Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Κάποιοι το 1958 στην Κούβα πίστευαν ότι μαζί με την επανάσταση θα φυσήξει και αέρας ελευθερίας. Αλλά η επανάσταση δεν ήταν για όλους. Τον Απρίλιο του 1960 ο Ερνέστο Γκεβάρα αναλαμβάνει τη διεύθυνση του τομέα εκπαίδευσης των Επαναστατικών Ενόπλων Δυνάμεων. Αμέσως παρουσιάζει στο Φιντέλ Κάστρο ένα «Γενικό Σχέδιο Φυλακών», σχέδιο εγκλεισμού και εξόντωσης των πολιτικών του αντιπάλων. Ο Φιντέλ συμφωνεί. Λίγους μήνες αργότερα, ανοίγει στην Κούβα το πρώτο «στρατόπεδο αναμόρφωσης», στη χερσόνησο του Guanaha. Παράλληλα, ένας διαρκής ομοφοβικός παροξυσμός κατείχε το καθεστώς. Σύμφωνα με τον ποιητή Άλεν Γκίνσμπεργκ, ο οποίος ταξιδεύει στην Κούβα το 1965, οι έγκλειστοι ομοφυλόφιλοι ανέρχονται σε 45 χιλιάδες. Πόσοι ήταν άραγε συνολικά εκείνη την εποχή οι ομοφυλόφιλοι της Κούβας, που «αναμορφώθηκαν» στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας; Γνωρίζει κανείς;
Αυτό το θέμα, όπως και πολλά ακόμα, θέτει επί τάπητος -με τον γλυκύτερο όμως τρόπο- η παράσταση «La Cocinera» (Η Μαγείρισσα), καθώς η κεντρική ηρωίδα Gladys όταν βρίσκεται μπροστά σε ένα τεράστιο δίλημμα, στην προσπάθειά της να κρατήσει την υπόσχεση τιμής που είχε δώσει στην αυτοεξόριστη κυρία της, αφήνει τον αγαπημένο της ξάδελφο, ο οποίος είναι γκέι, να οδηγηθεί στη φυλακή.
Το έργο του Κουβανοαμερικανού Eduardo Machado, με πρωταγωνίστρια την Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, μετάφραση – προσαρμογή Μαργαρίτας Δαλαμάγκα-Καλογήρου και σκηνοθεσία – επιμέλεια μουσικής Λεωνίδα Παπαδόπουλου, παρουσιάζεται σε ένα από τα κομψότερα και ωραιότερα θέατρα της Αθήνας, το «Αγγέλων Βήμα». Είναι ένα υπέροχο έργο –πρωτότυπο, ρομαντικό, εξωτικό και με εξαιρετικά γρήγορη πλοκή.
Αυτό που θα σας αρέσει σ’ αυτό το έργο είναι ότι ενώ βασικός πυλώνας του είναι η πολιτική και το καθεστώς μιας μικρής χώρας με αξιοσημείωτη πολιτική ιστορία, ότι ενώ το αγγίζουν και το επηρεάζουν οι πολιτικές μεταβολές, στην ουσία είναι ένα έργο για τον άνθρωπο. Είναι πολύ ενδιαφέρον δε να προσεγγίσουμε την κατάσταση στην Κούβα μέσα από μια οικογένεια, από έναν μικρόκοσμο.
