Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
26 Μαΐου 2007. Σάββατο και το μεσημέρι στην Αθήνα κυλάει νωθρό λόγω αργίας. Κάπου 300 χιλιόμετρα μακριά όμως, η βουή του ποταμού Λούσιου ακούγεται απειλητική. Βρέχει και τα νερά θολώνουν όλο και περισσότερο, γίνονται ορμητικά και παρασύρουν ό, τι βρίσκουν στο διάβα τους. Στο Παλιοχώρι Δημητσάνας στις 2 μετά το μεσημέρι, συναντώνται δύο ομάδες πεζοπόρων, 18 άνθρωποι, που έχουν φτάσει από την Αθήνα. Η πεζοπορία τους πρόκειται να διαρκέσει γύρω στις πέντε ώρες, με καταληκτικό σημείο την αρχαία Γόρτυνα. Λίγο μετά το ξεκίνημα της πεζοπορίας, στο μη σηματοδοτημένο μονοπάτι του Λούσιου, η ομάδα των πεζοπόρων συναντά στον δρόμο της έναν αγρότη. Ο καιρός είναι κακός, τους λέει και προσπαθεί να τους προειδοποιήσει για τους κινδύνους που υπήρχαν λόγω της νεροποντής. Αυτοί συνεχίζουν. Έπειτα από περίπου 4, 5 ώρες πεζοπορίας η ομάδα των 18 ατόμων φτάνει στον ποταμό Λούσιο, μεταξύ της Μονής Φιλοσόφου και της Μονής Προδρόμου. Ο Λούσιος είναι ένα ποτάμι, μικρό, μήκους μόλις είκοσι τριών χιλιομέτρων που πηγάζει από το οροπέδιο της Καρκαλούς και εκβάλλει στην περιοχή της Καρύταινας. Σύμφωνα με τη μυθολογία, σ’ αυτόν λούστηκε ο Δίας από τις νύμφες, όταν γεννήθηκε. Μετά την περιοχή της Αρχαίας Γόρτυνος ονομάζεται Γορτύνιος, παίρνοντας το όνομά του από αυτήν.
Στις 6.30 το απόγευμα αρχίζουν να περνάνε μέσα από το ποτάμι. Στην απέναντι όχθη το μονοπάτι, που οδηγεί στην αρχαία Γόρτυνα, συνεχίζεται. Οι πρώτοι από τους πεζοπόρους έχουν διασχίσει ήδη κάθετα το ποτάμι, ενώ οι περισσότεροι είναι στην καρδιά του Λούσιου όταν εκκωφαντικό ηχεί το βουητό. Είναι ο ήχος των ορμητικών νερών που κατεβαίνουν από το βουνό. Παρασύρουν αρκετούς από την ομάδα, που καταβάλλουν απεγνωσμένες προσπάθειες να πιαστούν από κάπου για να σωθούν. Η παρόχθια περιοχή του Λούσιου, όμως, στο μεγαλύτερο τμήμα του είναι απόκρημνη, ενώ υψώνονται κοφτεροί βράχοι κάνοντας αδύνατο το πέρασμα μέσα από αυτούς. Έτσι, άλλωστε, δημιουργήθηκε το ιδιαίτερου φυσικού κάλλους φαράγγι του.
Ένας νεαρός πιάνεται από ένα βράχο και μια κοπέλα από το πόδι του. Και οι δύο σώζονται αργότερα από τα σωστικά συνεργεία. Άλλοι οκτώ πεζοπόροι στέκονται πιο τυχεροί αλλά ήδη έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος. Η Αστυνομία και η Πυροσβεστική Υπηρεσία ειδοποιούνται για την τραγωδία στον Λούσιο με καθυστέρηση μίας ώρας. Αμέσως σημαίνει συναγερμός. Πυροσβέστες, αστυνομικοί, μέλη συλλόγων και απλοί πολίτες πάνε στον ποταμό Λούσιο για να βοηθήσουν.
Στις 9 το βράδυ τα σωστικά συνεργεία βρίσκουν την πρώτη νεκρή και το πρωί της Κυριακής άλλους πέντε. Το φράγμα που υπερχείλισε γίνεται η αιτία να χαθούν 8 νέοι άνθρωποι ηλικίας 21-35 ετών μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Η βόλτα για τους εκδρομείς που αποφάσισαν να περάσουν ένα Σαββατοκύριακο στη φύση της Αρκαδίας, εξελίχθηκε σε έναν απροσδόκητα άγριο εφιάλτη. Τα 8 θύματα είχαν βρεθεί στο λάθος μέρος, τη λάθος στιγμή και με λάθος οδηγούς. Σχεδόν όλοι βρέθηκαν σφηνωμένοι στα βράχια, ενώ ο ιατροδικαστής διέγνωσε ως αιτία θανάτου τον πνιγμό.
