Γράφει η θεατρολόγος Μαρία Μαρή
Παρακολούθησα τις «Τρωαδίτισσες» του Ευριπίδη, από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Περιγιαλίου «Απόλλων» – Θέατρο Περιγιαλίου, σε σκηνοθεσία Πολυξένης Ορκοπούλου – Ξανθάκη.
Η σκηνοθέτις με τον σύζυγό της, τον Αλέξανδρο Ξανθάκη, μέσα στο θεατράκι τους στο Περιγιάλι έχουν δημιουργήσει μια κοιτίδα πολιτισμού και σ’ αυτήν έχουν συγκεντρώσει ανθρώπους που ενδιαφέρονται για το θέατρο, ανεβάζοντας το επίπεδο στην Κορινθία μέσα από την επιλογή των έργων που ανεβάζουν.
Τι θα πει ερασιτέχνης ηθοποιός και σκηνοθέτης ή ερασιτεχνικό θέατρο όταν οι συμμετέχοντες αφιερώνουν χρόνο και καταβάλλουν κόπο για ένα υψηλό επίπεδο θεάτρου και σε αυτό συμπαρασύρουν όλη την κοινότητα γύρω τους.
Το έργο
Στο έργο αυτό ο Ευριπίδης καταγγέλλει τη φρίκη του πολέμου και τις συνέπειές του, ειδικά στους αμάχους. Οι γυναίκες και τα παιδιά της Τροίας παρουσιάζονται ως θύματα – όχι μόνο του πολέμου, αλλά και της ανδρικής βίας και εξουσίας. Ό,τι ακριβώς συμβαίνει και στις μέρες μας.
Οι γυναίκες είναι τα θύματα που πρωταγωνιστούν σε αυτό το έργο. Είναι υποτελείς, όμως είναι περήφανες και σηκώνουν το ανάστημά τους.
Διακρίνονται από αξιοπρέπεια, ηθική ανωτερότητα και εσωτερική δύναμη. Η Εκάβη, η Ανδρομάχη, και η Κασσάνδρα δεν είναι απλά παθητικά θύματα, αλλά εκπρόσωποι της χαμένης Τροίας, με έντονο ηθικό και πνευματικό λόγο η καθεμία.
Η έννοια της ύβρεως (ύβρις των νικητών) και της τίσεως (θεϊκής τιμωρίας) είναι η ουσία του έργου.
Ο νικητής ξεχνιέται και νομίζει τον εαυτό του παντοκράτορα, όμως όλα μπορούν να γίνουν στάχτη πολύ εύκολα.
Η παράσταση
Η σύλληψη της παράστασης είχε να κάνει με τον συσχετισμό του διωγμού των Τρώων από την Τροία, από τους νικητές Αχαιούς και την υποδούλωση των Τρώων γυναικών στους Αχαιούς οπλαρχηγούς – με τον αντίστοιχο διωγμό των Ποντίων από τον Πόντο από τους Νεότουρκους – με αποτέλεσμα οι άνθρωποι αυτοί να έρθουν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.
Ο ήχος του κεμετζέ – της ποντιακής λύρας – συγκίνησε τους θεατές και ιδιαίτερα όλους όσοι είχαν άμεση σχέση με τον μαρτυρικό τόπο του Πόντου.
Παραθέτω ατόφια τη σκέψη της Πολυξένης Ορκοπούλου, όπως την έχει δημοσιοποιήσει και με την οποία είμαι απολύτως σύμφωνη.
«Ο ξεριζωμός έχει να κάνει με τη μνήμη, με όλα όσα έχει ζήσει κάποιος στον χώρο του και τώρα θα πρέπει να τα αποχωριστεί. Όμως όσο και να φύγει από την “πόλη αυτή πάντα θα τον κυνηγά”. Θα μου επιτραπεί να καταθέσω τις διηγήσεις της Πόντιας νταντάς του πατέρα μου σε εμάς τα εγγόνια. Περιέγραφε τον Πόντο σαν τόπο ονειρικό. Ήταν ο τόπος της. Ο παππούς την περιμάζεψε από το λιμάνι του Ηρακλείου σε άθλια κατάσταση και την πήρε στο σπίτι να του μεγαλώσει τα παιδιά του. Ιστορίες ανθρώπων, που θα μπορούσαν να είναι οι δικές μας ιστορίες».