Η επανάσταση
Η δράση αρχίζει την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1959. Τη βραδιά που ο Φιντέλ Κάστρο προελαύνει στην Αβάνα. Την ίδια εκείνη βραδιά, πολλοί υποστηρικτές του δικτάτορα Μπατίστα, μαζί και η εύπορη Άντρια με τον σύζυγο και το αγέννητο παιδί τους, ειδοποιημένοι από το καθεστώς που καταρρέει, εγκαταλείπουν άρον άρον την Κούβα για να καταφύγουν στην ασφάλεια των απέναντι ακτών της Φλόριντα. Πριν φύγει, η Άντρια ορκίζει την πιστή μαγείρισσα της οικογένειας Γκλάντις να μην εγκαταλείψει το αρχοντικό της, να διαφυλάξει άθικτη την περιουσία της οικογένειας και να μην επιτρέψει σε κανέναν να πατήσει το πόδι του εκεί μέχρι η Άντρια και η οικογένειά της να ξαναγυρίσουν. Της δίνει εξακόσια δολάρια για τις πρώτες ανάγκες του σπιτιού και την εγκαταλείπει. Η οικογένεια φεύγει και η Cocinera (Μαγείρισσα) μένει πιστή στον όρκο της για τα επόμενα σαράντα χρόνια! Με κάθε τίμημα και παρά τις τεράστιες φυσικές και συναισθηματικές απώλειες για την ίδια και για την οικογένειά της. Μόνο που, όταν, ύστερα από σαράντα χρόνια άνισου αγώνα της Cocinera για να μείνει πιστή σε όσα ορκίστηκε, επιτέλους, η κόρη της Άντρια πράγματι εμφανίζεται στην πόρτα του αρχοντικού, τίποτα δεν γίνεται όπως κανείς θα περίμενε.
Επίκαιρο
Το έργο, εξαιρετικά επίκαιρο, είναι κεντημένο με τα χρώματα, τα αρώματα, τις γεύσεις, τις μουσικές και τους χορούς της Κούβας. Μας μεταφέρει σε ένα νησί-χίμαιρα, γεμάτο μυστήριο και αντιθέσεις. Μια χώρα γεννημένη από την επανάσταση, που μεθά από τον καπνό και το ρούμι και λικνίζεται με μελωδίες που έχουν κάτι από το μυστικισμό της Αφρικής και το εκρηκτικό ταμπεραμέντο των Λατίνων. Παράλληλα με την ιστορία της Cocinera, παρακολουθεί και την πολυκύμαντη ιστορία της Κούβας αυτά τα σαράντα χρόνια. Ο αγώνας της Cocinera αντικατοπτρίζει το πολιτισμικό χάσμα ανάμεσα σε ένα παρελθόν που αγωνίζεται να επιβιώσει και σε ένα σκληρό και αβέβαιο μέλλον. Και αυτά ιδωμένα μέσα από την αποφασιστικότητα, την αγωνιστικότητα, την αισιοδοξία και την ευγένεια του κουβανικού λαού.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του κεντρικού χαρακτήρα του είναι η δύναμη και η αξιοπρέπεια αυτής της γυναίκας, της μαγείρισσας Γκλάντις, η οποία αντιμετωπίζει μια δύσκολη κατάσταση. Γιατί η υπόσχεση που έδωσε, ήταν γι’ αυτήν χρέος αξεπλήρωτο. Ίσως επειδή ήταν ο δικός της τρόπος για να ορίσει το μέλλον, κάνοντάς το κατά το δυνατόν προβλέψιμο και σίγουρο. Όταν δίνει τη διαβεβαίωση στην Άντρια ότι θα κρατήσει το αρχοντικό, φροντίζει και να πραγματοποιηθεί.
Η Ιστορία
Το έργο μας ταξιδεύει σε τρία σημαντικότατα στάδια της σύγχρονης κουβανικής ιστορίας. Αρχικά λίγες μόνον ώρες πριν από την επανάσταση, όταν η άρχουσα τάξη ήταν φοβισμένη και ο λαός σε μια ευχάριστη αναμονή. Κατόπιν βλέπουμε την αλλαγή στη συμπεριφορά και τη νοοτροπία των πρώην επαναστατών οι οποίοι δείχνουν αυταρχισμό, αυθαιρεσία και διαφθορά. Στο τρίτο στάδιο στη δεκαετία του ’90 η δημοτικότητα του Κάστρο δοκιμάζεται σκληρά μετά τη σοβιετική κατάρρευση, η οποία οδήγησε σε διακοπή της βοήθειας, απώλεια μιας εγγυημένης αγοράς για την κουβανική ζάχαρη και απώλεια μιας πηγής για φτηνό εισαγόμενο πετρέλαιο. Εκείνη ακριβώς την «Ειδική Περίοδο», όπως ονομάστηκε, καθιερώθηκε και ο θεσμός των παλαδάρ για φαγητό. Μια μοναδική εμπειρία για τον ξένο. Τα παλαδάρ ήταν σπίτια που μετατράπηκαν σε εστιατόρια.
