Του Κωστή Μεγάλη
Ας ξεκινήσουμε με το Misery. Πρόκειται για ένα ψυχολογικό θρίλερ γεμάτο ένταση, αγωνία και συναίσθημα. Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Stephen King, του βασιλιά του ψυχολογικού θρίλερ, και της επίσης ομώνυμης μεταφοράς του στον κινηματογράφο, η θεαματική παράσταση της Έλενας Καρακούλη κρατά τον θεατή για μιάμιση συνεχόμενη ώρα τεντωμένο. Με την τρίχα σηκωμένη παρακολουθεί μια τρελή περιπέτεια, όπου τελικά κανείς από τους δύο χαρακτήρες δεν είναι αυτός που μοιάζει. Σε μια κατάσταση ζωής και θανάτου, όπου φαίνεται να μην υπάρχει διέξοδος, ο Πολ Σέλντον, ένας συγγραφέας, που τόσα χρόνια πουλά τη συγγραφική του ψυχή σε ένα χαρακτήρα και μια σειρά μυθιστορημάτων, που δεν τον εμπνέουν, βρίσκεται τραυματισμένος στο σπίτι μιας άγνωστης, της Άννι Γουίλκς.
Σε μια εξαιρετική σκηνοθεσία, που θυμίζει λίγο και ταινία, τα φώτα συνεχώς αναβοσβήνουν και το σκοτάδι συνοδεύει ανατριχιαστική μουσική, ενώ ταυτόχρονα πίσω από το κεντρικό δωμάτιο βλέπουμε από ένα παράθυρο τον εξωτερικό χώρο του σπιτιού και από ένα κενό μονάχα το κάτω μέρος του σώματος των χαρακτήρων, που πηγαίνουν στο πίσω δωμάτιο. Όσο αναμένουμε με αγωνία τη λύση του δράματος, οι δύο χαρακτήρες φαίνεται όλο και παραπάνω να τρελαίνονται, γεγονός, που φωτίζεται τέλεια από την εξαιρετική ερμηνεία τόσο της Φιλαρέτης Κομνηνού, όσο και του Αναστάσιου Ροϊλού.
Τελικά, η ψυχολογική βία, που όλοι δεχόμαστε καθημερινά, φαίνεται να λειτουργεί σαν ροή νερού, που πέφτει αργά αργά, σταγόνα σταγόνα στην πέτρα. Μια σταγόνα δεν μπορεί φυσικά να σπάσει τον βράχο. Πολλές συνεχόμενες όμως;
Ίσως σε κάποιες περιπτώσεις να μπορούν. Και τελικά ο βράχος δεν το καταλαβαίνει ούτε καν στην προτελευταία σταγόνα. Είναι με την τελευταία, που το ποτήρι ξεχειλίζει, οι ατελείωτοι πόνοι, που ο άνθρωπος έχει απωθήσει στο ασυνείδητο ξαφνικά απελευθερώνονται σαν ηφαίστειο, που εκρήγνυται. Και ξαφνικά ο νους του ανθρώπου, που φαίνεται υγιής, ραγίζει. Ξαφνικά ο άνθρωπος έχει χάσει τα λογικά του, έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα κι όντας πλήρως γονατισμένος από τη βία, τον πόνο και το άγχος αποτρελαίνεται. Τελικά καθένας μας είναι πολύ πιο κοντά σε αυτή την κατάσταση από όσο νομίζει, απλώς κανείς μας δεν το καταλαβαίνει, επειδή τα απωθημένα είναι βαθιά στο ασυνείδητο, όπως η λάβα του ηφαιστείου, που ανυπομονεί να εκραγεί.
