Δημήτρης Ζουγκός: «Αυτή η εποχή είναι εργοστάσιο απάθειας»

Πάνω: «Ο κανίβαλος / Η ανείπωτη ιστορία ενός οικονομικού δολοφόνου». Όλος ο θίασος

 

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Στο θεατρικό του έργο «Ο κανίβαλος / Η ανείπωτη ιστορία ενός οικονομικού δολοφόνου», που παρουσιάζεται στο θέατρο “Vault”,  υπάρχει ένα πλάσμα δίχως όνομα και με μία κυρίαρχη ιδιότητα. Αν και τα αποτελέσματα της δράσης του είναι φανερά,  κανείς δεν μπορεί να το υποδείξει,  καθώς το περιγράφει ο ίδιος. Όπως το τέρας κάτω από κρεβάτι όπου είσαι σίγουρος ότι υπάρχει αλλά ουδείς σε πιστεύει. Μέχρι να έρθει εκείνο το πρωινό που, αντί να βρουν εσένα ξαπλωμένο, βρίσκουν κάποια υπολείμματά σου και τότε τα πιο αγαπημένα σου πρόσωπα συνομολογούν ότι ήρθε ο καιρός να αλλάξουν κρεβάτι. Ναι, ο «Κανίβαλος» του Δημήτρη Ζουγκού είναι απολαυστικός. Παρακολούθησα την παράσταση, σε σκηνοθεσία Αυγουστίνου Ρεμούνδου, και με εντυπωσίασαν τα πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης. To θεατρικό έργο παρουσιάζει τους θαμώνες ενός μπαρ να μην ανησυχούν διόλου για το μέλλον του κόσμου. Έργο κωμικό και δηκτικό, ολόκληρο ένας συμβολισμός! Εύστοχος, εύστροφος, ασυμβίβαστος, ανατρεπτικός, αντικομφορμιστής, αινιγματικός, παράδοξος, σαρκαστικός, ενίοτε προκλητικός, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μια γλώσσα λιτή και βίαιη. Τα δε θέματά του είναι αλληγορικά και μεταφυσικά, τόσο που περισσότερο θυμίζουν γρίφο. Η μετέωρη βία του κόσμου και η ατέρμονη πάλη του ανθρώπου έρχονται στην επιφάνεια με χιούμορ, αίσθηση ειρωνείας και μια δαιμονική απροσδιοριστία. Μπορεί κάποιοι να τον θεωρήσουν μοντέρνο, μεταμοντέρνο ή θιασώτη του «θεάτρου του παραλόγου», όμως ο συγγραφέας Δημήτρης Ζουγκός δεν είναι τίποτα από όλα αυτά. Ακολουθεί το δικό του δρόμο και τη δική του πρωτοπορία. Αναπτύσσει ένα μοναδικό προσωπικό στυλ. Γιατί στους συγγραφείς δεν πρέπει να βλέπουμε ταμπέλες και ταυτότητες, αυτό είναι μια ανόητη μόδα και μια επιπόλαιη ευκολία. Θεωρώ ότι η ατμόσφαιρα στα έργα του είναι κρυπτική, γκροτέσκα και αλληγορική. Ωστόσο, δείτε οι ίδιοι τον «Κανίβαλο» και βυθιστείτε στη θεατρική ματαιότητα των γεγονότων,  τη μυστηριώδη φθορά και τη γοητευτική αίσθηση του κενού που παράγεται μέσα από τη γραφή του. Το όνειρο, η πραγματικότητα και ο εφιάλτης γλιστρούν στη σκηνή και αντηχούν ρυθμικά στο χρόνο. «Ακόμα και ο εφιάλτης μπορεί να γίνει συνήθεια», μου λέει ο ίδιος στη συνέντευξή του. «Θεωρώ ότι αυτή η εποχή είναι εργοστάσιο απάθειας. Ο καθένας αισθάνεται ικανοποιητικά άξιος να έχει έναν προσωπικό Χριστό για να σταυρώσει. Δυστυχώς δεν υπάρχει αρκετή ξυλεία, κι αυτό είναι το δράμα του».

Διαβάστε τη συνέντευξη.