Η έμπνευση για το έργο χτύπησε την πόρτα του συγγραφέα όταν σε μια επίσκεψή του στην Αβάνα βρέθηκε για δείπνο σε ένα τέτοιο σπίτι – εστιατόριο, όπου οι τουρίστες πληρώνουν αδρά σε δολάρια για να δοκιμάσουν μια ντόπια συνταγή. Ενώ η 73χρονη μαγείρισσα του σέρβιρε το παραδοσιακό πιάτο Tamales Cubanos, ο Eduardo Machado πρόσεξε σε περίοπτη θέση τη φωτογραφία μιας αριστοκρατικής δυτικής γυναίκας και ρώτησε γι’ αυτήν… Τα υπόλοιπα ίσως μπορούμε να τα φανταστούμε.
Στην κουζίνα
Ολόκληρη η παράσταση εξελίσσεται στην κουζίνα του αρχοντικού της Αβάνας (Σκηνογραφία: Όλγα Ντέντα). Ανάκατοι αρχιτεκτονικοί ρυθμοί, όμορφα παστέλ χρώματα, μαγειρικά σκεύη, φούρνοι, συρτάρια, πετσέτες και βεβαίως τα γλυκίσματα καλαμποκιού δίνουν το στίγμα μιας ζωής αφιερωμένης στην τέχνη του φαγητού.
Η Αλεξάνδρα Παλαιολόγου στο ρόλο της Cocinera είναι αυθεντικά ζεστή και γλυκιά. Έχει ένα μελαγχολικό ηρωισμό και μια εύθυμη σιγουριά γι’ αυτό που είναι ορκισμένη να τηρήσει. Ζωντανή, ακτινοβόλα, μπριόζα και όμορφη. Μια γυναίκα που αντιστέκεται για χρόνια, διατηρώντας την πίστη της και φορώντας τα ρούχα της Άντρια. Με τα μαλλιά να ασπρίζουν και την αισιοδοξία στο έπακρο. Είναι μια συμβολική προσωπικότητα με υπερηφάνεια, αίσθηση καθήκοντος, στοργή και επιθυμία για σταθερότητα. Ηθοποιός αυτόφωτη, με θηλυκότητα και αίσθηση του χιούμορ, η Παλαιολόγου ήταν απολαυστική.
Ο Μπάμπης Χατζηδάκης είναι μια έξοχη παρουσία, ηθοποιός με πολύ καλή κίνηση, με γνήσια και μετρημένα υποκριτικά μέσα, στάθηκε επάξια στο ρόλο του συζύγου. Στην αρχή θαλαμηπόλος του αρχοντικού, κατόπιν υπουργός του Κάστρο και τελικά βοηθός μαγείρισσας, ήταν άξιος πρωταγωνιστής σε τρεις διαφορετικές, όσο και δύσκολες υποκριτικά, συνθήκες.
Αξιόλογη και ουσιαστική δουλειά με τους δύο ρόλους της έκανε και η Δώρα Θωμοπούλου.
Αξιοζήλευτο μέτρο με θεατρικότητα και συγκίνηση είχε και ο Μίλτος Σαμαράς στο ρόλο του γκέι ξαδέλφου.
Η Μαρία Δερεμπέ τρισχαριτωμένη, με σκηνική φρεσκάδα και λάμψη, άρεσε πολύ και καταχειροκροτήθηκε.
Πολύ καλή και η σύντομη εμφάνιση των τριών νέων (Απόστολος Μαλεμπιτζής, Ρένα Μαυροειδάκη, Παύλος Παυλίδης).
Άψογα στο στυλ τους τα κοστούμια (Αλέξης Φούκος) και οι χορογραφίες (Στέφανος Χατζηγεωργίου, Quickstep). Πολύ ενημερωτικό το video του Νικήτα Χάσκα και επιπέδου οι φωτισμοί του Βαγγέλη Μούντριχα.
