Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
«Τίποτα δεν υπάρχει που να συντηρεί καλύτερα τη δροσιά της ζωής μας από την ησυχία μιας φλεγόμενης καρδιάς» – Christian Bobin
Ως τέκνο της ορθόδοξης χριστιανικής κουλτούρας, ο Παπαδιαμάντης έχει επηρεαστεί από το περιβάλλον του και έχει με ποικίλους τρόπους περιγράψει τη ζωή του τόπου του, την πνευματικότητατα, τη θρησκευτικότητα αλλά και έχει προβληματιστεί με τα περί ανθρώπινης φύσης, αμαρτίας και σωτηρίας θέματα. Η θεολογική διάσταση του έργου του είναι δεδομένη. Αφηγείται την ανθρώπινη πραγματικότητα με ανεκτικότητα και καλοσύνη. Δεν ωραιοποιεί κάτι, γι’ αυτό οι αφηγήσεις του είναι απτές και αληθινές, έχουν εναλλαγές και ανατροπές, ξεχωριστούς χαρακτήρες και προκαλούν συγκίνηση.
Ένα τέτοιο διήγημά του είναι και ο “Γάμος του Καραχμέτη”, πάνω στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη παράσταση της Όλιας Λαζαρίδου, που είδαμε στο Από Μηχανής Θέατρο.
Τι είναι ο «Γάμος του Καραχμέτη» του Παπαδιαμάντη, του «ιερού περιθωριακού» των ελληνικών γραμμάτων; Μια βιβλική διήγηση του θείου πάθους; Μια τυπική περίπτωση ενδοοικογενειακής βίας, η αγωνία της επιβίωσης της κοινότητας, μια διήγηση αφύπνισης για τον πόνο του άλλου ή ένα γοητευτικό μετανεωτερικό συναξάρι;
Η συναρπαστική ιστορία λαμβάνει χώρα στη Σκιάθο την εποχή της Τουρκοκρατίας. Το θαυμαστό τέλος αποκαλύπτει το κλειδί για το μυστήριο της αγιότητας σε έναν κόσμο σκληρό και παράλογο.
Τα ζητήματα που θέτει διαχρονικά: οδύνη, πόνος, έμπρακτη αγάπη, ευλάβεια, δέος και μετανεωτερική αγιότητα.
Μια αγία ψυχή
Ο Κουμπής είναι ένας από τους προεστούς του χωριού και φίλος του Τούρκου ναυάρχου. Ύστερα από δεκαπέντε έτη στείρου γάμου με τη Σεραϊνώ φλέγεται από την επιθυμία να αποκτήσει παιδιά. Το σχέδιό του είναι να απαγάγει τη γειτόνισσά του τη Λελούδα, που είναι μόλις τριάντα ετών και να δωροδοκήσει έναν παπά ή να τον εκφοβίσει ώστε να τους στεφανώσει. Το τέλος της ιστορίας αναδεικνύει τη Σεραϊνώ, τη γυναίκα του, σε αγία ψυχή και την προβάλλει σαν παρήγορη μαρτυρία για τη δυνατότητα εξαγιασμού του βέβηλου κόσμου μας.