Η Misery είναι ένας χαρακτήρας στα βιβλία του πρωταγωνιστή, αλλά ταυτόχρονα είναι η μιζέρια, η θλίψη, ο πόνος, προσωποποιημένα, είναι τα απωθημένα του ίδιου του συγγραφέα. Κι όπως δεν μπορεί να σταματήσει να γράφει για τη Misery, όπως δεν μπορεί να σταματήσει να την κουβαλά, έτσι δεν φέρει μέσα του πάντα τους απωθημένους πόνους του – ακόμα κι αν δεν το συνειδητοποιεί. Είναι μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Ακόμα κι αν προσπαθήσει να γλιτώσει από τη Misery, θα πλάσει έναν νέο χαρακτήρα, που θα τον αναγκάσει να επιστρέψει στη Misery κι όλα όσα εκείνη συμβολίζει: τον πόνο, την ανάγκη για αποδοχή και δημιουργία μιας δοτής ταυτότητας, που εξασφαλίζει την αποδοχή, την αλλοτρίωση με τον πραγματικό εαυτό, την υπαρξιακή αγωνία μιας ξένης, φτιαχτής ζωής, τον πόνο στην απουσία της αγάπης, την ανηδονία στον προγραμματισμό μιας ξένης καθημερινότητας, που δεν καλύπτει καμία πραγματική επιθυμία. Όλα αυτά και πολλά άλλα συμβολίζει η Misery, όλα αυτά και πολλά άλλα συμβολίζει και η Άννι, ο άλλος χαρακτήρας του δράματος, που επαναφέρει τη Misery στη ζωή του πρωταγωνιστή. Όλη η διάλυση της Άννι λόγω της απουσίας της αγάπης καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της κι όλο το τραύμα, που βιώνει λόγω της βίας, που δέχτηκε, τελικά είναι η διάλυση του ίδιου του πρωταγωνιστή. Όπου κι αν πάει, σπρώχνει τον εαυτό του προς μια Misery ή προς μια Άννι. Γιατί κατά βάθος η καρδιά του ζητά επιτακτικά να αντιμετωπίσει όσα αυτές οι δύο γυναίκες συμβολίζουν. Γιατί κατά βάθος η καρδιά του ζητά επιτακτικά να αντιμετωπίσει επιτέλους όλους τους πόνους του. Κι όσο το αποφεύγει, απλώς θα το συναντά ακόμα συχνότερα. Απλώς κάθε φορά με άλλη μάσκα. Δεν έχει σημασία. Η αλήθεια είναι πως έλκουμε ό,τι απωθούμε και πως αργά ή γρήγορα είτε θα αντιμετωπίσουμε, όσους πόνους η καρδιά μας ζητά να θυμηθούμε, είτε τα σύνορα ανάμεσα στην πραγματικότητα και στη φαντασία, στην ξύπνια ζωή και στο όνειρα θα χαθούν και τα τέρατα του εφιάλτη θα εισβάλουν στον πραγματικό κόσμο…
Ελπίζω όλες αυτές οι περίπλοκες αναλύσεις να βοηθάνε κάπως στην πληρέστερη κατανόηση της εξήγησης της ίδιας της σκηνοθέτιδας, Έλενας Καρακούλη, που συνόψισε ως εξής πολύ καλά τι ένιωσα και εγώ βλέποντας αυτό το έργο: «Η παράσταση είναι μια βουτιά στο μυαλό του Πωλ Σέλντον, στον κόσμο του συγγραφέα, εκεί όπου φωλιάζουν τα μυστικά της τέχνης αλλά και της ζωής του, που δεν μπορούν παρά να τρέφονται το ένα από το άλλο. Στη μορφή της Άννι Γουίλκς, της εμμονικής θαυμάστριάς του, αποτυπώνονται όλα όσα του προκαλούν φόβο.
“Όταν κοιτάζεις την άβυσσο, η άβυσσος σε κοιτάζει κι αυτή” είναι το απόφθεγμα στην αρχή του βιβλίου. Το Μίζερι είναι βουτιά στην άβυσσο. Το τέλος δεν μπορεί παρά να είναι ανοιχτό.
