Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
«Πινκ: Ένα μέρος αυτού του κόσμου είμαι, ένα κομμάτι του».
Η κεντρική σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου είναι σπαρμένη ετερόκλητα αντικείμενα. Κιτρινισμένα παπλώματα πεταμένα στο πάτωμα, στρώματα παλιά και βρώμικα, αφρολέξ, τσαλακωμένα χαρτιά, άσχετα αποκόμματα εφημερίδων, υπολείμματα φαγητών, κονσερβοκούτια και στοίβες σκουπιδιών, οι τοίχοι είναι ύποπτα λεκιασμένοι και τα σκεύη άπλυτα. Στη φωλιά της Πινκ επικρατεί το χάος. Όταν η πόρτα της χτυπά σε ένα μυστικό ρυθμό, την ανοίγει επιφυλακτικά μυρίζοντας σαν ζώο τον αέρα. Εμφανίζεται η Ρόλυ, έγκυος, με μια πλαστική σακούλα στα χέρια που μαρτυρά πόσο λίγα πράγματα της ανήκουν. Άρτι αποφυλακισθείσα και τοξικομανής που προσπαθεί να αποτοξινωθεί με μεθαδόνη, αναζητά καταφύγιο στην επίσης τοξικομανή αδελφή της.
Το Θέατρο του Νέου Κόσμου παρουσιάζει το έργο της Βίβιεν Φράντσμαν “Παράσιτα”, σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, με την Κόρα Καρβούνη και την Ιωάννα Κολλιοπούλου. Μια παράσταση σαν δυνατή και ξαφνική γροθιά. Μια παράσταση σκληρή και μοναδική. Ίδια με την κοινωνία μας η οποία, αποποιούμενη το σημαντικό ρόλο που οφείλει να διαδραματίσει σε ό, τι αφορά την εξάρτηση ουσιών και μην έχοντας να αντιτάξει αξίες, αλληλεγγύη και συνοχή, γίνεται μονίμως άδικη, τιμωρητική και απαξιωτική.
Στην εποχή μας πυκνώνουν οι στρατιές των αποκλεισμένων, των ανθρώπων που το καπιταλιστικό σύστημα μέσα στην κρίση του αντιμετωπίζει ως απορρίμματα, χρησιμοποιώντας όλες τις μορφές ακραίας ταπεινωτικής βίας εναντίον τους.
Άνθρωποι σκουπίδια, παράσιτα, άνθρωποι για απόσυρση, φοβισμένοι, βασανισμένοι, κακοποιημένοι, δεινοπαθούντες, περιθωριοποιημένοι, απεγνωσμένοι, που ωθούνται εκτός των κοινωνικών τειχών, στο αδιέξοδο των ουσιών.
Γυναίκες άνεργες, φτωχές, ψυχασθενείς και “παρίες” βιώνουν την ύπαρξή τους σαν μια τραυματική κατάσταση διαρκείας, αισθάνονται ταπεινωμένες, χωρίς αξιοπρέπεια και ντροπιασμένες. Αυτή η ντροπή ως συλλογικό συναίσθημα, στο οποίο ενσταλάζεται επίσης συλλογικά και η ενοχή, γίνεται όπλο στα χέρια της εξουσίας για να κρατά ανήμπορους και αδρανείς, βυθισμένους στη σιωπή και τη δυστυχία όλους τους ταπεινωμένους και καταφρονεμένους. Το κοινωνικό πλαίσιο δημιουργεί ένα περιβάλλον, μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν εξαρτητικές συμπεριφορές. Η εξάρτηση έρχεται να καλύψει σε ένα νέο άνθρωπο σειρά αναγκών, τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Η αποσταθεροποίηση στη ζωή του, σε επίπεδο οικογενειακό, επαγγελματικό και κοινωνικό, τον κάνει να βιώνει έντονα συναισθήματα, κυρίως θυμού, άγχους, φόβου, μοναξιάς, αποτυχίας και η αναζήτηση διαφυγής από τη δυσβάσταχτη πραγματικότητα, μέσω της εξάρτησης, γίνεται μονόδρομος.
