Cat Is Art

Λούις Γουέιν, ο άνθρωπος που ζωγράφιζε τις γάτες

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Πριν ακόμα γίνουν οι γάτες πρωταγωνίστριες σε viral βιντεάκια, ο ζωγράφος, εικονογράφος και σκιτσογράφος Λούις Γουέιν αφιέρωσε το έργο του σε αυτές. Όμως, πίσω από τα ζωηρά χρώματα και τα ψυχεδελικά σχήματα κρύβεται μία τραγική ιστορία και μία μάχη με την ψυχασθένεια.
Ο Γουέιν Λούις γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1860, πρωτότοκος γιος ενός εμπόρου υφασμάτων και μιας Γαλλίδας. Στα είκοσί του χρόνια, ο πατέρας του πέθανε ξαφνικά και ο Γουέιν έμεινε να φροντίζει τη μητέρα και τις πέντε αδερφές του. Παράλληλα, σπούδαζε στη Σχολή Καλών Τεχνών West London School of Art και από νωρίς αποφάσισε να αφοσιωθεί στην τέχνη.
Όταν ήταν είκοσι τριών ετών, παντρεύτηκε την κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερή του Έμιλι Ρίτσαρντσον. Η σύζυγός του, ωστόσο, νόσησε από καρκίνο του μαστού και πέθανε τρία χρόνια μετά τον γάμο τους. Το ενδιαφέρον του Λούις Γουέιν για τις γάτες αναπτύχθηκε κατά την αρρώστια της γυναίκας του: ζωγράφιζε σκίτσα από τα γατάκια της γειτονιάς, για να της φτιάχνει το κέφι.
Ο θάνατος της Ρίτσαρντσον τάραξε τον ψυχισμό του ζωγράφου. Αφοσιώθηκε πλήρως στις ζωγραφιές και τα σκίτσα γατών. Στις αρχές του 20ου αιώνα, οι Βρετανοί δεν είχαν τα γνωστά αιλουροειδή σε ιδιαίτερη εκτίμηση, αλλά το έργο του Γουέιν εξανθρώπισε και έκανε πιο αγαπητές τις γάτες στο κοινό.
Ακολούθησε μία παραγωγική περίοδος: τα σκίτσα με τις ανθρωπόμορφες γάτες του έθιγαν θέματα της εδουάρδειας περιόδου με αστείο τρόπο. Υπολογίζεται πως τη δεκαετία του 1900 δημιουργούσε ετησίως εξακόσια σκίτσα, ενώ σε όλη του τη ζωή εικονογράφησε πάνω από δύο χιλιάδες βιβλία.

Η τραγωδία, όμως, έμελλε να χτυπήσει ξανά. Ήδη η μικρότερη αδερφή του είχε εγκλειστεί από το 1901 σε φρενοκομείο. Έξι χρόνια μετά, πέθανε η μητέρα του και η οικογένεια Γουέιν βυθίστηκε στα οικονομικά προβλήματα – κύρια αιτία των οποίων ήταν ο ίδιος ο Λούις.
Το έργο του ήταν αναγνωρισμένο και γνώρισε επιτυχία και στις ΗΠΑ, οπού δούλεψε και για το ‘New York Journal – Αmerican’. Αυτή θα ήταν και η τελευταία του κανονική δουλειά: τα έξοδα της ζωής στη Νέα Υόρκη ήταν δυσβάσταχτα, και ο εικονογράφος ξόδεψε την περιουσία του επενδύοντας σε ένα νέο είδος λάμπας πετρελαίου.
Πιθανότατα, είχαν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται τα συμπτώματα της ψυχικής του ασθένειας. Λίγο μετά τον θάνατο της μητέρας του, μετακόμισε με τις τέσσερις ανύπανδρες αδερφές του. Σιγά σιγά, άρχισε η ψυχική του κατάρρευση: η συμπεριφορά του έγινε βίαιη και ασταθής, και οι αδερφές του ζήτησαν την εισαγωγή του σε ψυχιατρείο το 1924.
Έγκλειστος στο ψυχιατρείο μέχρι και το τέλος της ζωής του το 1939. Σε όλη αυτήν την περίοδο, συνέχισε αδιάκοπα να ζωγραφίζει τα αγαπημένα του αιλουροειδή.

