«Πύλη». Ένα θεατρικό κόσμημα «περιμένει» θίασο στην Πλάκα

«Ο μαγικός χώρος με την τελευταία διατηρητέα στην πόλη παλιά μάντρα θεάτρου στο πλάι της Διονυσίου Αρεοπαγίτου παίρνει και πάλι ζωή χάρη στο Ίδρυμα Ωνάση».

Την παραπάνω – ευχάριστη – είδηση με εκτενές ρεπορτάζ δημοσίευσε η δημοσιογράφος Τίνα Μανδηλαρά την Τρίτη 12 Οκτωβρίου 2021 στο www.protothema.gr

***

[Το θέμα που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο catisart.gr τον Ιούλιο του 2015]

Του Παναγιώτη Μήλα

«Δυο μάτια είδαν το έγκλημα» (Tiger Bay). Σε αυτή την ταινία (1959) η 12χρονη Γκίλι (Χέιλι Μιλς) γίνεται μάρτυρας της δολοφονίας που διαπράττει από ζήλια ένας Πολωνός ναύτης (Χορστ Μπούχολτς) με θύμα την κοπέλα του. Ο δολοφόνος φεύγει και η μικρή Γκίλι καταφέρνει να πάρει το όπλο του αφού αυτός το άφησε στον τόπο του εγκλήματος…

Η Λία Τσάνα, μπροστά στο χώρο του Θεάτρου “Πύλη”.

Από τότε που είδα αυτή την ταινία έμαθα να παρατηρώ όλα όσα βρίσκονται πίσω από τον πρωταγωνιστή κάθε φωτογράφισης που κάνω.

Μια σχετική σκηνή συνέβη πριν από ένα χρόνο -τον Ιούλιο του 2015- και με την ηθοποιό Λία Τσάνα. Σε μια βόλτα για φωτογράφιση στην περιοχή της Πλάκας, βρεθήκαμε στην αρχή του πεζόδρομου της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στην αριστερή πλευρά ακριβώς πίσω από την προτομή της Μελίνας Μερκούρη και απέναντι από την Πύλη του Αδριανού.

Αργότερα, όταν κοιτούσα τις φωτογραφίες, διαπίστωσα ότι σε δεύτερο πλάνο, πίσω από τη Λία Τσάνα, βρισκόταν ένας ψηλός τοίχος και μέσα σε ένα μεγάλο οικόπεδο μια «μπούκα», το ορθογώνιο άνοιγμα που έχουν οι σκηνές των θεάτρων ιταλικού τύπου. Επρόκειτο δηλαδή για ένα κρυμμένο θεατρικό κόσμημα στην είσοδο της Πλάκας σε απόσταση αναπνοής από το Θέατρο Τέχνης της οδού Φρυνίχου.

Πριν από λίγες ημέρες, μετά την παρουσίαση του προγράμματος του Θεάτρου Τέχνης για το 2016 – 2017, έκανα βόλτα στον πεζόδρομο και φωτογράφισα πάλι την «μπούκα».

Αναζητώντας στοιχεία γι’ αυτό τον χώρο, βρήκα αρκετά στο ηλεκτρονικό βιβλίο του Δημήτρη Φύσσα «Ιστορίες του αστικού τοπίου 1896 – 2013».

Στο βάθος το Θέατρο “Πύλη”.

Εκεί διάβασα ότι ο χώρος αυτός άρχισε να λειτουργεί ως κινηματογράφος το 1910 μέχρι και το 1920, ενώ παράλληλα παρουσιάστηκαν πολλά βαριετέ (επιδείξεις, κωμικά νούμερα, Καραγκιόζης κ.λπ.). Ο χώρος είχε το όνομα «Θέατρο της Πύλης του Αδριανού». Αργότερα, το 1916 λεγόταν «Πύλη Αδριανού», ενώ το 1917 απλοποιήθηκε σε σκέτο «Αδριανού».

Μέχρι σήμερα σώζεται η σκηνή του, ως είδος ερειπιώνα, πίσω από μια ψηλή μάντρα, που κηρύχθηκε διατηρητέα το 1998 αλλά χρόνο με το χρόνο καταρρέει.