H Πινκ αγαπάει τη Ρόλυ και η Ρόλυ αγαπάει την Πινκ. Είναι αδελφές, που μοιράζονται το ίδιο τραυματικό παρελθόν και το ίδιο ζοφερό παρόν: ναρκωτικά, φτώχεια, έλλειψη εκπαίδευσης, βία, κακοποίηση, φυλακή, κοινωνικό περιθώριο. Η μία θέλει να ξεφύγει. Όμως η άλλη τη χρειάζεται κοντά της. Το έργο είναι βγαλμένο από τη ζωή. Η ζωή και η πραγματικότητα είναι σκληρές αλλά κι αστείες. Την παράσταση επομένως τη διατρέχει και πολύ χιούμορ. Ο θεατής θα αναγνωρίσει πολλές πτυχές του κόσμου του και της ζωής του και θα ψυχαγωγηθεί με όλη την έννοια της λέξης ψυχαγωγία. Η ανάγκη μας να συσχετιστούμε είναι πρωταρχική είτε με παλιά είτε με σύγχρονα έργα. Σημασία έχει να μιλάει ένα έργο στην ψυχή του σύγχρονου Έλληνα και να αντικατοπτρίζει κάτι από τη δική μας πραγματικότητα ασχέτως του πότε, πού γράφτηκε και από ποιον. Τα «Παράσιτα» είναι το ταξίδι μέσα στις ταραγμένες και τραυματικές ζωές δύο γυναικών, που παρά τη φρίκη των όσων έχουν υποστεί συνεχίζουν να προσπαθούν για ένα νέο ξεκίνημα. Στο μέτρο του δυνατού, βέβαια. Γιατί η εξάρτηση σε πνίγει, δεν σε αφήνει να ανασάνεις και σε βυθίζει στο τέλμα του ψέματος.
Αν σας αρέσουν τα δράματα με αίσιο τέλος, αυτή η παράσταση μάλλον δεν είναι για σας. Θέλει γενναιότητα η παρακολούθησή της. Παρ’ όλα αυτά δεν πρέπει να τη χάσετε. Μια σκοτεινά αδυσώπητη ιστορία. Κυνική, άβολη και ωμή, όπως η ίδια η ζωή.
Υπάρχει βαναυσότητα, αυτό είναι το μόνο αυθεντικό. Ο βιασμός, η κατάχρηση, ο εθισμός, η εξαθλίωση δημιουργούν «παράσιτα», οργανισμούς που ζουν πάρεργα και παράμερα. Η Βίβιεν Φράντσμαν ανεβάζει στη θεατρική σκηνή τις ζωές αυτών των «παρασίτων». Προσοχή, το έργο δεν είναι για να κάνουμε τουρισμό στη μιζέρια. Ανοίγει τις πόρτες σ’ έναν παράπλευρο κόσμο που πιθανόν δεν έχουμε κατανοήσει πλήρως. Με την παράσταση αποκτάς επίγνωση. Και θυμώνεις. Είναι φορές που η ζωή προσφέρει τόσο λίγες ευκαιρίες σ’ έναν άνθρωπο, ώστε ακόμα και η φυσική του αυτοδιάθεση να φαντάζει απίστευτη.
«Η Πινκ πληγώνει την αδελφή της. Όχι γιατί δεν την αγαπά, μα δεν έχει μάθει τρόπο άλλο απ’ αυτόν που η ίδια έχει βιώσει», γράφει στο εμπεριστατωμένο άρθρο της «Ζωές κελιά», που δημοσιεύεται στο πρόγραμμα της παράστασης, η θεατρολόγος Μαρία Παπαλέξη.