Επανέρχομαι στην Πολυξένη Ορκοπούλου και τον εκπαιδευτικό και σκηνοθετικό της στόχο.
«Οι “Τρωάδες” ήταν για μένα ένα όνειρο ζωής. Να σταθώ στη σκηνή και να δώσω φωνή στις γυναίκες που έμειναν πίσω, σε αυτές που ξεριζώθηκαν, σε αυτές που θρηνούν και προσπαθούν να σταθούν όρθιες όταν όλα έχουν χαθεί.
Δεν είναι ένα έργο για τον πόλεμο. Είναι ένα έργο για εκείνους που μένουν πίσω μετά τον πόλεμο. Τις γυναίκες, τα παιδιά, τους ηλικιωμένους, όλους όσοι δεν κρατούν όπλα αλλά πληρώνουν το τίμημα.
Μέσα από αυτή την παράσταση θέλω να μιλήσω για τον ξεριζωμό ως την απόλυτη απώλεια ταυτότητας. Δεν είναι μόνο το σπίτι που καίγεται, είναι οι λέξεις που δεν λέγονται, τα χέρια που δεν ξέρουν πού να πιαστούν, οι προσευχές που δεν έχουν θεούς να τις ακούσουν. Είναι η στιγμή που χάνεται η ζωή κι εσύ δεν μπορείς να φωνάξεις “γιατί”.
Οι γυναίκες της Τροίας είναι για μένα οι γυναίκες κάθε τόπου που χάθηκε. Η Εκάβη είναι η μάνα που χάνει τα παιδιά της.
Η Ανδρομάχη είναι η γυναίκα που βλέπει το παιδί της να αφανίζεται στο όνομα μιας νίκης που ποτέ δεν ζήτησε. Η Κασσάνδρα είναι το κορίτσι που φωνάζει για το κακό που έρχεται και κανείς δεν την ακούει. Στη σκηνή θα δημιουργήσουμε εικόνες με σώματα και σιωπή, γιατί ο ξεριζωμός δεν έχει φωνή, αλλά μια κραυγή που μένει μέσα μας. Τα κουρέλια που φορούν γίνονται σημαίες της χαμένης τους πατρίδας.
Το χώμα που πατούν θυμίζει πως η γη που αφήνεις πίσω είναι αυτή που κουβαλάς για πάντα στις παλάμες σου. Δεν ζητάμε τον οίκτο. Ζητάμε τη μνήμη. Θέλουμε να θυμίσουμε πως ο πόλεμος δεν τελειώνει όταν σωπάσουν τα όπλα, αλλά όταν οι άνθρωποι ξαναβρούν γη να σταθούν, φωνή να μιλήσουν, καρδιά να αγαπήσουν.
Οι “Τρωάδες” για μένα είναι ένας ύμνος σε όσους αντέχουν, σε όσες γυναίκες αναγκάστηκαν να φύγουν, σε όσες έμειναν πίσω, σε όσες κρατούν μέσα τους την ανάμνηση της πατρίδας ακόμη κι όταν την έχουν χάσει.
Με αυτή την παράσταση θέλουμε να πούμε πως κανένας ξεριζωμός δεν είναι μακριά από εμάς. Γιατί οι “Τρωάδες” είναι κάθε γυναίκα, κάθε μάνα, κάθε παιδί που αναγκάστηκε να αφήσει τον τόπο του πίσω».
Τι είδαμε
Ο Ποσειδώνας (Χρήστος Πετρόπουλος) εμφανίζεται με ήχο θάλασσας, απλά υπέροχος και δωρικός, μια εμβληματική , στιβαρή φυσιογνωμία.
Η Αθηνά (Άννα-Μαρία Σακελλαρίου) φανερά προσβεβλημένη γιατί οι Αχαιοί δεν σεβάστηκαν το ιερό της, γεγονός που την έκανε να αλλάξει γνώμη, αλλά παραμένει αγέρωχη και ανάλγητη όπως καλεί ο ρόλος της.
Οι Τρωαδίτισσες απ’ την αρχή του έργου είναι πεσμένες κάτω. Ο Χορός είναι ωραίος, συγχρονισμένος, καλά δουλεμένος, με πολυφωνίες, ωραίες φωνές, και έτσι μετέδωσε λυρισμό, ενώ ανέπτυξε βαθύτερη συναισθηματική σύνδεση με το κοινό. Υπέροχα και σπαραχτικά τραγούδια έπαιξαν ζωτικό ρόλο στο έργο.
