36.5 C
Athens
Δευτέρα 15 Ιουλίου 2024

“Ο Θεός της Σφαγής” της Γιασμίνα Ρεζά, το θέατρο ως τέχνη της σύγκρουσης

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

«Όταν ένα παιδί είναι δημόσιος κίνδυνος, αφορά όλον τον κόσμο! Δεν το πιστεύω ότι ξέρασε πάνω στα βιβλία μου!».

«Ακριβώς! Έχω στρατευτεί για τον πολιτισμό της Οικουμένης! Ευτυχώς που υπάρχουν κι άλλοι σαν εμένα!».

«Ζούμε στη Ευρώπη! Δεν ζούμε στην Κινσάσα! Ζούμε στην Ευρώπη, σύμφωνα με τις αρχές του δυτικού πολιτισμού. Ό, τι συμβαίνει στην πλατεία Ανθυπολοχαγού Ντινάν ανάγεται στις αξίες του δυτικού πολιτισμού! Στον οποίο πολιτισμό, σας αρέσει δε σας αρέσει, μετά χαράς συμμετέχω!».

«Κάποτε μου άρεσε ένας άνδρας, μου άρεσε πολύ. Και τον είδα να κρατάει τσάντα – ανδρική τσάντα. Ε, αυτό ήταν. Τέλος. Ο άνδρας που δεν μπορεί να είναι μόνος είναι αν-υπό-στατος».

Η μεταφυσική του ανθρώπου δεν εντοπίζεται στις μεγάλες, τις ηρωικές, τις ιστορικές του στιγμές. Η ανθρώπινη απελπισία και οι κρυφές πλευρές του καθενός μας κρύβονται στις αόρατες λεπτομέρειες, σε αυτές τις μόνιμες και ανεπαίσθητες σχισμές της καθημερινότητας. Η καθημερινότητα, τα γεγονότα που συμβαίνουν κλεισμένα σε τοίχους δεν έρχονται στο φως μέσω του Τύπου. Μόνον ο συγγραφέας, και ίσως ο ψυχαναλυτής, μπορεί να τα φέρει στην επιφάνεια. Αυτό το ρόλο έχει αναλάβει και μια Παριζιάνα συγγραφέας, η Γιασμίνα Ρεζά, να φωτίζει τη μικροσκοπική ρωγμή που γίνεται τεράστια, αν κάποιος βάλει επάνω της το δάχτυλό του. Σαν μια μικρή τρύπα σε ένα πλεκτό. Λίγο αν τραβήξεις την κλωστή, ξηλώνεται ολόκληρο. Αυτό το κάτι απομόνωσε η Ρεζά και δημιούργησε τον «Θεό της Σφαγής». Το κάτι στις σχέσεις των ανθρώπων, το κάτι που υπάρχει στην ατμόσφαιρα και δεν μπορεί να το συλλάβει το κοινό μάτι. Το κάτι που μπορεί να προκαλέσει ένα ντόμινο ανεπιθύμητων ενεργειών. Άλλωστε, η τέχνη έχει τη δύναμη να δημιουργεί παράλληλους κόσμους που είναι πιο ισχυροί ακόμα και από την πραγματικότητα.

Δύο εντεκάχρονα αγόρια τσακώνονται και το αποτέλεσμα του καβγά τους είναι μώλωπες, σκισμένα χείλη και δύο κατεστραμμένα δόντια. Οι γονείς του θύματος καλούν τους γονείς του θύτη στο σπίτι τους. Τέσσερις ενήλικες, καλλιεργημένοι και πολιτισμένοι, συζητούν το πρόβλημα κι αναζητούν ευγενικά μια λύση. Θα τη βρουν; Λίγη ώρα μετά, τους βρίσκουμε να συμπεριφέρονται πιο ανώριμα και βάρβαρα από τα παιδιά τους. Τα ζευγάρια επιτίθενται το ένα στο άλλο, οι γυναίκες στους άνδρες, οι άνδρες στις γυναίκες, ώσπου στο τέλος είναι όλοι εναντίον όλων. Ο «Θεός της Σφαγής» εμφανίζεται, ένα χάμστερ εγκαταλείπεται ανελέητα στο δρόμο, ένα κινητό κολυμπά στο ίδιο νερό με τις ολλανδικές τουλίπες που κοσμούν το τραπέζι του σαλονιού, λίγες γουλιές αλκοόλ ξεγυμνώνουν προσωπικότητες και κάθε ενήλικη, πολιτισμένη συμπεριφορά δίνει τη θέση της στον ανήλικο εαυτό και στα ζωώδη ένστικτα που οι τέσσερις ήρωες κρύβουν μέσα τους. Επιπλέον ένα κλαφουτί προκαλεί κρίση βουλιμίας, που τα αποτελέσματά της πληρώνουν ο Κόκοτσκα, ο Μπέικον, ο Μιρό και εμμέσως το Νταφούρ.

