«Η ψυχή ανήκει στον Θεό και δεν νομίζω ότι κάνει να μπουκώνουμε το στόμα του Κυρίου με πρόζακ».
***
Γράφει η Κατερίνα Δημητρακοπούλου
Θεατρολόγος, Υπ. Διδάκτωρ Τμ. Θεατρικών Σπουδών
Ο Arthur Miller (17 Οκτωβρίου 1915 – 10 Φεβρουαρίου 2005) έγραψε όλα τα έργα του, εκτός από το «Ψηλά από τη γέφυρα» (1955) στην εξοχή.
Εκεί ολοκληρώνει τη συγγραφή του Τελευταίου Γιάνκη μέσα σε μία εβδομάδα. Εκεί όπου από μικρή ηλικία άρχισε να δουλεύει το ξύλο, ενασχόληση δημιουργική, παράλληλα με τη θεατρική γραφή.
Δεν είναι τυχαία η επιλογή του επαγγέλματος του Λιρόι. Και κάποιος Άλλος ξεκίνησε σαν ξυλουργός.
Πρόκειται για ένα δίπρακτο έργο που πραγματεύεται τις σχέσεις δύο ζευγαριών. Των Λιρόι – Πατρίτσια, που είναι παντρεμένοι χρόνια με επτά παιδιά και των Φρικ – Κάρεν, χωρίς παιδιά.
Οι δύο γυναίκες είναι ασθενείς σε ψυχιατρικό ίδρυμα και έχουν αναπτύξει μία φιλική σχέση μεταξύ τους.
Η Πατρίτσια μπαινοβγαίνει χρόνια σε ψυχιατρικές κλινικές, ενώ η Κάρεν κάνει την πρώτη της εισαγωγή. Η συνάντηση των συζύγων τους στην αίθουσα αναμονής την ημέρα που επιτρέπονται οι επισκέψεις, του απόγονου ενός από τους ιδρυτές της Αμερικής και του νέου επιτυχημένου επιχειρηματία, θα είναι αποκαλυπτική και επεισοδιακή. Αξίες και συναισθήματα θα αναμετρηθούν με τη νέα τάξη πραγμάτων.
Η μετάφραση του Θωμά Βούλγαρη μας προσφέρει ένα κείμενο με απλή, καθημερινή γλώσσα, ροή λόγου, σιωπές που «μιλούν», αντάξιο στο ύφος και την άποψη του συγγραφέα.
Η σκηνοθεσία της Αγγελικής Καρυστινού στηρίζει το κείμενο, αφήνει τα «μηνύματά του» να στάξουν αργά και μεθοδικά τόσο μέσα στον ψυχισμό των ηθοποιών όσο και των θεατών. Δίνει βάρος στην αντιπαλότητα για να νικήσει η αποδοχή, η φιλία, η συγχώρεση, η ελπίδα. Δίδαξε στους ηθοποιούς την αλήθεια των ρόλων με αποτέλεσμα να δούμε επί σκηνής πραγματικούς χαρακτήρες.
Η Ναταλία Στυλιανού, ως Πατρίτσια, δείχνει να έχει κουραστεί από τη μίζερη ζωή της, γνωρίζει πως να είναι χαρούμενη, γνωρίζει πώς να νικήσει την κατάθλιψη και ό,τι αποφασίζει το καταφέρνει. Δυναμική, εκφραστική, δοτική, λάμπει τη στιγμή της «ελευθερίας».
Στο άλλο άκρο η Μένη Κωνσταντινίδου, ως Κάρεν, είναι ένα άβουλο πλάσμα, εύθραυστο, που εκλιπαρεί για την προσοχή του συζύγου της. Ακρωτηριασμένη από την αδιαφορία του Φρικ, ψάχνει απεγνωσμένα μία έξοδο διαφυγής.
Ο Πέρης Μιχαηλίδης, ως Λιρόι, είναι ο άνθρωπος με την τετράγωνη λογική, ο εργάτης που θα δουλέψει για να φάει, που θα μιλήσει όταν έχει κάτι να πει. Φαίνεται νωθρός αλλά έχει μέσα του μία άσβεστη φλόγα δύναμης, που, αυτή την ερμηνεία θαυμάσαμε στο παίξιμο του Μιχαηλίδη, είναι ένας στυλοβάτης με γερά θεμέλια. Απλός στις κινήσεις του, ξεχειλίζει από τρυφερότητα για τη σύζυγό του μετά από τόσα χρόνια γάμου.
Απέναντί του ο Βαγγέλης Ψωμάς, ως Φρικ, ένας γυμνασμένος επιχειρηματίας, που η επαφή του με την πραγματικότητα περιορίζεται στις συναλλαγές που θα του φέρουν χρήμα. Έτοιμος να κερδίσει κάθε οικονομική πρόκληση, αδιαφορώντας για το κόστος. Αδιαφορεί και για τη γυναίκα του, σχεδόν δείχνει να την ανέχεται επειδή πρέπει.
Ο Γιώργος Λιντζέρης επιμελείται τα σκηνικά και τα κοστούμια της παράστασης με στόχο να καταδείξει τόσο την οικονομική κατάσταση των χαρακτήρων όσο και τον χώρο στον οποίο εξελίσσεται το έργο. Έξυπνη η επιλογή της επιτραπέζιας αντισφαίρισης ως σημείο αναφοράς της εν δυνάμει αντιπαλότητας ανάμεσα στους χαρακτήρες, τις απόψεις, τις επιθυμίες.
Ο Νίκος Βλασσόπουλος ενισχύει τους εσωτερικούς κραδασμούς των ζευγαριών με τα λεπτά, φωτιστικά του παιχνιδίσματα και η Αρχοντούλα Μαρούση προτείνει μία μουσική υπόκρουση που τονίζει τον ευαίσθητο ψυχισμό των χαρακτήρων και στηρίζει την επιθυμία τους να είναι ο εαυτός τους.
Τελικά, τι αξίζει στη ζωή σήμερα; Η θρησκεία, η οικονομική άνεση, μία αληθινή φιλία, η αποδοχή του εαυτού μας; Αν είμαστε ειλικρινείς με τα πραγματικά θέλω μας, η κατάθλιψη θα βρει την πόρτα μας ερμητικά κλειστή.
***
Ο «Τελευταίος Γιάνκης» του Άρθουρ Μίλερ. Μια κωμωδία για μία τραγωδία στο Μικρό Γκλόρια