 

 

 

Ο τύπος της ασθένειας του Γουέιν

Η πορεία της ασθένειάς του είναι φανερή στα έργα του και έχει γίνει αντικείμενο μελέτης των σύγχρονων ψυχιάτρων. Ενώ στην αρχή της καριέρας του η απεικόνιση των γατών είναι πιο ρεαλιστική, από ένα σημείο και μετά το στυλ του μεταλλάσσεται.
Εξωπραγματικά στοιχεία και επαναλαμβανόμενα πολύχρωμα μοτίβα δημιουργούν την αίσθηση ότι ο καλλιτέχνης είχε μία παραμορφωμένη αντίληψη της πραγματικότητας. Κάποιοι υποστηρίζουν πως ο Γουέιν ίσως δεν έπασχε από σχιζοφρένεια, αλλά από σύνδρομο του Άσπεργκερ.
Ο διάσημος συγγραφέας Χ. Τζ. Γουέλς είχε πει για τον Λούις Γουέιν (τον οποίο γνώριζε προσωπικά): «Έκανε τη μορφή της γάτας δική του. Εφηύρε το στυλ της γάτας, μία γατο-κοινωνία, έναν ολόκληρο γατόκοσμο».

3. Πηγή: Λούις Γουέιν: Η τραγική ιστορία του σχιζοφρενούς εικονογράφου που αγαπούσε τις γάτες | iefimerida.gr

 


Ρεαλιστική ζωγραφιά γάτας από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του Γουέιν

 

***

 

Ο Βρετανός ζωγράφος Λούι Γουέιν (Louis Wain, 1860-1939) υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής προς το τέλος της βικτωριανής εποχής και στις αρχές του 20ου αιώνα εξαιτίας των σκίτσων και των ζωγραφιών του που απεικόνιζαν ανθρωπόμορφες γάτες και γατάκια με μεγάλα μάτια και τρυφερές εκφράσεις. Πολλές από τις συνθέσεις του παρωδούσαν ή σατίριζαν συνειδητά τα κοινωνικά και πολιτικά ήθη της εποχής του.

 

 

Όμως, από μια χρονική στιγμή και μετά το στυλ της ζωγραφικής του άρχισε να αλλάζει: Τα χρώματα έγιναν περισσότερο έντονα, πολύχρωμα λουλούδια και πολύπλοκα αφηρημένα μοτίβα έκαναν την εμφάνισή τους, οι μορφές μεταλλάχθηκαν, αλλοιώθηκαν και απέκτησαν, θα λέγαμε, μια απόκοσμη «ψυχεδελική» -κάποιες φορές τρομακτική- ομορφιά.

Ο Λούι Γουέιν γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1860, γόνος ενός εμπόρου υφασμάτων και μιας Γαλλίδας νοικοκυράς. Στα είκοσι του χρόνια, όταν ο πατέρας του πέθανε ξαφνικά, αναγκάστηκε να εργαστεί για να μπορέσει να στηρίξει οικονομικά τη χήρα μητέρα του και τις πέντε μικρότερες αδελφές του. Παρακολουθούσε παράλληλα μαθήματα σε σχολή καλών τεχνών (West London School of Art), στην οποία και δίδαξε για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα πριν αποφασίσει τελικά να εργαστεί αποκλειστικά ως ελεύθερος καλλιτέχνης.

Στα 23 του χρόνια παντρεύτηκε την κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερή του γκουβερνάντα των αδελφών του -ένα σκάνδαλο για τα ήθη της εποχής. Λίγο μετά το γάμο η γυναίκα του αρρώστησε βαριά από καρκίνο, και ο Γουέιν για να διασκεδάσει την οδύνη και τη θλίψη της άρχισε να σκαρώνει αστεία σκίτσα έχοντας ως πρότυπο ένα μικρό αδέσποτο γατάκι που το ζευγάρι είχε περιμαζέψει από τους δρόμους. Όπως ο ίδιος έλεγε αργότερα, ο Πήτερ, ο γάτος, υπήρξε η πηγή και η αιτία της καλλιτεχνικής του σταδιοδρομίας.