Όσο για την τρέλα σίγουρα υπάρχει αρκετή γύρω μας… ειδικά στην εποχή μας. Ο Πωλ και η ;Aννι έχουν περισσότερα κοινά από αυτά που και οι ίδιοι πιστεύουν. Για αυτό εξάλλου και η μάχη μεταξύ τους φτάνει στα άκρα…
Πράγματι η Άβυσσος ανταποδίδει το βλέμμα. Η σχέση με την εσωτερική μας κόλαση είναι δυναμική: της μιλάμε κι αυτή απαντά. Ή μάλλον καλύτερα με την αντίθετη σειρά ξεκινά αυτός ο κύκλος χωρίς αρχή και τέλος. Λίγοι συμφωνούν πως είναι κύκλος κι όσοι το αποδέχονται ξεκινούν ένα ταξίδι για μια χώρα, από την οποία λίγοι επιστρέφουν. Ή τουλάχιστον λίγοι επιστρέφουν με μυαλό, που δεν έχει τσαλακωθεί. Ο Νίτσε, που είπε τη φράση από την αρχή του βιβλίου, είναι ίσως το γνωστότερο παράδειγμα αυτού του κανόνα…
Πάμε στην Αντιγόνη στο θέατρο Άβατον. Σε μια αρκετά ανατρεπτική εκδοχή του κλασικού έργου, όλη η δράση του δράματος περιστρέφεται γύρω από ένα αμάξι. Οι ηθοποιοί συνεχώς μπαίνουν και βγαίνουν μέσα του, το σκαρφαλώνουν ή το χτυπάνε και κάνουν δυνατούς θορύβους, όσο μιλάνε οι ηθοποιοί εκτός του οχήματος. Είναι λες και το αμάξι συμβολίζει όλα όσα κρύβονται πίσω από τη φανερή πλοκή του έργου. Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι άλλες ρόλων γίνονται εντός του. Το αμάξι είναι όχημα, σε πάει σε άλλο μέρος, είναι μεταφορικό κυριολεκτικά και μεταφορικά, αφού σε πάει σε άλλο Κόσμο. Όπως ακριβώς όλοι οι ηθοποιοί πάνε μέσα του, για να αλλάξουν ρόλο, ίσως επειδή τελικώς όλοι οι ρόλοι της τραγωδίας είναι σαν διαφορετικοί εαυτοί του ίδιου ανθρώπου. Ίσως το αμάξι, εκεί που κρύβονται όλες οι φωνές, που ο Κρέοντας δεν δέχεται να ακούσει, να συμβολίζει και το ασυνείδητό του, όπου κρύβει όλα όσα τον πονούν.
Πολύ ωραία επιλογή ήταν και η ιδέα να παίξουν τον μάντη Τειρεσία δύο ηθοποιοί, ένας άντρας και μια γυναίκα, που μιλάνε ταυτόχρονα, ο άντρας με ψιλή φωνή, η γυναίκα με βαριά. Σύμφωνα με τον μύθο ο Τειρεσίας ήταν ο μόνος άνθρωπος, που έζησε τόσο ως άντρας όσο και ως γυναίκα. Με άλλα λόγια, ο μάντης, ο γνώστης της αλήθειας, είναι ερμαφρόδιτος, αφού η αλήθεια προκύπτει από την ένωση των αντιθέτων, του αρσενικού και του θηλυκού, του μυαλού και της καρδιάς, του συναισθήματος και της λογικής- γενικά όλων των αντιθέσεων, που συναποτελούν την παράξενη και αντιφατική ύπαρξή μας.
Κλείνω το κείμενο με τα κλασικά μας υστερόγραφα.
ΥΓ1. Όσο το Φως και το Σκοτάδι μάχονται, μάχονται μέσα μου,
γεφυρα ανάμεσα στα αγεφύρωτα ποιος θα χτίσει;
ΥΓ2. Παραστάσεις, που σκέφτομαι να τσεκάρω:
Το MIR FESTIVAL 2025, με πολλές παραστάσεις, που μάλιστα μερικές είναι και δωρεάν.
Η ανατριχιαστική πολιτική παράσταση «Να ξέρετε πως αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου», η οποία είχε προσκεκλημένη για συζήτηση και τη Μάγδα Φύσσα.
Η συνθετική υπαρξιακή παράσταση «Το βιβλίο της Ανησυχίας- Ημερολόγιο αποχαιρετισμού».
Το «Πριν ανοίξουμε φτερά» με τον μοναδικό Δημήτρη Καταλειφό.
Και τέλος ο «Δον Ζουάν» του τρομερού Πάνου Βλάχου.