Για Χορό ερασιτεχνών παραμένει αξιοθαύμαστος. Είναι όλες τους αξιέπαινες: η Δέσποινα Μπίσδα, η Ευαγγελία Παπακωνσταντίνου, η Αργυρώ Καρρά, η Κωνσταντίνα Σωτηροπούλου, η Λιάνα Σπηλιοπούλου, η Στέλλα Τζήμου, η Αγγελική Τόγια, η Κατερίνα Κριτσώνη, η Εύα Μίλικ, η Έφη Κελλάρη, η Χρυσούλα Μπαναχάρη, η Νεφέλη Γέρου και η Βάσια Εξαδάκτυλου.
Άκουσαν τη διδασκαλία στης Πολυξένης Ορκοπούλου – Ξανθάκη, όσον αφορά την κίνησή τους και την εκφορά του λόγου και έτσι όλος ο Πόντος αναδύθηκε μπροστά στα μάτια μας.
Η Εκάβη (Πολυξένη Ορκοπούλου), αυτό το μαρτυρικό πρόσωπο, που έχει κλάψει όλη την οικογένειά της και τώρα καλείται να μοιρολογήσει και τον εγγονό της, είναι το αποκορύφωμα του πόνου και η ηθοποιός το εκφράζει απόλυτα.
Είναι πραγματικά σπαρακτική από την πρώτη σκηνή. Κλαίει, γίνεται ευάλωτη, θυμώνει, διεκδικεί, θέλει να εκδικηθεί, μοιρολογεί και πονά.
Διατηρεί σε όλο το έργο την αξιοπρέπειά της, μάνα τόσων παιδιών και βασίλισσα της Τροίας. Είναι σκληρή εκεί που πρέπει και στην κυριολεξία γίνεται απολύτως ευάλωτη και παράλληλα σθεναρή απέναντι στην πονηρία της Ελένης και την αναλγησία των νικητών.
Η Κασσάνδρα (Ελισάβετ Πανταζόγλου) μέσα στη «βακχεία» της είναι κάπως άγρια. Καλή η προσπάθεια της ηθοποιού, θα ήθελα μια συμπεριφορά πιο θελκτική και διφορούμενη για προφήτισσα του μελλοντικού χαμού των Ελλήνων, υπονοώντας έναν κύκλο τιμωρίας και εκδίκησης, ενώ κανείς δεν την πιστεύει. Παραμένει όμως μια λεηλατημένη ιέρεια του Απόλλωνα, βαθιά πληγωμένη, που ξέρει ότι οδηγείται ανυπεράσπιστη στον χαμό της.
Εξαιρετική η Ανδρομάχη (Γιώτα Παπαναγιώτου). Μένει πάντα σε ένα ύψος ακόμα κι όταν στην κυριολεξία αποδομείται από όσα της συμβαίνουν. Έχει δει τη θυσία της Πολυξένης και έχει κατανοήσει τι σημαίνει “νόμος του πολέμου”. Είδε αυτή την παράνοια και μάλιστα μπαίνει σε ρητορικό αγώνα με την Εκάβη για την τραγικότητα των ηρώων και το δίκαιο την Πολυξένης και του εαυτού της. Δεν υπάρχει άκρη στον ανθρώπινο πόνο. Δεν έχει κανένα περιθώριο, παρά να παραδώσει το παιδί της στον θάνατό του.
Ο Μενέλαος (Χρόνης Σιφακάκης), γίνεται αυστηρός και δυνάστης, ενώ κρατά στοιχεία κωμικά του χαρακτήρα του.
Η Ελένη (Αναστασία Φέκου), εκπάγλου ομορφιάς, δηλώνει ότι είναι θύμα της απόφασης των θεών. Οργανώνει έναν ρητορικό αγώνα με την Εκάβη. Η Εκάβη θα υπερασπιστεί τους θεούς. Την κατηγορεί που ήρθε στολισμένη, αντί να καταφθάσει ντροπιασμένη και ταπεινωμένη να ικετεύει για συγχώρεση. Προτείνει στον Μενέλαο να πάρει προφυλάξεις και εκείνος τη διαβεβαιώνει ότι η Ελένη θα λιθοβολιστεί στη Σπάρτη, ώστε να παραδειγματιστούν όλες οι άτιμες γυναίκες.
