26.9 C
Athens
Κυριακή 16 Ιουνίου 2024

«Ένας εχθρός του λαού» από τη Γεωργία Μαυραγάνη, προβληματίζει τον θεατή και τον προσκαλεί, προκαλεί σε σκέψη

Γράφει η θεατρολόγος Μαρία Μαρή

O Eρρίκος Ίψεν (20 Μαρτίου 1828 – 23 Μαΐου 1906) ήταν Νορβηγός θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης.

O σπουδαίος δραματουργός είναι ένας από τους ιδρυτές του μοντερνισμού και συχνά αναφέρεται ως ο πατέρας του ρεαλισμού. Είναι ο πιο πολυπαιγμένος θεατρικός συγγραφέας στον κόσμο, μετά τον Σαίξπηρ.

Το έργο του «Ένας εχθρός του λαού» γραμμένο το 1882 μοιάζει απολύτως σύγχρονο. Η φύση του ανθρώπου δεν αλλάζει και μπροστά στο συμφέρον του δεν υπολογίζει την ανθρώπινη ζωή. Καταδεικνύονται η παρακμή των αξιών, η υποκρισία της αστικής τάξης και οι στενόμυαλες αντιλήψεις της επαρχιακής ζωής.

Ένα έργο πολιτικό, που αποτυπώνει με ειλικρίνεια και αιχμηρότητα τα ηθικά διλήμματα και τις αποφάσεις που κάθε πολίτης και κοινωνία καλείται να αντιμετωπίσει και να πάρει.

Η παράσταση, σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη στη σκηνή του θεάτρου «Ρεκτιφιέ», πραγματικά συγκλονίζει. Η κοινωνία είναι σαν ένα καράβι. Ο Δήμαρχος διατείνεται ότι υπάρχει ενότητα στην πόλη.

Σε μια παραθαλάσσια πόλη της Νορβηγίας τη Skien (γενέτειρα του Henrik Ibsen), οι κάτοικοι ζουν ευτυχισμένοι. Τα ιαματικά λουτρά της πόλης αποτελούν πόλο έλξης για πολλούς επισκέπτες, με αποτέλεσμα όλοι οι κάτοικοι να ωφελούνται και οι δουλειές τους να ανθούν. Τα λουτρά είναι η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή της πόλης και όπως ο Δήμαρχος επισημαίνει τα λουτρά μόνο εγγυώνται το μέλλον του τόπου.

Το Υδρολογικό Ινστιτούτο (τα λουτρά) είναι ένα έργο που βασίστηκε στην ιδέα του γιατρού Τόμας Στόκμαν και υλοποιήθηκε από τον Δήμαρχο της πόλης και Πρόεδρο του συμβουλίου των πηγών Πέτερ Στόκμαν, αδελφό του γιατρού.

Όλα κυλούν καλά, μέχρι τη μέρα που ο γιατρός Τόμας Στόκμαν (Βαγγέλης Αμπατζής) λαμβάνει τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων του νερού των πηγών.

Μετά από περιστατικά στομαχικών διαταραχών που εμφάνισαν επισκέπτες των Λουτρών, είχε στείλει δείγματα του νερού σε ειδικευμένα εργαστήρια και το πόρισμα είναι απόλυτο: το νερό είναι μολυσμένο.

Το γεγονός ότι οι βυρσοδέψες έπλεναν τα δέρματα στο νερό αυτό, μάλλον ευθύνονται για τη μόλυνσή του. Ο Μόρτεν Κολ (Γιώργος Ζυγούρης), βυρσοδέψης, που το όνομά του σημαίνει «θάνατος», είναι και πεθερός του Τόμας Στόκμαν.

Ο γιατρός βρίσκεται στο φιλόξενο σπίτι του παρέα με τη σύζυγό του Κατρίνε (Ειρήνη Αδάμου), που στέκεται δίπλα του με αξιοπρέπεια και σύμπνοια, την κόρη τους Πέτρα, τα δύο μικρότερα αγόρια τους, καθώς και με καλούς φίλους της οικογένειας, όπως τον αρθρογράφο της τοπικής εφημερίδας, Χόφσταντ (Γιάννης Κατσιμίχας).

Αρχικά, τα νέα από το εργαστήριο αντιμετωπίζονται απ’ όλους με χαρά καθώς πιστεύουν ότι με την ανακάλυψη του γιατρού, τους δίνεται η ευκαιρία να επανορθώσουν το κακό και να σώσουν την πόλη από τα χειρότερα, όπως είναι μια επιδημία.

Ο γιατρός στέλνει αμέσως τον φάκελο με τις αναλύσεις και την έκθεσή του στο συμβούλιο των πηγών, ενώ παράλληλα ο Χόφσταντ ανυπομονεί να δημοσιεύσει στην εφημερίδα το άρθρο του γιατρού με το οποίο θα ενημερωθούν οι συμπολίτες τους για τα νέα δεδομένα.

