Ορφικός Ύμνος του Απόλλωνα
Οι ναοί του Απόλλωνα που λειτουργούσαν ως μαντεία, σχετίζονταν με τη λατρεία του γιου του Απόλλωνα, Ασκληπιού, θεού της Ιατρικής και της Θεραπείας. Μελετήθηκαν ναοί του Απόλλωνα και του Ασκληπιού που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση ανά γεωγραφική περιοχή. Οι ναοί ευθυγραμμίζονταν με την ηλιακή ανατολή του αστερισμού του Κόρακα και κάποιοι ναοί ευθυγραμμίζονταν και με τον αστερισμό του Οφιούχου. Αυτό το αστρονομικό φαινόμενο υποστηρίζεται από τον μύθο, από αρχαιολογικά ευρήματα, ιστορικά κείμενα, καλλιτεχνικές παραστάσεις και αστρονομικά στοιχεία… Οι περισσότεροι ναοί του Ασκληπιού (θεραπευτικά κέντρα) συνδέονται με τους ναούς (κάποια μαντεία), βωμούς και χώρους λατρείας του Απόλλωνα. Ο Απόλλωνας και ο Ασκληπιός λειτουργούν ως συμπληρωματικές θεότητες που επιβεβαιώνουν τη θρησκευτική προφητεία και τη θεραπεία. Σε χώρους λατρείας που συνδέονται με την τελετουργική θεραπεία και τη θεραπευτική πρακτική, η ευθυγράμμιση των ναών δείχνει ότι χρησιμοποιούσαν τους αστερισμούς στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό: υπερισχύουν αστρονομικές ενδείξεις που σχετίζονται με τους μύθους των θεών…αποδεικνύεται ότι τα άυλα και υλικά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι συνδεδεμένα. Ο αστρονομικός προσανατολισμός των ναών μελετήθηκε ως προς το αζιμούθιο τους, το γωνιακό ύψος του ορίζοντα και της ουράνιας απόκλισης, μέσα από την εφαρμογή των τεχνικών τηλεπισκόπησης, κάνοντας χρήση των χαρτών του Google Earth και συναφών αστρονομικών εργαλείων…
Ἐλθέ, μάκαρ Παιάν.. τόνδε σὺ γὰρ λεύσσεις τὸν ἀπείριτον αἰθέρα πάντα γαῖαν δ’ ὀλβιόμοιρον ὕπερθέ τε καὶ δι’ ἀμολγοῦ, νυκτὸς ἐν ἡσυχίαισιν ὑπ’ ἀ σ τ ε ρ ο ό μ μ α τ ο ν ὄρφνην ῥίζας νέρθε δέδορκας, ἔχεις δέ τε πείρατα κόσμου παντός·
Ορφικός Ύμνος Απόλλωνος
θυμίαμα μάνναν
Ἐλθέ, μάκαρ, Παιάν,
Τιτυοκτόνε, Φοῖβε, Λυκωρεῦ,
Μεμφῖτ’, ἀγλαότιμε, ἰήιε,
ὀλβιοδῶτα,
χρυσολύρη, σπερμεῖε, ἀρότριε,
Πύθιε, Τιτάν,
Γρύνειε, Σμινθεῦ, Πυθοκτόνε,
Δελφικέ, μάντι,
ἄγριε, φωσφόρε δαῖμον,
ἐράσμιε, κύδιμε κοῦρε,
μουσαγέτα, χοροποιέ, ἑκηβόλε,
τοξοβέλεμνε,
Βάκχιε καὶ Διδυμεῦ, ἑκάεργε,
Λοξία, ἁγνέ,
Δήλι’ ἄναξ, πανδερκὲς ἔχων
φαεσίμβροτον ὄμμα,
χρυσοκόμα, καθαρὰς φήμας
χρησμούς τ’ ἀναφαίνων∙
κλῦθί μου εὐχομένου λαῶν ὕπερ
εὔφρονι θυμῶι∙
τόνδε σὺ γὰρ λεύσσεις τὸν
ἀπείριτον αἰθέρα πάντα
γαῖαν δ’ ὀλβιόμοιρον ὕπερθέ
τε καὶ δι’ ἀμολγοῦ,
νυκτὸς ἐν ἡσυχίαισιν ὑπ’
ἀστεροόμματον ὄρφνην
ῥίζας νέρθε δέδορκας, ἔχεις
δέ τε πείρατα κόσμου
παντός∙ σοὶ δ’ ἀρχή τε
τελευτή τ’ ἐστὶ μέλουσα,
παντοθαλής, σὺ δὲ πάντα πόλον
κιθάρηι πολυκρέκτωι
ἁρμόζεις, ὁτὲ μὲν νεάτης ἐπὶ
τέρματα βαίνων,
ἄλλοτε δ’ αὖθ’ ὑπάτης, ποτὲ
Δώριον εἰς διάκοσμον
πάντα πόλον κιρνὰς κρίνεις
βιοθρέμμονα φῦλα,
ἁρμονίηι κεράσας {τὴν}
παγκόσμιον ἀνδράσι μοῖραν,
μίξας χειμῶνος θέρεός τ’ ἴσον
ἀμφοτέροισιν,
ταῖς ὑπάταις χειμῶνα, θέρος
νεάταις διακρίνας,
Δώριον εἰς ἔαρος πολυηράτου
ὥριον ἄνθος.
ἔνθεν ἐπωνυμίην σε βροτοὶ
κλήιζουσιν ἄνακτα,
Πᾶνα, θεὸν δικέρωτ’, ἀνέμων
συρίγμαθ’ ἱέντα∙
οὕνεκα παντὸς ἔχεις κόσμου
σφραγῖδα τυπῶτιν.
κλῦθι, μάκαρ, σώζων μύστας
ἱκετηρίδι φωνῆι.
ΑΠΟΔΟΣΙΣ
Έλα, μακάριε, Παιάνα, που
φόνευσες τον Τιτυό[1],
Φοίβε[2],
Λυκωρεύ[3]
Μεμφίτη, αγλαότιμε[4],
ιήιε[5],
ολβιοδότη[6],
Γρύνειε, Σμινθεύ, Πυθοκτόνε,
Δελφικέ, μάντι,
άγριε, φωτοφόρε δαίμονα[7],
εράσμιε, ένδοξε κούρε[8],
μουσαγέτη, χοροποιέ,
τηλεβόλε, τοξοβόλε,
Βάκχιε και Δίδυμε, τηλενεργή[9],
Λοξία[10],
αγνέ,
Δήλιε άνακτε, που έχεις
παντόθωρο φωτοβόλο μάτι,
χρυσοκόμε, που αποκαλύπτεις
καθαρές προφητείες και χρησμούς∙
άκου με που προσεύχομαι υπέρ
των λαών με καλόφρονη βούληση[11]
γιατί εσύ βλέπεις πάντα αυτόν
τον άπειρο αιθέρα
και την γη την ολβιόμοιρη από
πάνω και στη σκοτεινιά[12],
στην ησυχία της νύκτας κάτω
από το αστερόμματο σκοτάδι[13]
τις ρίζες κάτω βλέπεις και
κατέχεις τα πέρατα όλου του κόσμου
σε σένα ανήκει η φροντίδα για
την αρχή και το τέλος,
παντοθαλής[14],
εσύ εναρμονίζεις όλους τους πόλους με την πολύηχη κιθάρα,
πότε πηγαίνοντας στα τέρματα
της νεάτης[15],
και άλλοτε πάλι από την
υπάτη, ποτὲ σε Δώριο ρυθμό[16]
συνδυάζοντας τον κάθε πόλο διαχωρίζεις
τα βιοθρέμμονα[17] φύλα[18],
με αρμονία συγκεράζοντας την
παγκόσμια μοίρα των ανθρώπων,
αναμιγνύοντας ίσα και τους
δύο, τον χειμώνα και το θέρος[19],
διακρίνοντας τον χειμώνα με
τις υπάτες και το θέρος με τις νεάτες[20],
το Δώριον στο ωραίο άνθος του
έαρος[21].
Από αυτά οι βροτοί σε καλούν
με την επωνυμία άνακτα,
Πᾶνα, θεὸν δικέρωτα, που
φέρνει τα συρίγματα των ανέμων∙
Γιατί κατέχεις την τυπωμένη
σφραγίδα όλου του κόσμου.
άκουσε, μακάριε, σώζοντας τους
μύστες με ικετική φωνή.
Απόδοσις: Μαρία Αν. Βέργου
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 21.5.2023.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Υιός της Γης, το
ήπαρ του οποίου κατέτρωγαν δύο γύπες στον Άδη προς τιμωρία του, διότι
απεπειράθη να βιάσει τη Λητώ, H.G.Liddell – R. Scott
[2] Καθαρός, αγνός,
λαμπρός, διαυγής, αμίαντος H.G.Liddell – R. Scott, Ησύχιος
[3] Λύκη: το πρωινό φως, Liddell-Scott-Jones, TLG
[4] Αγλαός: λαμπρός, φαεινός, στιλπνός H. G. Liddell – R.
Scott
[5] ἰήιος-η-ον: ο θεός που καλείται με την κραυγή ἰή,
Θρηνητικός,
θλιβερός, ἰήϊος
βοά, γόος, κλάμα
πρωινό, TLG
[6] Όλβιος: ευτυχής,
ολβιοδότης, αυτός που δίνει ευτυχία
[7] Δαίμων, δαίμονας, δαΐμων = ο φωτεινός, ο λαμπερός, ο
αστραφτερός
[8] Κούρος: νέος, φροντιστής.
[9] Που ενεργεί από
απόσταση
[10] Επίθετο του
Απόλλωνος, προφανώς παράγεται από τη λέξη Λοξός, και η εφαρμογή του επιθέτου
αυτού για τους χρησμούς του Απόλλωνος, αποδεικνύει ότι ήταν αποδεκτή η
ετυμολογία αυτή, H.G.Liddell – R.
Scott
[11] Θυμός: ψυχή,
πνεύμα, στοιχείο τη ζωή, της αισθήσεως ή σκέψεως, ιδίως των ισχυρών αισθημάτων
και παθών, H. G. Liddell – R.
Scott
[12] ἀμολγός: Ομηρική λέξη, της οποίας η ακριβής ετυμολογία
παραμένει αμφίβολη. Ο Όμηρος την έχει πάντα στον συνδυασμό «νυκτός ἀμολγῷ» για να σημάνει ή τις
τέσσερις πριν την αυγή ώρες (τον χρόνο δηλ. των ενεργών ονείρων) ή τις τέσσερις
ώρες μετά τη δύση του ηλίου H. G. Liddell – R. Scott,
ἀμολγός νύκτα: ζοφερή και σκοτεινή (Ευριπίδης, Αλκμήνη)
Ησύχιος
[13] ὄρφνη: το σκότος της νυκτός
[14] Αυτός που κάνει τα
πάντα να θάλλουν, θάλλω: ακμάζω, φυλλοφορώ, είμαι πλήρης φύλλων, άνθεων ή
καρπών
[15] Υπάτη, νεάτη: η
ανώτατη και η κατώτατη χορδή, η τρίτη ήταν η μέση. Η νεάτη ήταν η ανώτατη ως
προς τον τόνο της φωνής ή του ήχου H. G. Liddell – R. Scott
[16] Για τους ρυθμούς
της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής, στους οποίους βασίστηκε η σύγχρονη μουσική (βλ.
πχ κλίμακες της δυτικής μουσικής)
[17] Βιοθρέμμων: που
διατηρεί τη ζωή
[18] Φύλο: φυλή, γένος
[19] Θέρος: καλοκαίρι
[20] Υπάτη, νεάτη: η
ανώτατη και η κατώτατη χορδή, η τρίτη ήταν η μέση. Η νεάτη ήταν η ανώτατη ως
προς τον τόνο της φωνής ή του ήχου H. G. Liddell – R. Scott
[21] Έαρ: άνοιξη
