36.8 C
Athens
Παρασκευή 19 Ιουλίου 2024

“Η γάτα της Αθήνας” – Από την ποίηση του Τζαν Γιουτζέλ

Ο Τζαν Γιουτζέλ ήταν «μια βροντερή φωνή φρέσκια, άμεση, πρωτότυπη» για τα τουρκικά -και όχι μόνο- ποιητικά δρώμενα του 20oυ αιώνα. Ασυμβίβαστος, πολυταξιδεμένος, κοσμοπολίτης, ευθύς, σαρκαστικός αλλά και ευαίσθητος, αφήνει πίσω του μια ποίηση αντίστοιχη του τρόπου ζωής του, μια ποίηση που πλάθεται κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης και καθιστά τον αναγνώστη συμμέτοχο στον ποιητικό κόσμο του γράφοντος «Για να δημιουργήσουμε μια νέα ζωή/ Ζώων και ανθρώπων/ Μεταβαλλόμενοι αλλά και μεταβάλλοντας/ Με την τεράστια δύναμη των λέξεων».

Η γάτα της Αθήνας

Κοιτάζω από το υπόγειο

Απέναντί μου υπάρχει τοίχος δύο μέτρα

Πιο πίσω τα γεράνια

Περνά τώρα μια γάτα πάνω στον τοίχο

Τεντώνεται τανιέται

Γυρίζει πίσω κατουρά

Το πιο κόκκινο γεράνι,

Μετά ξαπλώνει φαρδιά-πλατιά

Γλείφει τα μέλη της

Βλέπω πως δεν έχει ακόμη ευνουχιστεί

Δεν έχει ακόμη ενταχθεί στην Ευρωπαική Ένωση.

Τζαν Γιουτζέλ, Ποιήματα, μετάφραση Ηρακλής Μήλλας, Εκδόσεις Γαβριηλίδης

  • Ο Τζαν Γιουτζέλ ταξίδεψε ανά τον κόσμο, εργαζόμενος είτε ως μεταφραστής σε διάφορες πρεσβείες ή ακόμη και ως ταξιδιωτικός ξεναγός. Η κοσμοπολίτικη παιδεία του και τα ταξίδια του σε όλη την Ευρώπη («Σχεδόν πέρασα από την Ευρώπη σας/ σχεδόν με τα πατήματα αλόγου κούρσας») προκύπτει ευθέως από την ποιητική του γραφή, μια γραφή ετερογενών αποχρώσεων, αρμονικά συνδυασμένων στον ποιητικό καμβά του γράφοντος.

Πρόκειται για μια ποίηση που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, προσπαθώντας να συνδέσει σε μια αδιάκοπη ενότητα το εσωτερικό βίωμα με το εξωτερικό ερέθισμα. Η συχνή χρήση των τοπωνύμιων (ειδικά στα ποιήματα που έχουν επιλεγεί από τη συλλογή «Οικογενειακώς»), η διαρκής παρουσία του υγρού στοιχείου («Η βροχή, σαν παλιός μπεκρής, / Τώρα το έριξε στο ροζέ»), ο προφορικός τόνος και η δυναμική παρουσία της αργκό και της αγοραίας γλώσσας, είναι μερικά από τα βασικά στοιχεία, που διέπουν τη συγκεκριμένη εκλογή των ποιημάτων από τον μεταφραστή Ηρακλή Μήλλα, καλύπτοντας έτσι ένα ευρύ φάσμα της συνολικής ποιητικής παραγωγής του Γιουτζέλ. Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης αποκομίζει κανείς την εντύπωση, ότι πρόκειται για έργο ενιαίο αλλά και πολύμορφο, μέσα από τις εναλλαγές του οποίου σκιαγραφείται η εικόνα του εσωτερικού και του κοινωνικού ανθρώπου, μια εικόνα εκ πρώτης όψεως αντιφατική και ωστόσο απολύτως συμφιλιωμένη με τις διακυμάνσεις της ανθρώπινης ψυχής.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η διαλογική συνύπαρξη των ετερογενών αποχρώσεων του ανθρώπινου χαρακτήρα, όπως προκύπτει από το κάθε ποίημα συνολικά και από το συνδυασμό τους, δημιουργεί μια ποιητική ατμόσφαιρα ταυτόχρονα στοχαστική και ανατρεπτική. Ο γράφων μέσα από την αυτοκριτική του προβαίνει σ’ έναν συλλογικό απολογισμό («Λέω χώρα μου, είναι όντως χώρα (…) Λέω ρεζίλι, είναι όντως ρεζίλι») και σε μια, ιστορικών αποχρώσεων, “ποιητική κριτική” με αποκορύφωμα αφενός το ποίημα «6/7 Σεπτεμβρίου 1955», που αναφέρεται στα Σεπτεμβριανά και αφετέρου το τελευταίο της συλλογής με τίτλο «Περπατάμε στη στάση», όπου γίνεται λόγος για την παθητική στάση και τις αέναες προσδοκίες του λαού: «Περιμένουμε ως έθνος περιμένουμε(…) η υπομονή συνεισφέρει λένε/Αλλά πρέπει να κουνάς και τα χέρια σου».