Η Πινκ και η Ρόλυ βρίσκονται παγιδευμένες σ’ ένα γεμάτο σήψη κόσμο, άγριο και εφιαλτικό. Οι φυλακές είναι γεμάτες από άπειρες φτωχές κι αδύναμες γυναίκες σαν κι αυτές. Γυναίκες ευάλωτες, ζυμωμένες με την καταπίεση εξ απαλών ονύχων. Με τα ναρκωτικά να κατακτούν το μυαλό τους, με έλλειμμα ακόμη και στις στοιχειώδεις γνώσεις, ανεκπαίδευτες, ψυχικά και σωματικά ασθενείς, υποσιτισμένες, έχοντας υποστεί αμβλώσεις και σεξουαλική κακομεταχείριση.
Η χρήση ουσιών γι’ αυτές είναι η διαμαρτυρία της απόγνωσης. Βιώνουν μέχρι το κόκαλο την κενότητα του περιβάλλοντος και αποζητούν να θεραπεύσουν την απελπισία τους μέσα από την εμπειρία της ψευδαίσθησης.
Τη χρήση τη βιώνουν ως έξοδο, ως φυγή και ελευθερία και ησυχασμό. Στη χρήση αναζητούν τη γιατρειά από τον πόνο, τη δραπέτευση από τη στενότητα της μίζερης καθημερινότητάς τους, τη χαλάρωση από την πίεση που τις πνίγει, την απελευθέρωση από τις εξουθενωτικές διαπροσωπικές σχέσεις, την καταπράυνση των εσωτερικών συγκρούσεων, την άρση της κοινωνικής αποξένωσης, τη λήθη της οικονομικής αθλιότητας. Αυτή είναι η μέθοδος αυτοβοήθειας που προσφέρει το πεζοδρόμιο. Προσπάθεια άμεσης μεταμόρφωσης του υπαρξιακού ορίζοντα. Εισαγωγή στη βιωματική του ονείρου. Συμπτώματα των περιθωριακών του πολιτισμού μας.
Αποζητούν να δραπετεύσουν από τη σφαίρα της οδύνης. Η εμπειρία της απελπισίας λειτουργεί ως αρχέγονο, ασυνείδητο κίνητρο για την αναζήτηση της λύτρωσης. Η επήρεια των ναρκωτικών είναι το υποκατάστατο του νοήματος, της αυτοπραγμάτωσης και της αυτοπεποίθησης.
Η Ρόλυ θα βρει στη Μέι το στοργικό πρόσωπο που λείπει από τη ζωή της. Την έχει ως πρότυπο. Ονειρεύεται να εργαστεί ως καθαρίστρια σε ξενοδοχείο. Κάνει σχέδια για μια απλή φυσιολογική ζωή. «Εκείνη δεν είχε πάρει ποτέ ναρκωτικά. Φαντάσου. Το φαντάζεσαι να μη χρειάζεσαι να πάρεις τίποτα;», λέει γι’ αυτήν στη Πινκ. «Άλλαι μεν βουλαί ανθρώπων, άλλα δε Θεός κελεύει». Ή άλλα έχει στο νου της η Πινκ, η οποία βρίσκει σαθρή προστασία σε ένα ζευγάρι κόκκινα γοβάκια. Ικανή να σκοτώσει γι’ αυτά τα μαγικά γοβάκια τους, τα «πουθενά δεν είναι σαν στο σπίτι», έχοντας την ελπίδα ότι ο «Μάγος του Οζ» θα τους βοηθήσει να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα.
«Τα εξαρτημένα άτομα, που σε μια κρίσιμη στιγμή της ζωής τους επέλεξαν τις ουσίες, οφείλουμε να τα προσεγγίζουμε με σεβασμό και ενσυναίσθηση του τεράστιου πόνου που κουβαλάνε. Μόνον έτσι θα μπορέσουν να βοηθηθούν να βγουν από τη μοναξιά τους, να εμπιστευθούν, να γιατρέψουν τα τραύματά τους, ν’ αγαπήσουν και να εκτιμήσουν τον εαυτό τους. Γιατί κανένας δεν είναι παράσιτο, γιατί η απεξάρτηση είναι δυνατή», γράφει η Μάρθα Φωστέρη (ψυχοθεραπεύτρια – σύμβουλος Τοξικοεξάρτησης – ειδική βοηθός διευθυντή ΚΕΘΕΑ) στο άρθρο της που φιλοξενείται στο πρόγραμμα.