Μετά το θάνατο της γυναίκας του το 1886, δημοσίευσε σε λαϊκό περιοδικό την πρώτη σειρά των ζωγραφιών του με τίτλο «Τα Χριστούγεννα των μικρών γατιών». Τα έργα του αμέσως άρεσαν στον κόσμο, έγιναν ευχετήριες κάρτες και ημερολόγια, δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες και περιοδικά, και επιλέχτηκαν για να εικονογραφήσουν 200 και πλέον παιδικά βιβλία.[1] Παραχώρησε επίσης πολλά έργα του προκειμένου να ενισχυθούν οικονομικά φιλοζωικές εταιρείες στις οποίες υπήρξε μέλος, καθώς και οργανώσεις που αγωνίζονταν ήδη από την εποχή εκείνη ενάντια στην απαράδεκτη πρακτική της ζωοτομίας και στα «επιστημονικά» πειράματα με ζωντανά ζώα.

 

 

Το 1907 πέθανε η μητέρα του με την οποία ο Γουέιν συνέχιζε να συγκατοικεί, όπως και οι τέσσερις ανύπαντρες αδελφές του. (Η πέμπτη, η μικρότερη είχε παρουσιάσει πρόωρα ψυχικές διαταραχές και είχε εγκλειστεί από το 1901 σε φρενοκομείο.) Ο θάνατος της μητέρας του και τα οικονομικά προβλήματα που από το 1910 και μετά άρχισαν συνεχώς να τον βαραίνουν συνετέλεσαν στη σταδιακή ψυχική του κατάρρευση. Το 1924 οι αδελφές του, μην μπορώντας να ανεχθούν άλλο την ασταθή και ενίοτε ίσως βίαιη συμπεριφορά του, ζήτησαν την εισαγωγή του στο ψυχιατρείο. Ο Γουέιν διαγνώστηκε ως σχιζοφρενής και εγκλείστηκε αρχικά σε ένα υποβαθμισμένο άσυλο, σε ένα «άσυλο για φτωχούς». Ένα χρόνο αργότερα με παρέμβαση πολλών προσωπικοτήτων των γραμμάτων και της τέχνης, όπως ο μυθιστοριογράφος Χέρμπερτ Τζωρτζ Γουέλς (H.G. Wells), και τη μεσολάβηση του ίδιου του πρωθυπουργού της χώρας μεταφέρθηκε στο Bethlem Royal Hospital (στο περίφημο «Μπέτλαμ») και αργότερα στο ψυχιατρείο του Napsbury (Νάπσμπερυ), ο ευρύχωρος κήπος του οποίου -προς μεγάλη ευχαρίστηση του Γουέιν- φιλοξενούσε μια μεγάλη αποικία γατιών!

 

 

Ο Γουέιν παρέμεινε έγκλειστος μέχρι το τέλος της ζωής του, το 1939. Καθ’ όλη τη διάρκεια της αρρώστιας του και σχεδόν μέχρι το θάνατό του δεν σταμάτησε ποτέ να ζωγραφίζει τα αγαπημένα του αιλουροειδή. Όμως, από μια χρονική στιγμή και μετά οι μορφές στους πίνακες του αποκτούν όπως ήδη προαναφέρθηκε, στοιχεία εξωπραγματικά, τείνουν προς την αφαίρεση και προς το τέλος σχεδόν διαλύονται μέσα σε επαναλαμβανόμενα πολύχρωμα μοτίβα.

Σε πολλά βιβλία ψυχολογίας και ψυχοπαθολογίας δημοσιεύεται ακόμη και σήμερα μια σειρά έργων τού Γουέιν (αυτήν που παραθέτουμε στην αρχή της σελίδας μας), ταξινομημένων υποτίθεται χρονολογικά, ως απόδειξη της σταδιακής ψυχικής του κατάρρευσης. Στα βιβλία αυτά η μετάλλαξη της ζωγραφικής του προς ένα περισσότερο αφηρημένο στυλ (μερικά έργα του θυμίζουν ινδονησιακές μάσκες) δεν γίνεται αντιληπτή ως καλλιτεχνικός πειραματισμός, αλλά χρησιμοποιείται μόνο ως παράδειγμα τού πως η τρέλα (η σχιζοφρένεια) παραμορφώνει την αντίληψη της πραγματικότητας και τη δημιουργική ικανότητα.