Όσοι γνωρίζουν από river trekking είναι κατηγορηματικοί: Ποτέ δεν περνάς ποτάμι αν έχει ρίξει βροχή για τουλάχιστον τρία 24ωρα πριν. Και στην περιοχή του Λούσιου, δέκα ημέρες πριν από τις 17 Μαΐου και σχεδόν κάθε μέρα, έβρεχε και το ποτάμι είχε πολύ νερό για την εποχή του.
Όλοι γνώριζαν πως όταν βρέχει δημιουργούνται ορμητικοί χείμαρροι, οι οποίοι σχηματίζουν καταρράκτες. Η πυκνή βλάστηση και η κοίτη που σχηματίζεται από μια τεθλασμένη γραμμή, η οποία οδηγεί μεν προς μια γενική κατεύθυνση, αλλάζει όμως διαρκώς πορεία σχηματίζοντας αλλεπάλληλες γωνίες αντίθετης φοράς, δεν επιτρέπουν να γνωρίζει κανείς τι γίνεται πίσω ή μπροστά του. Αυτό συνέβη και τότε. Τα μέλη της ομάδας δεν μπορούσαν να αντιδράσουν, αφού δεξιά και αριστερά υψώνονταν τεράστια βράχια.
Η τραγική εμπειρία της Άνοιξης του 2007, στον Λούσιο ποταμό, μεταφέρθηκε στο θέατρο μέσω μιας performance, βασισμένης στην αληθινή ιστορία όπως καταγράφεται στο βιβλίο «Απέναντι Όχθη» του Φίλιππου Φραγκούλη. Μιας αφήγησης που καταγράφει με τρόπο συγκλονιστικό τις μαρτυρίες επιβίωσης, την οδύνη της απώλειας και τα γεγονότα που σημάδεψαν βαθιά τη συλλογική ψυχή μας ύστερα από αυτό το δυστύχημα. Η παράσταση «Το τσίμπημα της σφήκας» παρουσιάστηκε στην κεντρική σκηνή του θεάτρου «Επί Κολωνώ» από τη Θεατρική Ομάδα Rapel, στο πλαίσιο του Off Off Athens Festival.
H εκδρομή
Επί σκηνής σκοινιά αναρρίχησης, μια ξύλινη κρεμαστή κούνια, δύο νεανικά πρόσωπα που μας υποδέχονται προσδίδοντας μαγεία και μαγνητίζοντας τα βλέμματα.
Ένα ζευγάρι σχεδιάζει μια εκδρομή, αγνοώντας τους οιωνούς που τους περικυκλώνουν απειλητικά. Προετοιμασία, χαρά, σχέδια, ανεμελιά, έξαψη, φωτογραφίες. Η φύση όμως δείχνει τον πιο κακό της εαυτό παρασέρνοντας τον μικροσκοπικό άνθρωπο που παλεύει για μια ανάσα ζωής.
Μια αφήγηση βυθισμένη στις τελευταίες αναμνήσεις, ποτισμένη με οδύνη και πείσμα, από έναν άνθρωπο που ο Λούσιος του άλλαξε τη ζωή, που τον έκανε να ονειρεύεται την επόμενη μέρα και να συνεχίζει ακάθεκτος. Ένας αντι-ήρωας μέχρι τέλους.
Η Ομάδα Rapel, ακροβατώντας με απόλυτο σεβασμό πάνω στο «σχοινί» ενός αληθινού ισχυρού γεγονότος, συνέδεσε τα νήματα που έρχονται από τις αρχαίες τραγωδίες, με το πρόσωπο μιας ιστορίας που μέσα από τη σύγχρονη τραγικότητά της, μας καλεί να μην την ξεχάσουμε. Μιας ιστορίας που γεμάτη από τα αμείλικτα δικά της γιατί και πώς, ορίζει το νόημα της ανθρώπινης θέλησης, την απώλεια, τον αγώνα για επιβίωση, τη ζωή αλλά και το θάνατο, το σεβασμό. Να δώσει όμως και ελπίδα. Να τιμήσει τον άνθρωπο και αυτούς που πάντα θα «φεύγουν».
Η τραγωδία
“Σκέφτομαι… Μου φαίνεται απίστευτο πως πέρασαν κιόλας εννέα χρόνια από αυτό το συμβάν. Μας σημάδεψε. Όλους. Είναι πάντα βέβαια σφηνωμένο βαθιά μέσα μου. Δεν θα φύγει. Το ξέρω.