Ο Ταλθύβιος (Μπάμπης Τσόγκας) είναι η απρόσωπη εκτελεστική εξουσία και έχει και ακολούθους. Αν και πρέπει να είναι άτεγκτος, αυτός είναι απόλυτα εκτελεστικό όργανο όπως και οι ακόλουθοί του, όμως κάμπτεται μπροστά στην εκτέλεση – θανάτωση ενός παιδιού.
Κομβική η παρουσία των μουσικών επί σκηνής. Ο Γιώργος Μιχαηλίδης με τον κεμετζέ, την ποντιακή λύρα, παρέπεμψε άμεσα στις χαμένες πατρίδες και συγκίνησε βαθιά, ενώ ο Στέφανος Εξαδάκτυλος με το Τύμπανο έδωσε ρυθμό, αξίωσε προσοχή και συνετέλεσε στην τραγικότητα των σκηνών.
Υπέροχα τα κοστούμια που επιμελήθηκε η Ελένη Χαζάπη. Εξάλλου το θέατρο Περιγιαλίου έχει μια τεράστια συλλογή κοστουμιών και μάλιστα απολύτως ταξινομημένων με επιμέλεια και φροντίδα, γεγονός που αποδεικνύει πώς αντιλαμβάνεται το θέατρο αυτός ο θεατρικός οργανισμός.
Μια πολύ προσεγμένη παράσταση από ερασιτέχνες ηθοποιούς, που έδειξαν ότι κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια και μελέτη για την ολοκλήρωσή της, πάντα καθοδηγημένοι από την Πολυξένη Ορκοπούλου – Ξανθάκη, που ανέλαβε τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Εκάβης και τη σκηνοθεσία της παράστασης.
Θεωρώ ότι τέτοιες πρωτοβουλίες είναι πολύ σημαντικές να ευνοούνται και να στηρίζονται και αποτελούν μικρά διαμάντια πολιτισμού, που είναι απαραίτητα για την αφύπνιση και την εκπαίδευση του ευρύ κοινού.
***
Ταυτότητα Παράστασης
«Τρωαδίτισσες»
Του Ευριπίδη
Σκηνοθεσία, κινησιολογία: Πολυξένη Ορκοπούλου – Ξανθάκη
Σκηνικά, φωτισμοί: Μπάμπης Ορκόπουλος
Κοστούμια: Ελένη Χαζάπη
Βοηθός σκηνοθέτη: Βενετία Μπαλάφα
Παίζουν:
Ποσειδώνας: Χρήστος Πετρόπουλος
Αθηνά: Άννα-Μαρία Σακελλαρίου
Εκάβη: Πολυξένη Ορκοπούλου – Ξανθάκη
Ταλθύβιος: Μπάμπης Τσόγκας
Κασσάνδρα: Ελισάβετ Πανταζόγλου
Ανδρομάχη: Γιώτα Παπαναγιώτου
Αστυάνακτας: Ο μικρός Παναγιώτης Μαυρέλης
Μενέλαος: Χρόνης Σιφακάκης
Ελένη: Αναστασία Φέκου
Στρατιώτες: Θανάσης Κατσίγιαννης, Μιχάλης Οικονομόπουλος, Γιάννης Γκούτσης, Χρήστος Εξαδάκτυλος
Σκλάβες Τρωαδίτισσες: Δέσποινα Μπίσδα, Ευαγγελία Παπακωνσταντίνου, Αργυρώ Καρρά, Κωνσταντίνα Σωτηροπούλου, Λιάνα Σπηλιοπούλου, Στέλλα Τζήμου, Αγγελική Τόγια, Κατερίνα Κριτσώνη, Εύα Μίλικ, Έφη Κελλάρη, Χρυσούλα Μπαναχάρη, Νεφέλη Γέρου, Βάσια Εξαδάκτυλου.
Μουσικοί επί σκηνής
Γιώργος Μιχαηλίδης, κεμετζές (λύρα Ποντιακή). Στέφανος Εξαδάκτυλος, τύμπανο
***
Η παράσταση δόθηκε ανέβηκε τη Δευτέρα 14 Ιουλίου 2025, στο θέατρο «Ειρήνη Παπά» στο Χιλιομόδι Κορινθίας.
***
Ευχαριστούμε για τις φωτογραφίες στο παραπάνω θέμα τον Fotis Ntofo.
