγμές» από όλες τις παραπάνω γυναίκες.

ΔΗΛΑΔΗ στο έργο σας μιλάτε για μια συμπαντική μορφή της γυναίκας;

*Αναφέρομαι σε τοπία που υπάρχουν στον ψυχισμό κάθε γυναίκας, σε αρχέτυπα, μάσκες και ταυτότητες, που πολλές φορές μένουν ανεξερεύνητα μέσα στα στενά κοινωνικά πλαίσια της ύπαρξης. Η ηρωίδα μου κινείται σε συναισθηματικές περιοχές όπως ο έρωτας, η (ερωτική) επιθυμία, η απώλεια, ο θρήνος, η απόγνωση, η οργή. Αέναα και τελετουργικά δίχως τη δυνατότητα διαφυγής. Προσφέρει έτσι στον θεατή μια ψυχοσωματική εμπειρία σχετική με τα παραπάνω συναισθηματικά τοπία της γυναικείας (και ανθρώπινης) ύπαρξης.

ΚΥΡΙΑ ΚΥΡΙΑΖΙΔΗ πώς αντιλαμβάνεστε τη γυναίκα διαχρονικά απέναντι στον έρωτα, την εξουσία και τον θάνατο;

*Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η σχέση της γυναίκας με τον έρωτα, την εξουσία και τον θάνατο, όπως τη συναντάμε διαχρονικά σε ποικίλες λογοτεχνικές αναφορές, κι όπως έχει εγγραφεί αρχετυπικά στο συλλογικό ασυνείδητο. Είναι μια σχέση πάθους με τη γυναίκα σχεδόν πάντα στη θέση του «θύματος» ή του πάσχοντος υποκειμένου. Προσωπικά δεν αντιλαμβάνομαι τη γυναίκα με αυτόν τον τρόπο, αλλά αυτά τα αρχετυπικά τοπία θέλησα να εξερευνήσω στις «Ρωγμές».

ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ που έχετε επιλέξει να παρουσιάσετε είναι αρχετυπικές. Έχουν πολλές τομές ωστόσο μεταξύ τους, πέρα από την προσφυγιά, το πάθος, τον έρωτα, την προδοσία, το χρέος. Πόσο βλέπετε να αλλάζει κάτι μέσα στον χρόνο;

*Βρισκόμαστε σε μια ρευστή εποχή, όπου όλα αλλάζουν, ωστόσο τις περισσότερες φορές, η δυναμική των σχέσεων παραμένει αναλλοίωτη. Αυτό είναι και το παράδοξο της εποχής μας. Σίγουρα υπάρχει μεγαλύτερη συνειδητοποίηση και ευαισθητοποίηση σήμερα απέναντι στην έμφυλη βία, στη θέση της γυναίκας μέσα στα πλαίσια του οικογενειακού, εργασιακού, κοινωνικού κ.λπ. της περιβάλλοντος, ωστόσο εξακολουθεί η γυναίκα να είναι πιο ευάλωτη, όχι ως προς τη φύση της, αλλά ως προς τη θέση της μέσα στα κοινωνικά σχήματα, προσδοκίες και μηχανισμούς.

ΛΕΓΟΝΤΑΣ ρωγμές, εννοείτε και τις πληγές στο σώμα και την ψυχή; Συνειρμικά εγώ σκέφτηκα έναν πίνακα της Φρίντας Καλό με ένα πληγωμένο και βασανισμένο γυναικείο σώμα. Τι θα γίνει; Αυτό θα συνεχίζεται εσαεί;

*Ο τίτλος «Ρωγμές» προέκυψε από την ιαπωνική τέχνη Kintsugi, που δίνει αξία στα σπασμένα δοχεία, ενώνοντας τα κομμάτια τους με χρυσό. Για μένα οι ρωγμές είναι τα ανοίγματα της ψυχής και του σώματος που επιτρέπουν κρυμμένους άξονες και βαθιές αλήθειες, αποσιωπημένες μνήμες και συναισθηματικά τοπία, να ξεπηδήσουν από τις μάσκες της καθημερινότητας. Όπως και στο Kintsugi, είναι οι ρωγμές μας που μας κάνουν μοναδικούς και πολύτιμους. Οι ρωγμές μπορεί να αναφέρονται και σε σωματικές και ψυχικές πληγές, αλλά στην παραπάνω σκηνική δημιουργία αναφέρονται σε οτιδήποτε σπάει την επιφάνεια και την κοινωνική κατασκευασμένη μας ταυτότητα.

Ο ΙΣΛΑΝΔΟΣ συνθέτης Smári Gudmundson, που συνέθεσε πρωτότυπη μουσική για την παράστασή σας, πώς αντιλήφθηκε το δικό σας στόχο και πώς το απέδωσε κατά τη γνώμη σας;

*Ο Smári είναι σταθερός μου συνεργάτης τα τελευταία χρόνια, γράφει πρωτότυπη μουσική ειδικά για την κάθε παράσταση και οι σκηνικές μας συνεργασίες έχουν προσδώσει μια κοινή ταυτότητα στη δουλειά μου. Αναπόφευκτα έχουμε αναπτύξει έναν δικό μας καλλιτεχνικό κώδικα επικοινωνίας και έκφρασης, παρόλο που δεν μιλάει ελληνικά και δεν μπορεί να συνδεθεί με το κειμενικό υλικό της παράστασης. Μοιράστηκα μαζί του, ήδη από την περίοδο της έρευνας, ιδέες, ερεθίσματα, ιστορίες, ανησυχίες καθώς και το σωματικό και συνειρμικό υλικό που προέκυπτε, και ο ίδιος εμπνεύστηκε και το απέδωσε μέσα από τον δικό του κόσμο. Πρότεινε ένα μείγμα αφρικανικών ρυθμών, βιομηχανικών ήχων και τζαζ μουσικής. Η μουσική του αποτέλεσε με τη σειρά της μια επιπλέον πηγή έμπνευσης για μένα, και γέννησε νέες συνειρμικές εικόνες, αυτοσχέδιους χορούς και σωματικά τοπία.

ΚΥΡΙΑ Κυριαζίδη, σας ευχαριστώ για τη συνομιλία και τον χρόνο που μας αφιερώσατε.

*Κι εγώ σας ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δώσατε να επικοινωνήσω με τους χρήστες του Catisart.

***

«Ρωγμές». Μία χοροθεατρική σκηνική σύνθεση της Χριστίνας Κυριαζίδη στο Θέατρο «Ροές»