«Ο Θεός της σφαγής», που παρακολουθήσαμε στο θέατρο “Αθηνών”, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη, είναι ένα έργο που καταδεικνύει την αβάσταχτη παράνοια της σύγχρονης κοινωνίας. Γραμμένο σε πραγματικό χρόνο, πράγμα σπάνιο στο θέατρο, όπου υπάρχουν πάντα παύσεις μέσα από τις οποίες περνάμε από τη μία πράξη στην άλλη, από τη μία ημέρα στην άλλη. Η ενότητα χώρου, χρόνου και δράσης είναι απόλυτη. Όλα συμβαίνουν μέσα σε μιάμιση ώρα, χωρίς κενά, χωρίς «πέντε λεπτά αργότερα», για να προσδώσουν στην κατάσταση μια θαυμαστή αμεσότητα και ακρίβεια. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια μέγιστη χρονική συμπύκνωση.
Στην αληθινή ζωή, τα πράγματα δεν θα μπορούσαν να εκτυλιχθούν κατ’ αυτό τον τρόπο, μέσα σε ένα τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, μεταξύ δύο ζευγαριών που συναντιούνται, επειδή ο γιος του ενός έσπασε το δόντι του γιου του άλλου, και οι οποίοι στην αρχή μιλάνε με περισσή αβρότητα και κατανόηση για να καταλήξουν σε… σφαγή.
Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθούμε γιατί ο «Θεός της Σφαγής» είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και αναγνωρισμένα έργα της δεκαετίας. Όπου κι αν παίχτηκε, είχε τεράστια επιτυχία, ακριβώς επειδή δείχνει καταστάσεις και τύπους απόλυτα αναγνωρίσιμους, αλλά σε χρόνο αλληγορικό. Είναι άψογα δομημένο έργο, με περίπλοκη και εύστοχη ανατομή των σχέσεων, των ηθών, των φιλοδοξιών και των κοινωνικών προσδοκιών της εποχής.
Εξηγεί τους κομφορμισμούς της κοινωνίας μας, τον σχολαστικισμό της, τη χίμαιρα της κουλτούρας μας, τον καθωσπρεπισμό μας, τον ρατσισμό μας, τις προκαταλήψεις μας.
Μία απλή υπόθεση στην οποία εμφιλοχωρούν πολλά νοήματα για την καθημερινότητά μας και τις συμπεριφορές μας. Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι η επιτυχημένη εναρμόνιση του κωμικού και του δράματος, που προκαλεί το άκρατο ενδιαφέρον και ταυτόχρονα φέρει ισορροπία στις ψυχολογικές μεταπτώσεις του θεατή.
Επιπλέον αποτελεί τέσσερα εξαιρετικά ψυχογραφήματα τεσσάρων φαινομενικά αταίριαστων ανθρώπων που τους συνδέει η απίστευτη μοναξιά τους, μοναξιά που φέρνει σε οριακό σημείο τις συζυγικές τους σχέσεις. Χιούμορ και κυνισμός συμπράττουν αρμονικά και συναρπαστικά μπροστά στα μάτια του κοινού χωρίς στο τέλος να δίνεται μια λύση. Τη λύση μάλλον θα τη δώσει μόνος του ο θεατής που θα παρακολουθήσει την παράσταση. Δηλαδή όταν μείνει μόνος με τον εαυτό του.
Η αφορμή για το μακελειό δίνεται από τη συμπλοκή δυο παιδιών σε μια παιδική χαρά μιας παρισινής πλατείας. Ο Φερδινάνδος Ρέιγ… οπλισμένος -μάλλον εφοδιασμένος- με ένα ραβδί χτυπά τον Μπρούνο Ουλιέ στο πρόσωπο. Στο αστικό διαμέρισμα των Ουλιέ, οι γονείς καλούνται να διευθετήσουν με τρόπο ώριμο και αποστασιοποιημένο το ζήτημα. Οι δύο κοπτήρες του Μπρούνο τίθενται επί τάπητος και η διαπραγμάτευση ξεκινά με μια διαφωνία σχετικά με τη διατύπωση της δήλωσης «αιτίου και αποτελέσματος». Γρήγορα ο έλεγχος χάνεται και καθώς κανείς από τους τέσσερις δεν αντέχει να αναλάβει το δικό του μερίδιο ευθύνης, οι χαρακτήρες συγκρούονται. Όπως το βράδυ προχωρά, οι διαθέσεις ταλαντεύονται από την καταναγκαστική ευθυμία και ευγένεια και ξεγεύγουν, η μάσκα της αξιοπρέπειας πέφτει και η αληθινή φύση τους εμφανίζεται μαχητική. Συγχρόνως εφευρίσκουν συμμάχους και ανακαλύπτουν τον εχθρό στο ίδιο τους το σπίτι και στον ίδιο τους τον εαυτό. Έτσι θα εκτυλιχθούν σκηνές απρόσμενης βαρβαρότητας, θα καταγραφούν παρατυπίες και εκτροχιασμοί από τον αρχικό στόχο της επίλυσης του προβλήματος μέσω της δημοκρατικότητας.
Εκρηκτικοί μέσα στα αδιέξοδά τους, οι ήρωες είναι διατεθειμένοι να συγκρουστούν έως τη συντριβή, τον πλήρη εξευτελισμό και την κατάρρευση.