 

 

Η επίμαχη σειρά («Το καλειδοσκόπιο των γάτων») δημιουργήθηκε προς το τέλος της δεκαετίας του 1930 από τον ασυλιακό ψυχίατρο Walter Maclay (Γουόλτερ Μακλέι), ο οποίος υποστήριζε ότι η σχιζοφρένεια οδηγεί αναπόφευκτα στην αποδιοργάνωση της αντίληψης και της δημιουργικής έκφρασης, και κατέταξε τις ζωγραφιές του Γουέιν με τρόπο που να αποδεικνύουν -όπως πίστευε- τη θεωρία του αυτή. Σήμερα γνωρίζουμε ότι όλα τα παραπάνω είναι αυθαίρετες κατασκευές: Ο Γουέιν δεν χρονολογούσε ποτέ τα έργα του και επιπλέον, όπως σημειώνει ο βιογράφος του Ρόντνι Ντέιλ (Rodney Dale), παράλληλα με τις «ψυχεδελικές» ζωγραφιές του συνέχισε μέχρι και λίγο πριν από τον θάνατό του να σχεδιάζει ή ζωγραφίζει και με το κλασικό του στυλ, αυτό που τον έκανε γνωστό και δημοφιλή από την αρχή της καλλιτεχνικής του σταδιοδρομίας.[2] [3]

Αναγνωρίζοντας τα παραπάνω ο Ιρλανδός καθηγητής ψυχιατρικής και ειδικός σε θέματα αυτισμού Μάικλ Φιτζέραλντ (Michael Fitzgerald) υποστήριξε δεκαετίες μετά τον θάνατο του καλλιτέχνη (λες και -ακόμη και αν αποδεχτούμε ότι οι ψυχιατρικές διαγνώσεις δεν στερούνται γενικά εγκυρότητας- θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκυρη οποιαδήποτε διάγνωση που δεν βασίζεται σε «ζωντανή» κλινική εξέταση) ότι αυτός, ο Γουέιν, στην πραγματικότητα δεν έπασχε από σχιζοφρένεια αλλά από το σύνδρομο Άσπεργκερ.[4]

(Χρήστος Μπελόπουλος – ΨυχοΑντιMαχίες)

 

 

Σημειώσεις

1. «Crazy cats and the tale of a tortured artist», Independent, 13 August 2000.

2. Rodney Dale, Louis Wain – The Man Who Drew Cats, Michael O’Mara Books, 1991.

3. Άλλωστε, όπως δείχνει η ιστορία και πολλών καλλιτεχνών της «ακατέργαστης τέχνης», η ψυχωτική εμπειρία δεν φαίνεται να οδηγεί μοιραία στην έκπτωση ή αποδιοργάνωση των δημιουργικών ικανοτήτων. Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις θα μπορούσαμε να πούμε ότι μάλλον τις πυροδοτεί: Séraphine de Senlis, Jaime Fernandes, Carlo Zinelli, Henriette Zéphir, Eugen Gabritschevsky, Marcel Storr, Aloïse Corbaz … για να αναφέρουμε ενδεικτικά και μόνο κάποια ονόματα.

4. Ο Μάικλ Φιτζέραλντ είναι αυτός που θεωρεί ότι σχεδόν όλοι οι μεγάλοι διανοητές του πλανήτη από τον Σωκράτη, τον Δαρβίνο και τον Αϊνστάιν μέχρι τον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, τον Λούις Κάρολ, τον Ουίλιαμ Γέιτς και τον Άντι Ουόρχολ έπασχαν από σύνδρομο Άσπεργκερ ή κάποιας άλλης μορφής αυτισμό!

 

«Wain’s Kaleidoscope cats» – Μια σειρά έργων του Louis Wain που κατασκεύασε ο ψυχίατρος Walter Maclay, ταξινομημένων υποτίθεται κατά χρονολογική σειρά ώστε να δείχνουν, όπως ο ίδιος πίστευε, τη σταδιακή ψυχική αποδιοργάνωση του καλλιτέχνη

Εκτύπωση
eirini aivaliwtouΛούις Γουέιν, ο άνθρωπος που ζωγράφιζε τις γάτες