Συντελεστές
Η παράσταση είναι καλοδουλεμένη, ρυθμισμένη στην εντέλεια και είναι φανερό πως πρόκειται για μια σπουδαία παραγωγή. Εξαιρετική η μετάφραση της Αγγελικής Κοκκώνη, καθότι το κείμενο είναι γραμμένο σε μια ιδιάζουσα προσωπική γλώσσα που η συγγραφέας έχει γνωρίσει από μαθητές της. Μια νεανική περιθωριακή αργκό, εφευρετική και παιγνιώδης, που είναι δυνατόν να την ακούσεις να μιλιέται στα λεωφορεία των λαϊκών λονδρέζικων συνοικιών. Πραγματικό επίτευγμα, λοιπόν, η μεταφορά της στην καθομιλουμένη ελληνική.
Τα σκηνικά – κοστούμια της Μαγδαληνής Αυγερινού είναι άψογα. Είμαι βέβαιη ότι αυτά τα ρούχα θα φορούσαν η Πινκ και η Ρόλυ. Μόνον έτσι τις φαντάζομαι. Ευρηματικό και το σκηνικό, εικονοποιεί την περιγραφή της συγγραφέως με πολύ πετυχημένο τρόπο. Ακριβώς αυτή είναι η «φωλιά» των δύο κοριτσιών. Ανατριχιαστική.
Η επιμέλεια κίνησης της Έλενας Αντωνίου ρεαλιστική και εκρηκτική.
Ο Σταύρος Γασπαράτος έντυσε την παράσταση με μουσική λαγαρή, υπέροχα αντιφατική και πλούσια. Το video του Παντελή Μάκκα, μια πολύ προσεγμένη δουλειά. Ο Σάκης Μπιρμπίλης στους φωτισμούς δημιούργησε μια καλλιτεχνικά αποπνικτική ατμόσφαιρα, ειρωνική και αμφίσημη, που επιτείνει την αγωνία του θεατή. Πολύ καλή επίσης και φιλότιμη η δουλειά της βοηθού του σκηνοθέτη, Βάσιας Χρήστου. Συμμετέχει σε μικρό βουβό ρόλο η Νατάσα Ζάγκα.
Τίποτα δεν θα γινόταν όμως αν δεν υπήρχαν αυτές οι δύο υπέροχες ηθοποιοί που πέτυχαν έναν πραγματικά μεγάλο άθλο. Η Κόρα Καρβούνη (Πινκ) και η Ιωάννα Κολλιοπούλου (Ρόλυ) είναι σπουδαία κεφάλαια για το θέατρό μας. Δυνατές ηθοποιοί, πολυαγαπημένες στους θεατρόφιλους, άοκνες, ευαίσθητες, τέλειες. Μας έδωσαν δύο μοναδικές ερμηνείες, από αυτές που σπάνια βλέπουμε. Τους αξίζουν δεκάδες “εύγε”.
Οι άξιοι συντελεστές και η συναρπαστική σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου ενώθηκαν για να δημιουργήσουν μια βαθιά συγκινητική, συναισθηματική και προκλητική παράσταση.
Δεν υπάρχουν δομές στήριξης στην κοινωνία για γυναίκες σαν κι αυτές που πιάνουν πάτο. Οι εξαρτημένες γυναίκες στιγματίζονται διπλά στη σημερινή ανδροκρατούμενη κοινωνία. Εγκαταλελειμμένες από όλους μας ζουν δύσκολες καταστάσεις, με ψέματα, κλοπές, παραβατικότητα, πορνεία και προκλήσεις. Πρέπει να ξέρουμε όμως πως κάθε Πινκ και κάθε Ρόλυ αληθινά δεν χρειάζονται τίποτα περισσότερο από μια αγκαλιά, αυτό που έχουν στερηθεί περισσότερο. «Εδώ, κοντά μου. Αγκαλίτσα» (Πινκ). Δεν υπάρχει τίποτα πιο αναποτελεσματικό και ανίσχυρο από τις διπλές κλειδαριές, τα στενά παράθυρα και τα σκοτεινά κελιά των φυλακών.