Ο αγώνας τους για την ελευθερία του εγώ τους, κινεί μηχανισμούς ισχύος, συνυπάρχει με το άγχος της ύπαρξης, τη μεταφυσική αγωνία, τις εξάρσεις, τον φόβο και τη βία. Άλυτα ζητήματα και μισοτελειωμένες υποθέσεις έρχονται στην επιφάνεια και στη γωνία του «ασφαλούς καταφυγίου» έτοιμες οι άγριες φιλονικίες τους φουντώνουν ξανά και ξανά.
Πόσο άπληστο, κακεντρεχές και μικροπρεπές πλάσμα είναι ο άνθρωπος; Και πώς γίνεται μόνον σε αυτόν από όλα τα ζώα να οφείλονται τα κακώς κείμενα αυτού του κόσμου;


Είμαστε όλοι Νεάντερταλ κάτω από το περιποιημένο μας δέρμα. Το bullying, συναισθηματικό και λεκτικό, υπερχειλίζει στο μίνιμαλ καθιστικό. Διευρύνεται σαν μια παγκόσμια δυστοπία, από σώματα που απειλούν και λέξεις που κακοποιούν.

Μια διαρκώς απειλητική συμπεριφορά, που εκδηλώνεται με την κίνηση του σώματος, με τα βλέμματα, με φράσεις που εκστομίζονται με συριγμούς, σαν αστραπιαία χαστούκια, με ανεπαίσθητα σπρωξίματα ή σκουντήματα, μια βία διάχυτη, με μόνο στόχο την εξουδετέρωση του άλλου.
Είναι οι λέξεις που έρχονται και ωθούν στα όριά τους τους ανθρώπους. Είναι η δύναμη και η σημασία και η ίδια η χρήση των λέξεων. Αυτή είναι μια μεγάλη αλήθεια: οι λέξεις είναι επικοινωνία. Οι λέξεις όμως δεν είναι αθώες, έχουν φόρτιση, αφού δεν είναι εξ ορισμού καλές και αγαθές. Οι λέξεις μπορούν να είναι τρομακτικές και πρέπει κανείς να είναι πολύ προσεκτικός όταν έχει να κάνει μαζί τους.
Μια σπίθα τη σωστή στιγμή, ή τη λάθος, μπορεί να πυροδοτήσει την έκρηξη και τότε, οι άνθρωποι, είμαστε όλοι ικανοί για όλα…
Τα παιδιά είναι άγρια και πρωτόγονα. Εμείς είμαστε σκοτεινοί, μοχθηροί, ψεύτικοι και βάρβαροι. Είναι φρικαλέα η ανισορροπία ανάμεσα στη μικρότητα του ανθρώπου και τις φιλοδοξίες του, ανάμεσα στην υποβόσκουσα βαρβαρότητά μας και τη δυνατότητα της ομορφιάς: του έργου τέχνης. Όμως σε τι ωφελεί η τέχνη, μας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου η Γιασμίνα Ρεζά, αν δεν βελτιώνει τον άνθρωπο, αν δεν τον κάνει να αναζητεί την τελειότητά του, παρά τον μεταμορφώνει σε όργανο ματαιοδοξίας και φανατισμού;