Κάποια στιγμή έγινε λόγος για αποκατάσταση του χώρου και για αναβίωση στην αρχική του χρήση – και ως θερινός κινηματογράφος – με την επωνυμία «Αθηναϊκόν – Στύλοι». Όμως εκτός από τη νέα πόρτα στον φράχτη, δεν έγινε κάτι άλλο.

Ας ελπίσουμε ότι τα σχέδια κάποια στιγμή θα υλοποιηθούν και θα ανοίξει και πάλι η θεατρική «Πύλη της Αδριανού» ή το «Αθηναϊκόν», που ήταν το αρχικό του όνομα.

Ο Κουτλίδης στήριγμα των τεχνών

Το κτίσμα και το οικόπεδο που σας γράφω παραπάνω ανήκουν στο Κοινωφελές Ίδρυμα Ευριπίδου Κουτλίδου.

Να θυμίσω εδώ ότι ο Ευριπίδης Κουτλίδης (Πτερούντα Λέσβου, 1890 – Αθήνα, 7 Δεκεμβρίου 1974) ήταν έμπορος ξυλείας. Η μεγάλη αποθήκη που είχε στην οδό Μακρή 4, στέγασε από τις αρχές του 1990 το θέατρο “Σφενδόνη” της Άννας Κοκκίνου, δίπλα από τη «Μέδουσα» του Γιώργου Μαρίνου.

Επίσης η αποθήκη ξυλείας της εταιρείας Ευριπίδη Κουτλίδη – Ιωάννη Κατακουζηνού, στην οδό Φρυνίχου, στην Πλάκα, μετατράπηκε αργότερα στο Θέατρο Τέχνης (1983-1985) από τον αρχιτέκτονα Μάνο Περράκη.

Ευριπίδης Κουτλίδης.

Ο Κουτλίδης ήταν παράλληλα και συλλέκτης έργων τέχνης. Μάλιστα κληροδότησε (1974) τη συλλογή του στην Εθνική Πινακοθήκη. Γονείς του Ευριπίδη ήταν η Χρυσάνθη και ο Φίλιππος Κουτλίδης.

Τα πρώτα χρόνια του τα έζησε στην Πτερούντα της Λέσβου, αλλά μεγάλωσε στη Σμύρνη, στην οποία έμεινε μέχρι το 1922, οπότε λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής μετανάστευσε στην Ελλάδα. Ο πατέρας του έκανε εμπόριο ξυλείας το οποίο συνέχισε και στην Ελλάδα.

Ο Ευριπίδης Κουτλίδης σπούδασε σε εμπορική σχολή και συνέχισε με το εμπόριο ξυλείας συνεργαζόμενος με τον Ιωάννη Κατακουζηνό, αδελφό του νευρολόγου-ψυχίατρου Άγγελου Κατακουζηνού.

Ταυτόχρονα με τις επαγγελματικές του δραστηριότητες συνέλεγε έργα τέχνης, ιδιαιτέρως έργα ζωγραφικής. Η συλλογή του τελικά έφτασε να είναι μια από τις σημαντικότερες ελληνικές ιδιωτικές συλλογές (1.419 πίνακες, σχέδια και γλυπτά). Ήταν μέλος στο ΔΣ της Εθνικής Πινακοθήκης. Με τη διαθήκη του (1972), κληροδότησε όλη του την περιουσία στο «Ίδρυμα Ευριπίδη Φ. Κουτλίδη», ορίζοντας ότι η συλλογή του θα έμενε στο διαμέρισμα της οδού Βασιλίσσης Σοφίας 24 μέχρι να μεταστεγαστεί σε κατάλληλο χώρο.

Αργότερα, η συλλογή του μετακινήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη και μέρος της στην Κέρκυρα συμπληρώνοντας τη συλλογή της σε πίνακες του 19ου και του 20ου αιώνα.

***

(Πρώτη δημοσίευση Ιούλιος 2015)

***

* ΕΔΩ η συνέντευξη και οι φωτογραφίες με τη Λία Τσάνα