«If I Only Had a Brain», «If I Only Had a Heart», «If I Only Had the Nerve»
* Το έργο “Παράσιτα” γράφτηκε από τη Βίβιεν Φράντσμαν ύστερα από παραγγελία της θεατρικής εταιρείας Clean Break, που ιδρύθηκε το 1979 από δύο φυλακισμένες γυναίκες, που πίστευαν ότι το θέατρο είναι το κατάλληλο μέσο για να φέρει τις κρυφές ιστορίες των φυλακισμένων γυναικών μπροστά στο ευρύ κοινό.
* Η θεατρική συγγραφέας Βίβιεν Φράντσμαν, που προέρχεται από το χώρο της εκπαίδευσης, έκανε το θεατρικό της ντεμπούτο με το έργο “Μογκαντίσου” (2011), κερδίζοντας μια σειρά βραβεία. Στη διάρκεια της συγγραφής των “Παρασίτων”, η Φράντσμαν συνεργάστηκε στενά με γυναίκες σε φυλακές, εξαρτημένες από ναρκωτικά, αλλά και με δομές ψυχικής υγείας και άλλες κοινωνικές δομές. Το έργο ανέβηκε τον Μάρτιο 2014 στο Royal Exchange Theatre (Μάντσεστερ) και στη συνέχεια παρουσιάστηκε στο Royal Court του Λονδίνου με μεγάλη επιτυχία. Εκτός από το θεατρόφιλο κοινό, την παρακολούθησε μεγάλος αριθμός σχολείων. Αυτή τη στιγμή περιοδεύει σε πόλεις της Αγγλίας.
* Με αφορμή το έργο και σε συνεργασία με το ΚΕΘΕΑ Διάβαση, οργανώνονται συζητήσεις με το κοινό, που θα γίνονται μία φορά την εβδομάδα, κάθε Παρασκευή, μετά το τέλος της παράστασης. Η συζήτηση θα περιστρέφεται γύρω από τα κύρια θέματα που θίγει το έργο: σχέσεις εξάρτησης και συνεξάρτησης, κοινωνικός αποκλεισμός, ναρκωτικά, φυλακή, έμφυλη βία. Πέρα από τον σκηνοθέτη Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο και τις ηθοποιούς της παράστασης Κόρα Καρβούνη και Ιωάννα Κολλιοπούλου, στις συζητήσεις θα συμμετέχει και η ψυχοθεραπεύτρια Μάρθα Φωστέρη, ειδική βοηθός διευθυντή ΚΕΘΕΑ.
Ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση: Αγγελική Κοκκώνη
Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Σκηνικά – Κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού
Επιμέλεια κίνησης: Έλενα Αντωνίου
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Video: Παντελής Μάκκας
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Βάσια Χρήστου
Παίζουν οι ηθοποιοί: Κόρα Καρβούνη, Ιωάννα Κολλιοπούλου. Συμμετέχει η Νατάσα Ζάγκα.
Πληροφορίες
Βίβιεν Φράντσμαν, Παράσιτα (Pests)
http://nkt.gr/play/93/parasita/
Θέατρο του Νέου Κόσμου – Κεντρική Σκηνή
Παραστάσεις: Παρασκευή, Σάββατο 21:15, Κυριακή 19:00
Τιμές εισιτηρίων: Παρασκευή 12€ κανονικό, 10€ φοιτητικό, 8€ ανέργων / Σάββατο-Κυριακή 15€ κανονικό, 12€ φοιτητικό/ανέργων
Ηλεκτρονική προπώληση: https://www.more.com/theatre/parasita/
Ώρες ταμείου: Δευτέρα – Παρασκευή 17:00 – 22:00 / Σάββατο 14:00 – 22:00 / Κυριακή 10:00 – 22:00
[email protected]
www.nkt.gr
www.facebook.com/theatroneoukosmou