ΒΡΕ ΤΙ ΩΡΑΙΟ ΠΡΑΜΑ

Χτες βράδυ σβήσανε τα φώτα,
Παίζαμε σκάκι μαζέψαμε τα πιόνια όπως όπως
Πλαγιάσαμε υποχρεωτικώς.
Σαν μαύρες γάτες τριγυρνούσαν στον κοιτώνα
Των κοιμισμένων φίλων οι ανάσες.
Ας τριγυρνούν λιγάκι!
Πάνω που ‘χα και εγώ σαλπάρει για το σπίτι
Χωρίς σταλαματιά να πέφτει απ’ το κουπί μου
Να τη π’ ανάβει κείνη η λάμπα εκατό κηρίων!
Κατάδικος στα κάτεργα βαρκάδα μες στο Βόσπορο
Αμ δίκιο έχουν, βεβαίως δεν σ’ αφήνουν, να όμως…
Βρε τι ωραίο πράμα το στοτάδι!
– Ποιήματα ενός πολιτικού κρατούμενου (Bir siyasinin siirleri, 1974)

Ο Τζαν Γιουτζέλ (Can Yücel, 21 Αυγούστου 1926 – 12 Αυγούστου 1999) ήταν Τούρκος ποιητής, ένας από τους πιο διακεκριμένους Τούρκους ποιητές του 20ού αιώνα, γνωστός για την απλή και ειλικρινή (και μερικές φορές αγενή) γλώσσα των ποιημάτων του.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ήταν γιος του πρώην υπουργού Εθνικής Παιδείας Χασάν Αλί Γιουτζέλ. Σπούδασε Λατινικά και Ελληνικά στα Πανεπιστήμια της Άγκυρας και του Κέημπριτζ και εργάστηκε ως μεταφραστής σε διάφορες πρεσβείες και στον τουρκικό τομέα του BBC στο Λονδίνο. Μετά την επιστροφή του στην Τουρκία το 1958, αφού έκανε στρατιωτική θητεία στην Κορέα, εργάστηκε για λίγο ως ταξιδιωτικός ξεναγός στο Μπόντρουμ και έπειτα έζησε στην Κωνσταντινούπολη ως ελεύθερος μεταφραστής και ποιητής. Είχε δύο κόρες, την Γκιουζέλ και τη Σου και έναν γιο, τον Χασάν, από το γάμο του με την Γκιουλέρ Γιουτζέλ.

Στα τελευταία του χρόνια εγκαταστάθηκε στην απομονωμένη χερσόνησο Ντάτσα στη Μούγλα στη νοτιοδυτική Τουρκία. Πέθανε στην Ντάτσα (Μούγλα) το 1999, όπου και κηδεύτηκε.

Ο Τζαν Γιουτζέλ είναι γνωστός για τη συχνή χρήση αργκό και μερικές φορές αγοραίας γλώσσας στα ποιήματά του. Ωστόσο, οι κριτικοί του συμφωνούν επίσης πως η αποτελεσματικότητά του στη χρήση λέξεων με έναν απλό και κατανοητό τρόπο αξίζει εγκωμίων και εκτίμησης. Θεωρούσε πολύ σημαντική γι’ αυτόν την οικογένειά του και οι αγαπημένοι του αναφέρονται σε πολλά ποιήματά του, όπως τα “Στη Μικρή μου Κόρη Σου”, “Στην Γκιουζέλ” και “Αγαπούσα τον Πατέρα μου Πιο Πολύ στη Ζωή μου”.

Ο Γιουτζέλ μετέφρασε επίσης έργα των Σαίξπηρ, Λόρκα και Μπρεχτ στα Τουρκικά.

  • Αρχική εικόνα: “A girl and her cat”. Athens street art, Greece. (Photo by Michel)

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -