The Pillowman είναι ο πρωτότυπος τίτλος της σκοτεινής κωμωδίας του Ιρλανδού θεατρικού συγγραφέα Μάρτιν ΜακΝτόνα (Martin McDonagh). Το έργο πραγματεύεται τη διαδικασία της αφήγησης παράλληλα με την προβληματική της παιδικής κακοποίησης αλλά και της πολιτικής βίας. Έχει μεταφραστεί και παρουσιαστεί στην Ελλάδα για πρώτη φορά με τον τίτλο “Ο πουπουλένιος” και αργότερα σε προσαρμογή ως “Μια Αγκαλιά για να Πεθάνεις”.
Στο «Αμόρε»
Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν το Νοέμβριο του 2005 ένας φίλος – που θα τον ευγνωμονώ για πάντα – με οδήγησε στο ανήσυχο θεατρικά και πρωτοποριακό ρεπερτοριακά «Θέατρο του Νότου», στην ιστορική σκηνή του «Αμόρε», ώστε να δούμε τον “Πουπουλένιο” στον Εξώστη του. Αυτή η πρώτη φορά ήταν αρκετή για να κυνηγώ έκτοτε και να μη χάνω έργα με την υπογραφή του Μάρτιν ΜακΝτόνα.
Απέρριψε νωρίς την παραδοσιακή εκπαίδευση, εγκατέλειψε το σχολείο στα 16 του και άρχισε να γράφει. Αρχικά έγραψε 22 έργα για το ραδιόφωνο (απορρίφθηκαν όλα από το BBC) και αρκετά σενάρια. Γνώρισε όμως την επιτυχία μόνον όταν στράφηκε στη συγγραφή θεατρικών έργων. Έγινε γνωστός σε ηλικία 25 χρόνων με το έργο “Η βασίλισσα ομορφιάς του Λινέιν” (1996). Το έργο, που κέρδισε τέσσερα βραβεία Τόνι, παρουσιάστηκε σε μια εποχή που κυριαρχούσε το λεγόμενο In-Yer-Face Theatre, ένα είδος που ερευνά τη σύγχρονη ζωή με επιθετικό, βίαιο και ασυμβίβαστο τρόπο. Ο ΜακΝτόνα συγκρίθηκε με συγγραφείς όπως η Σάρα Κέιν και ο Μαρκ Ρέιβενχιλ, των οποίων τα έργα αναστάτωσαν και προκάλεσαν το κοινό. Ο ΜακΝτόνα ασχολήθηκε μ’ αυτή τη θεματολογία και στα δύο επόμενα έργα του, που μαζί με το πρώτο ανήκουν στην “Τριλογία της Κοννεμάρα”: “Το κρανίο της Κοννεμάρα” (1997) και “Άγρια Δύση” (2001). Ακολούθησε η “Τριλογία των Νησιών Άραν”: “Ο σακάτης του Ίνισμαν” (1997), “Ο υπολοχαγός του Ίνισμορ” (2001) και “Τα ξωτικά του Ινισίερ”.
Το έργο του, “Ο πουπουλένιος”, (The Pillowman), παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας το Νοέμβριο του 2003. Τιμήθηκε με το βραβείο Ολίβιε καλύτερου νέου θεατρικού έργου και ήταν υποψήφιο για βραβείο Τόνι. Ο ΜακΝτόνα είναι ο μόνος συγγραφέας μετά τον Σαίξπηρ που είδε να ανεβαίνουν στο Λονδίνο μέσα στην ίδια χρονιά τέσσερα έργα του. Το 2004, πέρασε με επιτυχία στον κινηματογράφο, γράφοντας και σκηνοθετώντας την ταινία μικρού μήκους “Six Shooter”, με τον Brendan Gleeson, η οποία βραβεύτηκε με Όσκαρ. Ακολούθησε η μεγάλου μήκους ταινία “In Bruges” (σεν.-σκην.), το 2008 (ελλ. τίτλος “Αποστολή στην Μπριζ”), με πρωταγωνιστές τους Colin Farell, Brendan Gleeson και Ralph Fiennes.
Πυκνότητα και ροή
Ο Μάρτιν ΜακΝτόνα είναι ένας μοναδικός θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος, γνωστός τόσο για το βαθύ σκοτάδι πολλών από τα θέματά του όσο και για τις σκηνές που τα αναλύουν, καθώς και για την πυκνότητα και τη ροή των γραπτών διαλόγων του.
Ο «Πουπουλένιος» είναι πολύ περισσότερο ΜακΝτόνα παρά Σαίξπηρ, αλλά η απόλαυση που δίνει ο συγγαφέας στο λόγο προσθέτει μερικά από τα επίπεδα για τα οποία είναι γνωστό το έργο, ακόμα και καθώς η παραδοξότητα εντείνεται όλο και περισσότερο.
Η πλοκή του έργου
Σε ένα δικτατορικό κράτος κάπου στην Ανατολική Ευρώπη ο Κατούριαν, ένας συγγραφέας διηγημάτων και ο νοητικά στερημένος μικρότερος αδερφός του, Μίσαλ, συλλαμβάνονται και ανακρίνονται από δύο αστυνομικούς γιατί το φρικιαστικό περιεχόμενο που έχουν τα διηγήματα του πρώτου, παρουσιάζουν ομοιότητες με μία σειρά ανεξιχνίαστων δολοφονιών μικρών παιδιών που συμβαίνουν στην πόλη. Ο κόσμος της φαντασίας εμπλέκεται με τον πραγματικό κόσμο, δημιουργώντας ένα σύμπαν όπου όλα είναι πιθανά και απίθανα.
Στο Σύγχρονο Θέατρο
«Ο Πουπουλένιος» του Μάρτιν ΜακΝτόνα ανέβηκε και φέτος στο Σύγχρονο Θέατρο με τον Δημήτρη Πιατά να συμπληρώνει τον δυναμικό θίασο των Αργύρη Αγγέλου, Νίκου Πουρσανίδη, Γεράσιμου Σκαφίδα.
Η μεγάλη επιτυχία της περσινής σεζόν σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη, επαναλαμβάνεται και θριαμβεύει για δεύτερη χρονιά.
Ο ΜακΝτόνα, συγγραφέας ιδιαίτερα αγαπητός στην Ελλάδα, στον «Πουπουλένιο» του συνδυάζει στοιχεία αστυνομικού θρίλερ και μαύρης κωμωδίας, δημιουργώντας ένα έργο με αμείωτη ένταση που κρατάει το ενδιαφέρον του θεατή ως το τέλος.
Η παράσταση του Νικορέστη Χανιωτάκη αγγίζει θέματα παιδικών πειραματισμών, τη σχέση μεταξύ ενός συγγραφέα και του έργου του και το ηθικό δίλημμα για το τι να κάνει με την τέχνη που δημιουργείται από αμοραλιστές ανθρώπους. Εν τω μεταξύ, οι αποκαλύψεις για την παιδική ηλικία του Κατουριάν και του Μίχαλ κάνουν την πραγματικότητα να συγχωνεύεται με τον φανταστικό κόσμο των ιστοριών του, καθιστώντας τον παράλογο ισχυρισμό του Μίχαλ πως δεν θέλει να βλάψει κανέναν, απλώς παρακολουθούσε τις ιστορίες του, να φαίνεται σχεδόν λογικός.
Αναζητώντας την αληθινή ιστορία
Η παραγωγή υπό τη σκηνοθεσία του Νικορέστη Χανιωτάκη φέρνει με τόλμη αυτό το έργο στη σκηνή, ενσωματώνοντας πλούσια (και αλλόκοτα) οπτικά στοιχεία ως μέρος της δράσης. Αυτά τα εντυπωσιακά οπτικά στοιχεία υποστηρίξουν την αφήγηση, και η αφήγηση είναι ο πυρήνας του έργου.
Το άτομο γύρω από το οποίο περιστρέφεται η δράση, ο Kατουριάν, είναι ένας συγγραφέας για τον οποίο οι ιστορίες (αυτές που γράφει) είναι πιο σημαντικές από οτιδήποτε. Οι λέξεις είναι δωρεάν, δεν μπορούν να του τις κλέψουν. Είναι θησαυροί που οι άνθρωποι δεν σκέφτονται να χρησιμοποιήσουν.
Ο αδελφός του, ο Mίχαλ, βασίζεται στην ιστορία του Kατουριάν για ψυχαγωγία και έμπνευση. Οι αστυνομικοί Tουπόλσκι και Άριελ αφιερώνουν τον χρόνο τους αναζητώντας την αληθινή ιστορία πίσω από μια σειρά γεγονότων που έχουν συμβεί, ενώ παράλληλα διαμορφώνουν – εν γνώσει τους ή όχι – την ιστορία ώστε να ταιριάζει στο σενάριο που χρειάζονται για να ενθαρρύνουν το αποτέλεσμα που θέλουν.
Η δύναμη των ιστοριών – να αλλάζουν ζωές, να διεγείρουν τη φαντασία, να ενθουσιάζουν και να τρομοκρατούν – και ο τρόπος που επηρεάζουν τους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων των δημιουργών τους, γίνονται το επίκεντρο της αφήγησης, ακόμη και καθώς οι χαρακτήρες περνούν κάποιες βίαιες, συχνά αρρωστημένες, εμπειρίες.
Η υπόθεση είναι συναρπαστική και οι πιθανότητες να φωτιστεί το σκοτεινό όραμα του ΜακΝτόνα είναι αρχικά συναρπαστικές. Οι ερμηνείες του καστ είναι αρκετά αιχμηρές για να κάνουν τους χαρακτήρες που υποδύονται πραγματικά πιστευτούς, γεγονός που καθιστά τις αλληλεπιδράσεις τους δύσκολες και συγκλονιστικά αληθινές.
Η παράσταση μοιάζει με ένα δάσος που σε αγκαλιάζει για να κοιμηθείς κουλουριασμένος, ήσυχος πως με τον ένα ή με τον άλλον τρόπο η ζωή, η Τέχνη και το συναίσθημα (πόσο ταιριαστή σκέψη) θα βρίσκουν πάντα τρόπους όχι μόνο για να επουλώσουν ακόμη και τη μεγαλύτερη πληγή αλλά και να γίνουν η έμπνευση για κάτι ακόμη μεγαλύτερο όπως μπορεί να είναι ένα (ακόμη και σύγχρονο) έργο τέχνης.
Τελικά, και αποκαλυπτικά, οι φράσεις του έργου και ο τρόπος που φαίνεται ότι έχουν σχεδιαστεί για να αλληλοσυνδέονται και να σχετίζονται μεταξύ τους έχουν, κατά κάποιο τρόπο, γίνει αρκετά σεβαστές.
Το ανέβασμα ενός τέτοιου έργου παραμένει ένα τολμηρό και ενδιαφέρον σχέδιο και σίγουρα υπάρχει ένα κοινό για ιστορίες δολοφονιών και ψυχωσικής συμπεριφοράς. Με ακρίβεια και προσοχή στη λεπτομέρεια – και λίγη συνετή επεξεργασία – η δύναμη αυτού του έργου μπορεί πάντα να γίνει έντονα αισθητή.
Καίριο θεατρικό κείμενο
Αν λογαριάσουμε το πολύ σύγχρονο ρεπερτόριο, δεν θα ήταν υπερβολή να επισημάνουμε ότι πρόκειται για το πλέον καίριο θεατρικό κείμενο στη σεζόν που διανύουμε τουλάχιστον, κείμενο βαθύτατα πολιτικό, στοχαστικό και υπαρξιακό συνάμα, με υποψιασμένο φιλοσοφικό υπόστρωμα και διευρυμένη ματιά, το οποίο ακτινογραφεί την τρέχουσα πραγματικότητα, τη σημερινή ζωή, τον εαυτό μας, τον πλανήτη μας.
Η σκηνοθετική άποψη του Νικορέστη Χανιωτάκη κατάφερε να ξεδιπλώσει το βλέμμα της πάνω στον «Πουπουλένιο» με έναν τρόπο καθολικό, μύχιο, συμβολικό, βαθιά συγκινητικό.
Οι συντελεστές
Το έργο υπηρετήθηκε καθ’ όλα με μέτρο: Σκηνογραφικά-ενδυματολογικά λιτά και με σαφήνεια από τη Μαρία Φιλίππου και την Ιωάννα Καλαβρού.
Μουσικά διακριτικά, ως πέμπτος ρόλος, από τον Γιάννη Μαθέ.
Όσον αφορά τους φωτισμούς εξαίρετος υπήρξε ο σχεδιασμός του Τάσου Παλαιορούτα.
Κινησιολογικά η Φαίδρα Νταϊόγλου αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο το εύρος της σκηνής.
Σκηνοθετικά ο Νικορέστης Χανιωτάκης φώτισε με τρόπο ιδανικό το δυνατό κείμενο του ΜακΝτόνα έχοντας ως στήριγμα τις πολύ καλές ερμηνείες των ηθοποιών.
Ο Αργύρης Αγγέλου μορφοποίησε πολύ εκφραστικά και συγκινητικά τον καθυστερημένο αδελφό.
Ο Νίκος Πουρσανίδης ανέλαβε με βαθιά εσωτερικότητα το ρόλο του συγγραφέα.
Ο Γεράσιμος Σκαφίδας εξερεύνησε υπεύθυνα τη βία που γεννιέται σήμερα στις κοινωνίες και πώς αυτή διασπείρεται σε κάθε οικογένεια, σε κάθε σπίτι.
Τέλος, ο Δημήτρης Πιατάς ανέδειξε το ψυχικό άλγος και το τραύμα που γεννά η βία.
Ένα σκληρό έργο που αν το έχετε δει, αξίζει ακόμα και να το ξαναδείτε…
***
«Ο Πουπουλένιος» του Μάρτιν ΜακΝτόνα από τον Νικορέστη Χανιωτάκη και με τον Δημήτρη Πιατά