Ο Χόφσταντ πιστεύει ότι έχει έρθει η ώρα να ξεμπροστιάσουν τους υπεύθυνους του συμβουλίου, τους διοικούντες γενικότερα, για την ανικανότητά τους και για το πόσο «λίγοι» είναι. Διότι ο γιατρός, κατά την κατασκευή του έργου, τους είχε επισημάνει λάθη, τα οποία όμως εκείνοι απλώς παρέβλεψαν.

Όλοι είναι στο πλευρό του γιατρού ακόμα και οι μικροϊδιοκτήτες των επιχειρήσεων, έχει δηλαδή τη δύναμη της πλειοψηφίας. Ο Ασλαξέν (Σταύρος Τσιτσόπουλος), τυπογράφος της τοπικής Εφημερίδας και Πρόεδρος της Ένωσης Ιδιοκτητών, λέει ότι δεν θα έβλαπτε μια διαδήλωση.

Δεν υπάρχει ωστόσο η στήριξη του Δημάρχου (Στέφανος Λώλος), ακριβώς εξαιτίας της καίριας σημασίας των λουτρών. Ο Ασλαξέν, πρεσβεύει τη μέτρια σωφροσύνη ή τη σώφρονα μετριοπάθεια, έχει τη συμπεριφορά αυτού που διαφωνεί συμφωνώντας και τούμπαλιν. Ο ηθοποιός βρίσκει τη χρυσή τομή και κινείται πάνω σε αυτή.

Ο Δήμαρχος καταφθάνει έξαλλος στο σπίτι του Τόμας Στόκμαν και τον ενημερώνει για τις πρακτικές συνέπειες της ανακάλυψής του: κατασκευή του υδραγωγείου από την αρχή, ένα έργο τεράστιου κόστους, διάρκειας τουλάχιστον 2 ετών, κατά τα οποία τα λουτρά δεν θα υπάρχουν στην πόλη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Και σαν να μην έφταναν αυτά, το υπέρογκο κόστος της επιδιόρθωσής τους θα πρέπει να καλυφθεί απ’ τους πολίτες.

Ο Δήμαρχος υποστηρίζει ότι υπάρχει υπερβολή στην έκθεση του γιατρού, αλλά και δόλος -ώστε να τον γελοιοποιήσει – κι ότι με κάποιες βελτιώσεις και μέτρα προφύλαξης στο δίκτυο των πηγών, το πρόβλημα λύνεται.

Ο γιατρός δεν έχει τρόπο να μιλήσει στους συμπολίτες του.

Από την εφημερίδα, τώρα αρνούνται να δημοσιεύσουν το άρθρο του.

‘Όλοι πείθονται από τον Δήμαρχο, χωρίς καν να έχουν ακούσει την εμπεριστατωμένη άποψη του γιατρού! Ο Ασλαξέν διατείνεται ότι ο γιατρός έχει άλλα σχέδια, αφήνοντας υποψίες για καιροσκοπία από μεριά του.

Ακόμα και οι μέχρι χθες υποστηριχτές του, μόλις μαθαίνουν ότι το κόστος του νέου έργου θα επιβαρύνει τους ίδιους, τάσσονται απέναντί του.

Η μετωπική σύγκρουση ηθικής και συμφερόντων, ανάμεσα στα δύο αδέλφια, είναι πλέον δεδομένη και αποδίδεται ρεαλιστικά επί σκηνής.

Με πολύ κόπο, ο γιατρός καταφέρνει να οργανώσει μια συγκέντρωση, με σκοπό να μάθουν οι συμπολίτες του την αλήθεια!

Με την παρουσία και του Δημάρχου, η συγκέντρωση εξελίσσεται σε παρωδία.
Ακόμα και τώρα, απαγορεύουν στον γιατρό να κάνει οποιαδήποτε δήλωση σχετική με τα λουτρά, του αφαιρούν τον λόγο.

Απογοητευμένος από την αδικία που υφίσταται ως επιστήμονας, ως πολίτης, ως αδελφός, ξεσπά κατά των συμπολιτών του, προσπαθώντας να τους αφυπνίσει και τους λέει ότι ο χειρότερος εχθρός, είναι η συμπαγής πλειοψηφία, αυτή η φιλελεύθερη πλειοψηφία, που δεν έχει πάντα δίκιο. Η πλειοψηφία νομίζει ότι κατέχει την αλήθεια. Όμως και αυτή η αλήθεια γερνά, γίνεται παρωχημένη. Ο πρωτοπόρος του σήμερα δεν δέχεται τις απαρχαιωμένες και τις αποστεωμένες αλήθειες. Σηκώνει το ανάστημά του και τους μιλά. Το παρουσιαστικό του δεν είναι ενός εξεγερμένου ανθρώπου, απλά, ενός σκεπτόμενου ανθρώπου.

Η κατάσταση βγαίνει εκτός ελέγχου. Η αποβλάκωση και η φτώχεια οδηγούν τον όχλο σε αυτό το χάος. Όλοι με μια γελοία ψηφοφορία ανακηρύσσουν τον γιατρό «Εχθρό του λαού» και απαιτούν τον διωγμό του απ’ την πόλη. Η κατάσταση κλιμακώνεται επικίνδυνα. Ο γιατρός καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί να υποστηρίξει αυτό το «άφες αυτοίς, ου γάρ οίδασι τί ποιούσι». Του πετροβολούν και του σπάνε τα τζάμια του σπιτιού του. Του δείχνουν με κάθε τρόπο ότι είναι πια ανεπιθύμητος, όπως και όσα λέει.