Πόσο συγκλονιστικό και πόσο σκληρό είναι να ζει κανείς σε μία κοινωνία που προσποιείται;


Ο σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης είδε το έργο ένα επίπεδο πιο βαθιά από την απλή σάτιρα του αστικού πολιτισμού. Οι τέσσερις ήρωες κατά βάθος παραμένουν ανήλικοι, άγριοι και τραχείς. Πρωταρχικοί και βίαιοι. Μας καλεί να μην τους κρίνουμε αυστηρά. Να τους συμπαθήσουμε. Οι άνθρωποι, όπως οι ήρωες του «Θεού της Σφαγής», ξεκίνησαν να χτίσουν έναν πολιτισμό και εξέπεσαν σε μια αφάνταστη, αιματηρή βαρβαρότητα διχασμού που φτάνει έως την αλληλοεξόντωση. Παρότι οικουμενικά τα θέματα και καθολικοί οι χαρακτήρες, επέλεξε με ορθότητα και κομψότητα να διατηρήσει τη γαλλικότητα του έργου.

Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης ασκεί την τέχνη της σκηνοθεσίας με χειρουργική ακρίβεια και μεθοδικότητα, με λογική, πρωτοτυπία και εντελέχεια. Και έχει προχωρήσει πολύ.

Η παράσταση είναι μια υπέροχη πρόζα κι ο καθένας από τους τέσσερις ρόλους έχει τη δική του γοητεία και τις δικές του υπόγειες φορτίσεις. Ο «Θεός της Σφαγής» παίζεται ως του αξίζει. Άλλωστε αυτοί ο κακομαθημένοι εγωιστές και ευέξαπτοι σύζυγοι δεν είναι χειρότεροι από εμάς. Έτσι κι αλλιώς ελάχιστοι άνθρωποι είναι απολύτως φυσιολογικοί στις προσωπικές, ιδιωτικές ζωές τους, όλα είναι θέμα συγκυριών. Είμαστε ανίσχυροι μπροστά στις επιθυμίες του σύμπαντος.
Τέσσερις έμπειροι ηθοποιοί, ζωντανή πλοκή και αντιθέσεις. Εργαλεία: η κοφτερή γλώσσα του μυαλού, η επικίνδυνη ισορροπία των συμπτώσεων, η σαρκαστική γελοιότητα της συμμετρίας, ο χαοτικός φόβος του κενού. Οι Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, Στεφανία Γουλιώτη, Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, Λουκία Μιχαλοπούλου ερμηνεύουν με ομοιογένεια και απόλυτη φυσικότητα τους ρόλους τους. Επιπλέον αναγνωρίζουμε την, μέχρι κεραίας, μελέτη τους.