Γεννηθήκατε στην Καβάλα. Τι έντονες αναμνήσεις έχετε από την παιδική σας ηλικία;

* Μεγαλώνοντας συνειδητοποιείς ότι οι αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας δεν είναι παρά συναισθηματικό ψέμα. Έρχεται για παράδειγμα η μεγαλειώδης στιγμή όπου πρέπει να πληρώσεις το ενοίκιο που δεν έχεις, και εξηγείς στον σπιτονοικοκύρη εκείνο το σουτ καραβολίδα που έβαλες στην έκτη δημοτικού αλλά δεν μοιάζει να συγκινείται. Τότε με πολύπλοκα τεχνάσματα προσπαθείς να του εξηγήσεις ότι όλες οι παιδικές αναμνήσεις είναι αυτές που έχουν διαμορφώσει τον χαρακτήρα σου και επομένως την ανικανότητα να τηρήσεις το έθιμο του ενοικίου, οπότε αίφνης βρίσκεσαι στον δρόμο καταλαβαίνοντας ότι οι τρυφερές μνήμες όχι μόνο δεν έχουν καμία χρηστικότητα αλλά χειρότερα δημιουργούν τέρατα στο σήμερα.

Ποια ήταν τα αναγνώσματα των πρώτων σας χρόνων;

* Ήταν από κείνα τα ωραία αστεία που σκαρώνουν οι γονείς, στην επιθυμία μου για ένα εξωσχολικό ανάγνωσμα, απώτερη προσπάθεια αποδοχής και επιβράβευσης, βρέθηκα αγκαλιά με την «Καλύβα του μπάρμπα-Θωμά». Ξεκίνησα να το διαβάζω γύρω στα 10, μεσολάβησε και η βιομηχανική επανάσταση και αφού δεν κατάφερα ποτέ να το τελειώσω υποθέτω ότι τώρα θα είναι ουρανοξύστης. Θαρρώ ακολούθησε ο «Μόμπυ Ντικ» τον οποίο διαβάζω ακόμη και σήμερα. Θεωρώ τον Μέλβιλ μεγαλοφυΐα.

Πότε αντιληφθήκατε την κλίση σας στο γράψιμο;

* Αν και υπήρχαν δείγματα κάποιας κλίσης, οι μικροαστικοί εγκέφαλοι του περίγυρου αδυνατούσαν να καταλάβουν την ποίηση που κρύβεται πίσω από ένα γραμμένο «σας μισώ» οπότε και φρόντισαν να την αγνοήσουν. Πολύ αργότερα, μεσόστρατα της ζήσης μου σχεδόν φτασμένος, όταν το μίσος επανήλθε συνοδευόμενο και με οργή προς κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα η κλίση ανέλαβε τα ηνία της τύχης, η Ελλάδα καταστράφηκε και η γη έγινε ανυπόφορη ακόμη και γι’ αυτούς τους πιγκουίνους.

Ποια εμπόδια πρέπει να ξεπεραστούν για να μπορέσει κάποιος να ασχοληθεί με τη λογοτεχνία;

* Το ερώτημά σας έχει πολλές αναγνώσεις. Στην πρώτη λοιπόν, η απάντηση είναι το οικονομικό. Στην περίπτωση συγκεκριμένα του πένητα συγγραφέα πρέπει να ξεπεράσει την ιδέα ότι η εφεύρεση του χρήματος είναι καθοριστική για το έργο του και να φροντίσει να έχει ένα ράφι γεμάτο με συσκευασίες μακαρονιών νο 6. Κάθε άλλο νούμερο οδηγεί στη λογοτεχνική αποτυχία. Σε μια δεύτερη ανάγνωση και με αφορμή τη λέξη λογοτεχνία θα ισχυριστώ ότι πρέπει να είναι έτοιμος να θυσιάσει κάθε μέτρια ιδέα, τα περισσότερα χρόνια της ζωής του, καθώς και να πετάξει στα σκουπίδια την άποψη ότι οι γυναίκες θα λατρέψουν το μοναχικό του χιούμορ.

Τηρείτε κάποια προστατευτική ρουτίνα στην καθημερινότητά σας, προκειμένου να αφοσιωθείτε στο γράψιμο;

* Διατηρώ ευλαβικά την τεμπελιά μου. Αν και η πείρα εκατοντάδων στείρων ημερών με έχει διδάξει ότι η απραξία δεν είναι ο καλύτερος τρόπος για να προσκαλεστούν οι μεγάλες ιδέες, σίγουρα είναι ο πιο ευχάριστος. Είμαι πεπεισμένος ότι σε κάποιο παράλληλο σύμπαν, συμβαίνει αυτή τη στιγμή, καθώς αγναντεύω το μεγάλο νύχι του δεξιού μου ποδιού να μεγαλώνει, μου να χτυπάει την πόρτα η Καλλιόπη κρατώντας χίλιες δυο δακτυλογραφημένες προτάσεις θεατρικών έργων ή έστω έναν νυχοκόπτη.