Τα κακά νέα διαδέχονται το ένα το άλλο: η κόρη του απολύεται απ’ το σχολείο όπου δίδασκε. Ο γιατρός χάνει τη θέση του στο συμβούλιο των πηγών, ενώ οι κάτοικοι υπογραφούν δήλωση ότι δεν θα πάνε σ’ αυτόν όταν χρειαστούν τις ιατρικές του υπηρεσίες.

Ο αδελφός του Τόμας, ο Δήμαρχος, τον πληροφορεί με κρυφή ικανοποίηση ότι ο Μόρτεν Κολ, ο πάμπλουτος πεθερός του, έχει αγοράσει τις πηγές και τα παιδιά του γιατρού θα είναι οι μόνοι κληρονόμοι του, οπότε συσχετίζει τη συμπεριφορά του γιατρού με αυτή την αγορά. Κακολογεί, δυσφημεί τα νερά για να πετύχει ο πεθερός του χαμηλή αγοραστική τιμή. Ο ήχος, η μουσική που ακούγεται και συνοδεύει αυτά τα λόγια είναι μουσική θρίλερ. Το παρουσιαστικό του Δημάρχου, εκείνο του πολιτικού, του ανερμάτιστου καπιταλιστή, που αντιτίθεται στον ιδεαλιστή αδελφό του.

Όλοι είναι υποκριτές. Ο Μόρτεν Κολ, σκοτεινός τύπος, ενημερώνει τον γαμπρό του για τα επιχειρηματικά του σχέδια, θέτοντάς του έναν πειρασμό, τον οποίο εκείνος αντιπαρέρχεται. Ο Στόκμαν που το όνομά του σημαίνει «ο άνθρωπος με το μπαστούνι», δεν ενέδωσε σε κανέναν εκβιασμό και θα επιβιώσει, θα διώξει τους λύκους που τρώνε τα καημένα, τα απροστάτευτα πρόβατα. Για αυτόν ο πιο δυνατός άνθρωπος στον κόσμο είναι αυτός που παλεύει μόνος του.

Η παράσταση

Η παράσταση είναι ένα έργο συνόλου. Η δραματουργική επεξεργασία της Γεωργίας Μαυραγάνη και της Δήμητρας Στρατικοπούλου κατορθώνει να αποδώσει όλο το έργο.

Οι ηθοποιοί προσέρχονται μέσα από το κοινό, γεγονός, που αμέσως παραπέμπει στην προβολή του έργου σε αυτό.

«Εσείς είστε αυτοί που θα δείτε τον εαυτό σας στη σκηνή».

Έξι άνθρωποι κατορθώνουν να αποδώσουν το κλίμα μιας συνέλευσης, που καταλήγει σε καβγά, σε διάλυση της αίθουσας και τέλος σε βία. Οι φωνές και οι διαβαθμισμένες κραυγές αποδίδουν τους αλαλαγμούς της αίθουσας, όταν μιλούν όλοι μαζί, όταν ο ένας καλύπτει τα λόγια του άλλου.

Η ένταση κλιμακώνεται και κορυφώνεται μέσα από την ένταση της φωνής, τις εκφράσεις και την εξαιρετική κίνηση των ηθοποιών, καθώς και τη μεταξύ τους επικοινωνία. Η διδασκαλία των ηθοποιών από τη σκηνοθέτη τους Γεωργία Μαυραγάνη μπόρεσε να δημιουργήσει ένα εύρυθμο σύνολο αναδεικνύοντας το ταλέντο και τις ικανότητες του κάθε ηθοποιού [Ειρήνη Αδάμου, Βαγγέλης Αμπατζής, Γιώργος Ζυγούρης, Γιάννης Κατσιμίχας, Στέφανος Λώλος, Σταύρος Τσιτσόπουλος], προσαρμοσμένα στο ρόλο του.

Η ηχογράφηση των συμβάντων, συνεχίζεται με την έκφραση του προσώπου του ηθοποιού, φέρνοντας έξυπνα αυτή τη διήγηση επί σκηνής, ενσωματώνοντας τον ηχογραφημένο λόγο στον παραστασιακό.

Καίρια και ουσιαστικά τα λιτά σκηνικά καθώς και τα αντιπροσωπευτικά κοστούμια της Αρτέμιδος Φέσσα.

Η μουσική και ο ήχος του Χάρη Νείλα ακολούθησε επιτυχώς την εξέλιξη του έργου.

Ένα σύγχρονο έργο, μια σύγχρονη και επίκαιρη μεταφορά ενός κλασικού έργου, που προβληματίζει τον θεατή και τον προσκαλεί, προκαλεί σε σκέψη.

***

«Ένας εχθρός του λαού» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη στο Θέατρο Ρεκτιφιέ

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -