Ο Νικηφόρος Λύτρας είναι ένας από τους κορυφαίους έλληνες ζωγράφους αλλά και από τους πρωτοπόρους στη διδασκαλία της ζωγραφικής στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα αλλά και από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της σχολής του Μονάχου.
Ο Λύτρας κατάφερε να απαλλάξει την ελληνική ζωγραφική από το στίγμα του επαρχιωτισμού και της αβεβαιότητας μια και ήταν σε πειραματικά στάδια, και κατάφερε να μεταπλάσει τη δυτική εμπειρία του σε γνήσια ελληνική έκφραση.
Στα 18 του χρόνια, το 1850, πηγαίνει στην Αθήνα με συνοδεία του πατέρα του και γράφτηκε στο Σχολείο των Τεχνών (σημερινή Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών).
Το 1856 τελειώνει τις σπουδές του. Έχουν προηγηθεί πολλές διακρίσεις του σε διαγωνισμούς και εκθέσεις με κορυφαία την παγκόσμια έκθεση στο Παρίσι. Το 1856-΄58 διδάσκει το μάθημα της Στοιχειώδους Γραφής στο ίδιο ίδρυμα.
Το 1860, με την οικονομική υποστήριξη της ελληνικής κυβέρνησης, και όντας 28 χρονών, σπουδάζει ως το 1866 στην Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Μόναχο. Στην ουσία την υποτροφία την πήρε από τον Γερμανό βασιλιά Όθωνα που κυβερνούσε την Ελλάδα τότε, και που ήταν φίλος του Γερμανού δασκάλου του. Στο μεταξύ, ο Λύτρας είχε γνωριστεί με τον ευκατάστατο συμπατριώτη του Νικόλαο Νάζο, ο οποίος ανέλαβε τον ρόλο του χορηγού του.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Λύτρας διορίζεται καθηγητής στην Καλών Τεχνών και έμεινε για 38 χρόνια ενώ παράλληλα είχε το εργαστήριο του πίσω από το Πολυτεχνείο.
Το 1873 μαζί με τον Γύζη πάνε για 3 μήνες στη Μικρά Ασία για νέες εικόνες και νέες εντυπώσεις που πράγματι τους εκπλήσσουν. Αυτό καταγράφεται στα αμέτρητα σχέδια τους που έφεραν μαζί τους πίσω. Ο Λύτρας προσπάθησε εκεί να μάθει την επίδραση που είχε η Ανατολή στον κλασικισμό και αυτό για να κατανοήσει καλύτερα και να μελετήσει και από άλλη οπτική τον βυζαντινό ρυθμό ο οποίος γεννήθηκε από το πάντρεμα της αραβικής τέχνης και τον κλασικισμό.
Το 1879 ταξιδεύει στην Αίγυπτο, όπου σε ένα από τα γράμματα του έγραφε στον Γύζη πόσο ευχαριστημένος ήταν. Και τι δεν τράβηξε από το Υπουργείο για να κάνει αυτό το ταξίδι! Μέχρι που υπέβαλε την παραίτηση του. Tο Υπουργείο υπαναχώρησε. Την ίδια χρονιά παντρεύεται την Ειρήνη Κυριακίδη. Ήταν κόρη έμπορου από τη Σμύρνη. Ένα χρόνο μετά γεννιέται ο πρώτος του γιός ο Αντώνης και έπειτα οι άλλοι 4 γιοί του: Ο Νικόλαος που έγινε επίσης σπουδαίος ζωγράφος, ο Όθωνας (ονόμασε έτσι τον γιο του προς τιμή του Όθωνα του βασιλιά της Ελλάδας που τον χρηματοδότησε;) όπου και έγινε γλύπτης. Κατόπιν γεννήθηκε ο γιος του ο Περικλής που έγινε και αυτός γλύπτης και οδοντίατρος και κατόπιν γεννήθηκε ο Λύσανδρος. Τέλος, έκανε και μια κόρη την Χρυσαυγή.
Το 1882 ήταν η δυσκολότερη χρονιά του όταν το Υπουργείο του επέβαλε μαθητές που δεν είχαν προβιβαστεί στην τάξη του και ο Λύτρας απειθαρχεί και δεν συμμορφώνεται. Αποτέλεσμα είναι να τιμωρηθεί με προσωρινή παύση. Οι μαθητές του καταγγέλλουν τον τρόπο εκδίωξης του με συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις και νοικιάζουν όλοι μαζί ένα δωμάτιο ώστε να γίνει άτυπα πια εργαστήριο με τον Λύτρα δάσκαλο τους που τους δίδασκε δωρεάν. Τον έβλεπαν σαν δάσκαλο και σαν πατέρα. Η φυσιογνωμία του ήταν γλυκιά, η έκφραση του ήρεμη, η ομιλία του απαλή και τα μάτια του έλαμπαν. Τον χαρακτήριζαν «γλυκής και πράος».
Τα έργα των τελευταίων του χρόνων διαπνέονται από την μελαγχολία των γηρατειών, από θρησκευτικές ανησυχίες και μηνύματα θανάτου. Προς το τέλος της ζωής του, ασκητικές και μαυροντυμένες υπάρξεις με κέρινα πρόσωπα πήραν την θέση των λυγερόκορμων κοριτσιών.
***
Το 1904, στις 13 Ιουνίου, σε ηλικία 72 ετών έφυγε από τη ζωή ύστερα από μια σύντομη ασθένεια που εικάζεται ότι προκλήθηκε από δηλητηρίαση μετά από ατυχή χρήση χρωμάτων της παλέτας του, στο εργαστήριό του.
Πηγή: www.texni-zoi.blogspot.com