Η Σεραϊνώ είναι μια απλή Σκιαθίτισσα, η οποία δεν υιοθετεί τον τύπο της Ορθόδοξης Χριστιανής, αλλά επιμένει στην ουσία. Ζει μέσα στον κόσμο, όμως ο βίος της και η διαγωγή της δεν είναι σύμφωνα με το κοσμικό φρόνημα, ζει την υπερφυσική αρετή και αγαθότητα. Παντρεμένη δεκαπέντε χρόνια με τον ευκατάστατο Κουμπή, δεν αξιώθηκε να αποκτήσει παιδιά. Ίσως η φύση δεν της εμπιστεύθηκε δικά της τέκνα, όχι γιατί δεν ήταν άξια να τα αναθρέψει, αλλά γιατί την προόριζε μέσα από την ατεκνία της να αφήσει όνομα στους ανθρώπους με την κρυφή αρετή της. Ο σύζυγός της, άνθρωπος με φόβο Θεού μεν, αλλά και εγωιστικό φρόνημα, αυτονομήθηκε. Κι αυτή η αυτονόμησή του τον ώθησε στο να παραβλέψει την ηθική του γάμου και να απομακρύνει από τη συζυγική του κλίνη την άμεμπτη και υπάκουη πάντοτε Σεραϊνώ, με το πρόσχημα της στειρότητάς της. Η επιθυμία του για απόκτηση κληρονόμων τον τύφλωσε και ενώ έτρεμε το στίγμα του μοιχού και την παράνομη συμβίωση, έκανε το παν για να εκπληρώσει την επιθυμία του κάτω από το κάλυμμα κάποιας σαθρής νομιμότητας. Όλα αυτά όμως δεν τον έσωσαν, γιατί η αμαρτία του τον οδήγησε εν τέλει αναπότρεπτα στο χαμό. Η επιθυμία του τον οδήγησε στην αμαρτία, στην εκδίωξη της αγαθής και δίκαιης Σεραϊνώς, και κατόπιν τούτου στην απόρριψή του από την κοινότητα του νησιού του, που του άλλαξε το όνομα με το παρατσούκλι «Καραχμέτης». Σύναψε βίαια γάμο με την ορφανή και φτωχή γειτόνισσά του τη Λελούδα, με την οποία απέκτησε αργότερα απογόνους. Η Σεραϊνώ, ως αγία, αποδέχθηκε δίχως πίκρα την απόφαση του συζύγου της, και υποτάχθηκε στην απόφασή του. Και, όταν εκείνος θέλησε να τη διώξει από το σπίτι, εκείνη ταπεινή έως θανάτου τον παρακάλεσε να της επιτρέψει να μείνει μαζί του μόνο και μόνο για να του αναθρέψει τα παιδιά. Η γαμήλια σχέση της με τον Κουμπή μετασχηματίσθηκε σε σχέση αγάπης και αφοσίωσης, σχέση ακατάλυτη, την οποία καμία δύναμη, κανένας νόμος, κανένα γεγονός δεν μπορούσε να κλονίσει. Δεν αποτέλεσε η απόφασή της αυτή πράξη μόνον αυτοθυσίας, αλλά βίωση της υπακοής στον υπέρτατο βαθμό, και έτσι δέχθηκε τον έπαινο και αυτού του πρώην συζύγου της, που της είπε: «Ο Θεός σε φωτίζει να φέρεσαι έτσι, αγία ψυχή»!
Το όραμα της αγάπης
Η Σεραϊνώ έζησε περίπου δώδεκα χρόνια, όχι σαν κυρά, αλλά σαν υπηρέτρια στο σπίτι της, ανατρέφοντας τα παιδιά του πρώην συζύγου της με άφατη στοργή και αγάπη. Αυτός ο άγιος βίος της επιβραβεύτηκε με την άρρητη ευωδία των λειψάνων της, το θαυμασμό του κόσμου και την αφθαρσία.
Το διήγημα αυτό του μεγάλου μας Παπαδιαμάντη χαρακτηρίζεται από την αρχή της διαλογικότητας, είναι πολυφωνικό έργο, καθώς συνυπάρχουν σ’ αυτό διαλογικά πολλές φωνές και γλώσσες.
Αποτελεί ένα έξοχο παράδειγμα λογοτεχνικού κειμένου, που ενώ δεν κάνει σαφείς αναφορές στο θείο, θίγει ζητήματα, που συνιστούν τον πυρήνα της θεολογικής αναζήτησης. Προβάλλει την ιδεολογία και το όραμα της αγάπης, η οποία νοηματοδοτεί την προσωπική ζωή, την απελευθερώνει και την αναγεννά.
Η Σεραϊνώ προβάλλει σαν ιδεώδες μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας, η οποία αντλεί από μέσα της όλα εκείνα τα εφόδια που χρειάζεται, ώστε να είναι αυτοτελής και αυτάρκης.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφήγησης της οδύνης και της συχώρεσης. Η Σεραϊνώ θυσιάζεται για τους άλλους, δείχνει έμπρακτα την αγάπη της και συγχωρεί. Δείχνει ένα μονοπάτι ηρεμίας, ελευθερίας και υπευθυνότητας.