Είναι αξιοσημείωτη η εσωτερικότητα με την οποία ερμηνεύει η Λουκία Μιχαλοπούλου τη Βερονίκη. Πρόκειται για μια επίδειξη υποδειγματικής θεατρικής τέχνης.

Υψηλής κλάσης ερμηνεία από τη Στεφανία Γουλιώτη. Άψογη ως Ανέτ με την εύθραυστη επίστρωση της αστικής προσποίησης.
Λαμπερός Αλέν ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, με σπάνια οικονομία και απόλυτη ακρίβεια.
Μοναδικός ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος ως Μισέλ. Έπαιξε κάθε στιγμή του ρόλου του με απόλυτη δεξιοτεχνία.
Τα κοστούμια της Αθανασίας Σμαραγδή προσθέτουν ένα ακόμα επίπεδο στο διαχωρισμό μεταξύ των δύο ζευγαριών. Τα σκηνικά της ιδίας ωραιότατα. Εξυπηρετούν την πλοκή με αφαιρετικότητα και σαφήνεια. Μεσοαστικό τακτοποιημένο σαλόνι, λευκώματα τέχνης, τουλίπες και γρανιτένιες πλάκες στο βάθος, ηφαιστειακές πέτρες στο περιθώριο που παραπέμπουν σε παλαιοντολογικά και παλαιοανθρωπολογικά ευρήματα.
Ευφάνταστη και με συναίσθημα η μουσική του Μίνωα Μάτσα. Παρεμβατικοί και αποτελεσματικοί στη δημιουργία κλίματος οι φωτισμοί του Αλέκου Γιάνναρου.

Το κοινό βιώνει θριαμβευτικά, με εναλλασσόμενους σπασμούς έκπληξης και γέλιου, τον απόλυτο παραλογισμό σε μια θεατρική δουλειά υπέροχη και άκρως διασκεδαστική.

Μία από τις καλύτερες και καυστικότερες σύγχρονες κωμωδίες, μια παράσταση που αντιμετωπίζει το θέατρο ως τέχνη σύγκρουσης και διερευνά με χιούμορ, οργή, τρυφερότητα και απελπισία το ψυχικό τοπίο της εποχής μας και τα όριά του.

* H Γιασμίνα Ρεζά έχει τιμηθεί με τα σημαντικότερα βραβεία, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Die Welt, για το σύνολο του έργου της.

* “Ο θεός της σφαγής” βραβεύτηκε με το Olivier Award of Best New Play 2009 και το Tony Award of Best Play 2010 και έχει γνωρίσει τεράστια διεθνή επιτυχία με παραγωγές, μεταξύ άλλων, στην Ελβετία, τη Γαλλία, την Αγγλία και την Αμερική.

* Η παράσταση σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη ανέβηκε πέρσι στην ελληνική θεατρική σκηνή.

* Έχει παρουσιαστεί άλλες δύο φορές στην Ελλάδα. Την περίοδο 2010/2011 στο “Θέατρο Κάτια Δανδουλάκη” σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή και το 2013/2014 στο θέατρο “104” σε σκηνοθεσία / προσαρμογή Δημήτρη Γιαμλόγλου.

* Ο Ρομάν Πολάνσκι μετέφερε το έργο στον κινηματογράφο. Η ταινία του έκανε πρεμιέρα στη Μόστρα της Βενετίας.

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Γιώργος Βούρος
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης
Σκηνικά – Κοστούμια: Αθανασία Σμαραγδή
Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος
Μουσική: Μίνως Μάτσας
Βοηθός σκηνοθέτη: Μανώλης Δούνιας
Παραγωγή: Θεατρικές επιχειρήσεις Κάρολος Παυλάκης
Παίζουν: Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, Στεφανία Γουλιώτη, Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, Λουκία Μιχαλοπούλου
Διάρκεια: 90 λεπτά

* Θέατρο Αθηνών

Βουκουρεστίου 10, 210-3312343

* Το βιβλίο

ΓΙΑΣΜΙΝΑ ΡΕΖΑ
“Ο θεός της σφαγής”
μτφρ. Γιώργος Βούρος
εκδ. Εστία, σελ. 114

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -