Νέκυια: Κάτι πολύ παραπάνω από μια παράσταση

Γράφει ο Κωστής Μεγάλης

Πραγματικά, λόγω των ελλιπών μου γνώσεων στη μουσική δεν με θεωρώ ικανό να πω πολλά για αυτή την τόσο πολυσύνθετη παράσταση, που είναι η Νέκυια. Πώς να το πω; Πρόκειται για ένα υπερθέαμα μιας επικής ένωσης μουσικής και υποκριτικής.

Ένα υπερθέαμα, που συνδυάζει παραδοσιακή ελληνική και αφρικανική μουσική με πολλά άλλα είδη, με τρόπο μαγικό, που περιλαμβάνει τόσα πολλά όργανα επί σκηνής, όπως γκόνι, λαούτο, νευ και πιάνο.

Η αγγελική φωνή της Φένιας Παπαδόδημα συναντά υπέροχα τις φωνητικές χορδές του MC Yinka. Τα κομμάτια είναι εντυπωσιακά όχι μόνο από τη χρήση πολλών διαφορετικών φωνών και οργάνων, αλλά και την εντυπωσιακή εναλλαγή τραγουδιού και θεατρικής απαγγελίας, που βοηθά το κάθε είδος να χτυπά πιο δυνατά, κάθε που έρχεται μετά από το άλλο.

Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε ο συμβολισμός της αναγέννησης, που η κυρία Παπαδόδημα πρόσθεσε στο σύμβολο του Θανάτου και του Κάτω Κόσμου. Όπως ακριβώς και στην Οδύσσεια, στους μύθους του Ηρακλή, του Θησέα και της ψυχής, έτσι και στη σύγχρονη Νέκυια το ταξίδι στον Κάτω Κόσμο ανάγεται σε σύμβολο του ταξιδιού στον δικό μας Κάτω Κόσμο, στον κρυφό εσωτερικό μας κόσμο, στο ασυνείδητο, που όπως και ο Κάτω Κόσμος, είναι βυθισμένο στο σκοτάδι, είναι γεμάτο νεκρούς, νεκρούς παλιούς εαυτούς, νεκρούς ως σύμβολα των ανθρώπων του παρελθόντος μας, που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί πια- έχει μεταφορικά πεθάνει.

Αν το ταξίδι της Νέκυιας είναι μια θάλασσα, για την οποία λίγοι σαλπάρουν και ακόμα λιγότεροι επιστρέφουν, τότε αυτοί οι λίγοι, που κατάφεραν να πεθάνουν, χωρίς να χάσουν την καρδιά ή το μυαλό τους, κατάφεραν πράγματι να αναγεννηθούν.

Όπως στον Ντέμιαν του Έσσε το Πουλί πρέπει να σπάσει το Αβγό, πρέπει να καταστρέψει τον Κόσμο του, για να γεννηθεί και να πετάξει, έτσι κι ο άνθρωπος πρέπει να καταστρέψει τον δικό του Κόσμο, να πεθάνει, για να αναγεννηθεί, να αφήσει κάθε ταυτότητα, ιδέα για εαυτό και συνήθεια και να ανακαλύψει ξανά τον παιδικό του αυθορμητισμό και τα παιδικά του συναισθήματα. Ο μόνος τρόπος να επιτευχθεί αυτό είναι η Νέκυια. Το ταξίδι στον Κάτω Κόσμο…

Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε η επιλογή της κυρίας Παπαδόδημα να προσθέσει στην παράσταση τη σκηνή της Οδύσσειας, όπου ο Οδυσσέας ανάβει φωτιά και γύρω της αρχίζουν να χορεύουν όλοι οι νεκροί του. Η εκπληκτική ερμηνεία του MC Yinka σε αυτή τη σκηνή με έκανε να ανατριχιάσω.

Η όλη ιδέα ότι η φωτιά, η μνήμη, η αλήθεια ή ό,τι άλλο συμβολίζει, φέρνει γύρω μας τις σκιές των νεκρών, των χαμένων εαυτών και εμπειριών ή των χαμένων συνανθρώπων μας, είναι πραγματικά ανατριχιαστική και η δραματοποίηση και μελοποίηση της σκηνής την ανέδειξε εκπληκτικά.

Η παρουσία του MC Yinka με την υπέροχη βαριά φωνή του και το μεγάλο κορμί του έδωσε μια τέλεια αντίθεση ανάμεσα στις δύο γυναίκες και στις λεπτές φωνές τους, δημιουργώντας έναν πανέμορφο διάλογο γεμάτο ευαισθησία.

Η ερμηνεία του ως Οδυσσέας ήταν τρομερή, ο τρόπος με τον οποίο η βαριά φωνή του αντηχούσε τα λόγια του μυθικού ήρωα, την κατάδυση στον Κάτω Κόσμο και την εμφάνιση των νεκρών γύρω από τη φωτιά σε συνδυασμό με την τρομερή μουσική της παράστασης δημιούργησε ένα μυστικιστικό κλίμα, όπου πραγματικά ένιωθες λες και είχες μπει σε ένα όνειρο, σε έναν άλλο κόσμο, έναν κόσμο εξίσου μαγικό με την Οδύσσεια, αλλά με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο.

Εξάλλου, το ομηρικό έπος είναι προπαντός ποίημα, για να τραγουδούν οι ραψωδοί. Έτσι, η μελωδική απαγγελία του μέσω μουσικής πράγματι δημιουργεί το συναίσθημα, που το κείμενο θέλει να προκαλέσει, αλλά είναι αδύνατο να το κάνει λειψό, χωρίς μουσική. Ιδιαίτερα επική ήταν και η στιγμή, όπου άρχισε να δημιουργεί έναν ρυθμό χτυπώντας μελωδικά την κοιλιά του και τα πόδια του λες και ήταν τύμπανα.

Σε αυτό το σημείο κι αν ένιωσα ότι ήμουν μέρος μιας απίστευτης ιερής τελετουργίας, που ακουμπά τα πιο βαθιά και πρωτόγονα ένστικτα μέσα μας. Άλλωστε, γενικότερα αυτό το υπερθέαμα μουσικής και υποκριτικής ήταν ένα από τα κοντινότερα πράγματα, που έχω δει σε αρχαιοελληνικό Δράμα, που δεν ήταν απλώς μια παράσταση, αλλά μια πολυεπίπεδη τελετουργία γεμάτη μυστικισμό, μουσική και πρόκληση ατελείωτων αισθησιακών ερεθισμάτων, που σε έκαναν να νομίζεις ότι έχεις πάει σ’ έναν άλλο κόσμο, σε ένα όνειρο.

Δεν έχω λόγια και για την πληθωρική παρουσία της Φένιας Παπαδόδημα στη σκηνή. Σε κάποιο σημείο γινόταν για τόση ώρα, που είχα σταματήσει να εκπλήσσομαι, που ταυτόχρονα τραγουδούσε τόσο αγγελικά και έπαιζε αυτό το παράξενο όργανο, που ακόμα δεν ξέρω πώς λέγεται, κάνοντας κάτι τόσο σύνθετο και δύσκολο να φαίνεται απλό.

Γενικότερα, η παράσταση ήταν τόσο προσεγμένη ως προς τις λεπτομέρειες. Οι εναλλαγές στα φώτα, οι ήχοι της φύσης, που ακούγονταν από πίσω, η χρήση μικρών οργάνων, όπως μαράκες, τα ρυθμικά παλαμάκια και χτυπήματα των ποδιών στο πάτωμα, τα μελωδικά backs είτε στο τραγούδι είτε στην απαγγελία, όλα αυτά δημιούργησαν ένα πραγματικό υπερθέαμα.

Πραγματικά, αυτή η παράσταση αξίζει να παιχτεί για πολλές παραστάσεις σε ένα μεγάλο αμφιθέατρο, γιατί στην επίπεδη αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής δε βλέπαμε πολύ καλά στις πίσω θέσεις σε κάποιες φάσεις.

Εν πάση περιπτώσει, ανυπομονώ για τη συνέχεια αυτού του υπέροχου έργου. Μακάρι να κάνει η ομάδα κι άλλες παραστάσεις για τις υπόλοιπες ραψωδίες της Οδύσσειας. Και γιατί να μην επεκταθεί σε αρχαίες τραγωδίες ή και σε άλλα έργα ακόμα κι από άλλους πολιτισμούς…