Τελικά για να σταθείς όρθιος ξέρεις τι χρειάζεται; Να τα έχεις βρει πλήρως με τον εαυτό σου. Να είναι το «κέντρο» σου γεμάτο. Ενεργειακά, υπαρξιακά, ολιστικά. Πλήρης άνθρωπος. Δεν είναι εύκολο το ξέρω. Ένας αγώνας είναι. Αλλά η ζωή είναι αυτό το πέφτω και ξανασηκώνομαι. Πάντα έτσι ήταν. Αν ξυπνάς κάθε πρωί και βλέπεις τον ήλιο, να λες και ένα ευχαριστώ και να συνεχίζεις το δικό σου προσωπικό «ταξίδι». Άλλωστε για το σύμπαν, δεν είσαι παρά μια απειροελάχιστη κουκκίδα. Υπέροχη όμως και μοναδική! Αυτό κρατάω βαθιά μέσα μου και συνεχίζω να παλεύω, όπως μπορώ, για όσο θα μπορώ και αντέχω… Μέχρι ν’ αγγίξω τους φίλους μου τα «αστέρια». Εκεί, ψηλά…», λέει ο συγγραφέας Φίλιππος Φραγκούλης, ένας από τους επιζήσαντες της τραγωδίας, μετασχηματίζοντας την αγάπη σε πόνο για να υπάρξει μια άλλη αγάπη, αλλιώτικη και δυνατότερη.
Η έκτη αίσθηση
Η υπόθεση είναι ιδιαίτερα λεπτό και ευαίσθητο θέμα για όλους. Καλλιτέχνες, κοινό, επιζήσαντες, συγγενείς θυμάτων. Κάποιοι από τους συντελεστές της παράστασης εμπλέκονται με τους ανθρώπους του τραγικού συμβάντος και κάποιοι κατάγονται από τα πανέμορφα χωριά της αρκαδικής γης που τόσο πληγώθηκε. Εννέα χρόνια μετά και ακόμα χάσκει ένα πελώριο αναπάντητο γιατί. Για τα ολέθρια λάθη, για την παράλογη θυσία, για την απώλεια.
Μια προσπάθεια επαφής και με τις πέντε βασικές μας αισθήσεις είναι «Το τσίμπημα της σφήκας». Ίσως γιατί σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, πρέπει να βρούμε την έκτη, την απόλυτα δική μας. Παράλληλα να βρούμε την αγάπη, το ένστικτο για την αληθινή ζωή και τις αξίες μας.
Η ηρωίδα εγκιβωτίζεται σε μια διάφανη δεξαμενή με νερό για να ζήσει όσα έζησε, να ονειρευτεί όσα ονειρεύτηκε και όσα τη συντρόφεψαν στον αγώνα με τα στοιχεία της φύσης μα και με τα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης. Τα βιβλία που χρησιμοποιούνται στην παράσταση ως πέτρινες πλάκες μονοπατιού αντανακλούν τη ζωή και τη μοίρα, ειδικά από συναισθηματική άποψη αλλά και σαν ανάμνηση, την ύπαρξη σχεδίων που δεν μπόρεσαν να πραγματοποιηθούν, τους κόπους που δεν έφεραν ανταμοιβή. Η κοπέλα με τα όμορφα μάτια σπούδασε γιατρός και δεν γιάτρεψε, άνθισε αλλά δεν κάρπισε, πάλεψε λυσσαλέα για τη ζωή αλλά νικήθηκε. Η κοπέλα που δέχτηκε το «τσίμπημα της σφήκας», το σημάδι!
Και μην ξεχνάμε: σε μια πεζοπορική διαδρομή, ο πιο αδύναμος είναι και ο αρχηγός. Αυτός την ορίζει, αυτός τη διέπει χρονικά κι αυτός την καθορίζει. Αυτό οφείλεις να το σεβαστείς.
Το μήνυμα
Η παράσταση μάς εισάγει σ’ ένα κλίμα αγωνίας και μας προετοιμάζει για την επερχόμενη άτη, για την ανάμειξη της θεάς της βλάβης και της φθοράς, της θεάς που στέλνει τις συμφορές στους ανθρώπους.
Η ανησυχία για την τύχη των εκδρομέων κλιμακώνεται. Τίθενται οι προϋποθέσεις προβληματισμού του δράματος. Γινόμαστε μάρτυρες οι θεατές των εναλλασσόμενων διαθέσεων χαράς και κακών προαισθημάτων, αντίθεση που θα διατηρηθεί σε όλη τη διάρκεια του έργου, παρότι η αφετηρία του έργου άπτεται συγκεκριμένων γεγονότων.