Πανελλήνια πρώτη
Το εξαιρετικής έμπνευσης έργο «La Cocinera» (Η Μαγείρισσα) του Eduardo Machado, που παρουσιάζεται σε πανελλήνια πρώτη από το “Αγγέλων Βήμα”, στη ρέουσα, ζουμερή μετάφραση της Μαργαρίτας Μαργαρίτας Δαλαμάγκα-Καλογήρου και την εύρυθμη σκηνοθεσία του Λεωνίδα Παπαδόπουλου, δεν είναι μια επίδειξη μαγειρικής τέχνης μεταμφιεσμένη σε θεατρικό έργο αλλά ένα ανθρώπινο μάθημα Ιστορίας.
Τονίζει την κατάρρευση μιας ιδεολογίας κατά τη διάρκεια τεσσάρων δεκαετιών και διερευνά μια σειρά από ζητήματα, όπως οι διαφορετικές απόψεις για το αμερικανικό εμπάργκο, η φτώχεια, η ρήξη μεταξύ των Κουβανών που διέφυγαν από την επανάσταση του Κάστρο και εκείνων που έμειναν πίσω, η μαζική έξοδος από την Κούβα, η στέρηση της ελευθερίας, οι διαψεύσεις των ονείρων αλλά και η αγνή επαναστατική θέρμη των απλών ανθρώπων.
Η παράσταση με καλές προθέσεις και προδιαγραφές, είναι συγκινητική και συναρπαστική. Δεδομένου μάλιστα ότι η Αλεξάνδρα Παλαιολόγου σφυρηλατεί με πληρότητα έναν πολύ ωραίο χαρακτήρα. Απλοϊκό, έντιμο, συμπαθητικό και καλοπροαίρετο.
Όλα τα πράγματα κινούνται… Όλα αλλάζουν αλλά ένα βιβλίο μαγειρικής παραμένει πάντα ίδιο…
* Ο Eduardo Machado γεννήθηκε στην Κούβα αλλά έφυγε στις Ηνωμένες Πολιτείες σε ηλικία 8 ετών. Μεγάλωσε στο Λος Άντζελες. Έχει γράψει πάνω από 40 θεατρικά έργα τα οποία έχουν παρουσιαστεί σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής. Από το 2004 μέχρι το 2010 διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής του Off-Broadway θεατρικού οργανισμού INTAR στη Νέα Υόρκη. Είναι μέλος του Actors Studio, του Ensemble Studio Theatre καθώς και της Ένωσης Νέων Δραματουργών. Πρόσφατα έγινε πρόεδρος στο Goldberg Department of Dramatic Writing της Νέας Υόρκης.
Συντελεστές παράστασης
Μετάφραση – προσαρμογή: Μαργαρίτα Δαλαμάγκα-Καλογήρου
Σκηνοθεσία-επιμέλεια μουσικής: Λεωνίδας Παπαδόπουλος
Σκηνογραφία: Όλγα Ντέντα
Ενδυματολογική Επιμέλεια: Αλέξης Φούκος
Βοηθός Ενδυματολόγου: Αλεξία Μπελογιάννη
Χορογραφίες: Στέφανος Χατζηγεωργίου, Quickstep
Φωτισμοί: Βαγγέλης Μούντριχας
Video: Νικήτας Χάσκας
Διανομή:
Αλεξάνδρα Παλαιολόγου
Μπάμπης Χατζηδάκης
Δώρα Θωμοπούλου
Μίλτος Σαμαράς
Μαρία Δερεμπέ
Συμμετέχουν ακόμη οι:
Απόστολος Μαλεμπιτζής, Ρένα Μαυροειδάκη, Παύλος Παυλίδης
Πληροφορίες
ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:
ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΕΥΟΥΜΕ
ΣΤΑΘΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ: ΑΒΑΝΑ, ΚΟΥΒΑ
«La Cocinera»
(Η Μαγείρισσα)
του Eduardo Machado
Αγγέλων Βήμα, Σατωβριάνδου 36, Ομόνοια
Τηλ.: 210 5242211
E-mail: [email protected]
www.aggelonvima.gr
Ημέρες Παραστάσεων: Παρασκευή στις 21.00, Σάββατο στις 19.00 και Κυριακή στις 20.15
Τιμές Εισιτηρίων:
Κανονικό: 12 ευρώ, Φοιτητικό-Άνω των 65: 8 ευρώ, Ανέργων-Ατέλειες: 5 ευρώ.
Διάρκεια παράστασης: 80 λεπτά