Εμείς βέβαια, ως θεατές, έχουμε την ευθύνη να διακρίνουμε το θύμα από τον θύτη, τη σκληρή κοινωνία από τα εξιλαστήρια θύματά της, τις διακρίσεις από τη νομιμότητα, τη θυσία από την αδικία και να διαμαρτυρηθούμε γι’ αυτήν.
Η παράσταση
Στην παράσταση αυτή πραγματικά δεν μπόρεσα να βρω ατέλειες. Ούτε θέλησα να ψάξω γι’ αυτές. Η τρυφερότητά της, η συγκίνηση, ο λυρισμός, η ανθρωπιά με κατέκλυσαν. Ήταν πλήρης ψυχής. Ψυχής ελληνικής και παπαδιαμαντικής. Η σκηνοθεσία της Όλιας Λαζαρίδου γεμάτη γλυκύτητα και ευφάνταστα ευρήματα. Το μαγικό της ραβδάκι, ραβδί νεράιδας του θεάτρου, της έδωσε ποιητική πνοή.
Η φιλέρευνη Όλια Λαζαρίδου σκηνοθέτησε με έξοχο χειρισμό της θεατρικής τεχνικής και μας πρόσφερε την απόλαυση μιας έξοχης παράστασης. Χάραξε τα όρια των ψυχολογικών ελιγμών, καθοδήγησε με επιμονή στη λεπτομέρεια τις σχέσεις των ηρώων ώστε να δείξει το εσωτερικό τους τοπίο και να προκύψει ένα μικρό θαύμα, που ο θεατής παρακολουθεί έκθαμβος.
Το εικαστικό τοπίο (Σκηνικά – Κοστούμια: Όλια Λαζαρίδου/ Δάφνη Ρόκκου) ονειρικό, σαν παραδοσιακό σκιαθίτικο κέντημα.
Μα και οι ηθοποιοί έδωσαν εξαιρετικές ερμηνείες στην παραμικρή τους πτυχή. Με μέτρο και γούστο δημιούργησαν δύο θεατρικά διαμαντάκια. Είναι φανερό ότι αγάπησαν το έργο και το υπηρέτησαν με συγκινητική αφοσίωση.
Η Ιφιγένεια Γρίβα, μια νέα ηθοποιός, ώριμη και δημιουργική, χωρίς υποκριτικές τυπικότητες, με αγνότητα και δροσιά, έλαμψε με την απλότητα και τη χάρη της.
Ο Νικόλαος Γεώργιος Χαλδαιάκης, ένας αποδεδειγμένα σπουδαίος ηθοποιός, διέπρεψε με τη δύναμη και ακρίβειά του, την πειστικότητα και τη συνέπειά του.
Ο «Γάμος του Καραχμέτη» είναι ένα έργο κατανυκτικό, απλό και διεισδυτικό με μια ιστορία διαχρονική.
Επιπλέον, αν η παράσταση συγκινεί πραγματικά με κάτι, δεν είναι μόνο το κείμενό της, αλλά από τη μια πλευρά οι λεπτοδουλεμένες, ανυψωτικές εικόνες της και, από την άλλη, η ειλικρίνεια με την οποία η σκηνοθέτις και οι ηθοποιοί μιλούν στους θεατές τους.
Συντελεστές Παράστασης:
Σκηνικά – Κοστούμια: Όλια Λαζαρίδου/ Δάφνη Ρόκκου
Σκηνοθεσία: Όλια Λαζαρίδου
Ηθοποιοί Παράστασης:
Ιφιγένεια Γρίβα
Νικόλαος Γεώργιος Χαλδαιάκης
Πληροφορίες
Θέατρο Από Μηχανής, Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο
Κάθε Παρασκευή στις 9 μ.μ., Σάββατο στις 6 μ.μ. και Κυριακή στις 8 μ.μ.
www.amtheater.gr
Τιμές εισιτηρίων: Κανονικό: 12€ Φοιτητικό & άνω των 65: 10€ Ανέργων: 8€ Ατέλεια: 5€
Κρατήσεις-προπώληση εισιτηρίων στο τηλέφωνο 210. 5232097 και στο www.viva.gr/tickets/
Διάρκεια: 50 λεπτά