Αναμοχλεύονται η αφορμή του δράματος, οι ευθύνες και τα διλήμματα που προέκυψαν. Βασικό στοιχείο, εκτός από τον ουσιαστικό λόγο, είναι και η χρήση της τραγικής σιωπής.
Γίνεται μια επίκληση στη θέληση για –κυριολεκτική όσο και μεταφορική– επιβίωση, μια άκρως αισιόδοξη προτροπή υπέρ της πίστης εις εαυτόν.
Με τις θεατρικές τεχνικές που η θεατρική ομάδα χρησιμοποίησε, το παρελθόν ενσωματώνεται στο παρόν και το παρόν επεκτείνεται στο μέλλον. Η προσοχή του κοινού κατευθύνεται όχι σε ένα ρεαλιστικό υπολογισμό του χρόνου, αλλά στην εσωτερική συνοχή των δραματικών γεγονότων.
Όλα όμως συγκλίνουν σε ένα κοινό αλλά ουσιώδες και διαχρονικό μήνυμα: Η ζωή είναι πολύτιμη και κάθε στιγμή της, ακόμα και η πιο απειροελάχιστη, μετράει ως αιώνας.
Μέσα από καταστάσεις ελέους και φόβου, επέρχεται η κάθαρση, μία έννοια πολυσύνθετη και πολυδιάστατη. Η κάθαρση είναι η λύτρωση, η ψυχική ανακούφιση στην οποία φτάνουν οι θεατές με το να συμπάσχουν, να ταυτίζονται και να αγωνιούν για την τύχη των ηρώων.
Οι συντελεστές
Θετικά αιφνιδιαστική η παράσταση, πρωτότυπα δημιουργική. Με αξία, αρετές και χαρίσματα η σκηνοθετική προσέγγιση και η δραματουργική επεξεργασία της Ισμήνης Πρωίου.
Τα σκηνικά της Ιωάννας Λισγάρα εντυπωσιακά και υποβλητικά. Εναρμονισμένο με τη σκηνοθετική ανάγνωση το ηχητικό τοπίο και το οπτικό περιβάλλον (Ηχητικός Σχεδιασμός: Κώστας Νομικός – Σχεδιασμός Οπτικής Ταυτότητας: Αριστείδης Γεωργίου). Οι φωτισμοί του Παναγιώτη Λαμπή ιδιαίτερα μελετημένοι, τόνιζαν την εσωτερικότητα των χαρακτήρων.
Η επιμέλεια κίνησης της Φαίδρας Σούτου αρμονικότατη και κατανυκτική. Με δυναμισμό αλλά και απλότητα.
Πειστικοί, τρυφεροί, με δυνατές στιγμές οι δύο ηθοποιοί. Χειρίστηκαν άψογα τους ρόλους τους μέσα στην πλοκή την υφασμένη με συγκίνηση.
Ο Γιάννης Μπισμπικόπουλος με ενέργεια, ένταση και συγκλονιστική αφαιρετικότητα. Η Μαρία Παπαφωτίου εύπλαστη, εκφραστική, ζωγράφισε με αλήθεια το πρόσωπο της τραγικής κοπέλας. Οι μεταπτώσεις της διανθισμένες με συναισθηματικό βάθος.
Μόνον ένας ανεπιφύλακτος έπαινος αξίζει για την προσπάθεια, για την επίγνωση και για την αυτοπειθαρχία αυτής της παράστασης.
* Παίχτηκε την Τετάρτη 8 Ιουνίου στις 20:45 και την Πέμπτη 9 Ιουνίου στις 22:00
Ταυτότητα παράστασης
«Το τσίμπημα της σφήκας»
Θεατρική Ομάδα Rapel
Σκηνοθεσία/Δραματουργική επεξεργασία: Ισμήνη Πρωίου
Σκηνικά: Ιωάννα Λισγάρα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Πάνος Σβολάκης
Ηχητικός Σχεδιασμός: Κώστας Νομικός
Σχεδιασμός Οπτικής Ταυτότητας: Αριστείδης Γεωργίου
Φωτισμοί: Παναγιώτης Λαμπής
Κίνηση: Φαίδρα Σούτου
Κοστούμια: Μαρία Παπαδοπούλου
Επιμέλεια αφίσας: Τάκης Πρώιος
Έπαιξαν:
Γιάννης Μπισμπικόπουλος, Μαρία Παπαφωτίου
* Διάρκεια παράστασης: 50 λεπτά