Ένας συγγραφέας είναι καλό να έχει κενό, ελεύθερο χρόνο;

* Με βάση τη σύγχρονη πραγματικότητα αν δεν έχει χρήματα, άριστες δημόσιες σχέσεις ή αν βρίσκεται στην Αμερική έναν διάσημο κοντοπίθαρο ατζέντη, τότε καλός είναι κι ο ελεύθερος χρόνος.

Σε ποια ηλικία αρχίσατε να γράφετε ποίηση, γιατί έχω την εντύπωση πως γράφετε και ποιήματα.

* Μελετώ ποιητές και ποίηση αρκετά χρόνια. Σε προσωπικό επίπεδο βάζω λέξεις σε σειρά και τις τοποθετώ σε ένα γεωμετρικό σχήμα συνήθως ορθογώνιο παραλληλόγραμμο. Αυτό κάποιοι το ονομάζουν ποίηση. Πάντως ένα μικρό αξίωμα που προέκυψε από τη μελέτη μου, αν έχει κάποια χρηστική αξία για κάποιους, είναι ότι οι σπουδαίοι ποιητές όπως ο Σοφοκλής, ο Μίλτον, ο Δάντης, ακόμη και ο Γέiτς είχαν την ικανότητα να χρησιμοποιούν τετράγωνα.

«Defunctus» και «Νino Perdido». Πώς θα περιγράφατε τα μυθιστορήματά σας;

* Νεανικά ατοπήματα άνευ λόγου και αξίας, πασπαλισμένα με αρκετά ακαδημαϊκά σχόλια.

Από πού αντλείτε υλικό για να γράφετε; Μήπως από προσωπικά βιώματα;

* Η μέθοδος είναι η παρατήρηση των οικείων χώρων και συγκεκριμένα της κουζίνας μου όπου συνήθως συναντώ άγνωστους ανθρώπους να πηγαινοέρχονται και να εξιστορούν. Υπό αυτή την έννοια όλες οι περιγραφές χαρακτήρων και λιγότερο καταστάσεων είναι προσωπικά βιώματα.

Ο «Κανίβαλος» είναι το θεατρικό σας έργο που παίζεται στο θέατρο «Vault». Θέλετε να μας ξεναγήσετε στον κόσμο ενός οικονομικού δολοφόνου, όπως τον είδατε εσείς;

* Ο κανίβαλός μου είναι ένα πλάσμα με μία κυρίαρχη ιδιότητα και χωρίς όνομα. Αν και τα αποτελέσματα της δράσης του είναι φανερά, ουδείς μπορεί να τον υποδείξει. Όπως το τέρας κάτω από κρεβάτι όπου είσαι σίγουρος ότι υπάρχει αλλά κανείς δεν σε πιστεύει. Μέχρι να έρθει εκείνο το πρωινό δηλαδή που αντί να βρουν εσένα ξαπλωμένο βρίσκουν κάποια υπολείμματά σου και τότε τα πιο αγαπημένα σου πρόσωπα συνομολογούν ότι ήρθε καιρός να αλλάξουν κρεβάτι.

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τη συνθήκη του έργου εφιαλτική;

* Ακόμα και ο εφιάλτης μπορεί να γίνει συνήθεια. Θεωρώ ότι αυτή η εποχή είναι εργοστάσιο απάθειας. Ο καθένας αισθάνεται ικανοποιητικά άξιος να χει έναν προσωπικό Χριστό για να σταυρώσει. Δυστυχώς δεν υπάρχει αρκετή ξυλεία, κι αυτό είναι το δράμα του.

Πώς από την πεζογραφία στραφήκατε στο θέατρο; Θα μπορούσαμε να ορίσουμε τα κοινά σημεία και τις διαφορές ανάμεσα σε πεζογραφία και θέατρο;

* Κάποια στιγμή στον ελληνικό χώρο η βιβλιοπαραγωγή έφτασε τους 8.000 τίτλους ανά έτος. Μια αυξημένη σύσπαση μυών ενός οργανισμού προτού ξεψυχήσει. Όποτε ως παράσιτο αντιλαμβάνεσαι ότι ήρθε η στιγμή να μαζεύεις τα μπογαλάκια σου για άλλον ξενιστή. Ωστόσο είναι σα να πηγαίνεις από έναν σκίουρο σε να λιοντάρι. Κι αυτό ακριβώς είναι το θέατρο, ο βασιλιάς. Καμία πράξη δεν είναι τυχαία, έχει τη σοφία να ξέρει ακριβώς τι θέλει και οτιδήποτε περιττό να μην το έχει ανάγκη. Ξέρει ποτέ να βρυχάται, να σιωπά, να ξαπλώνει, να επιτίθεται και ποτέ να αφήνει την μάχη για άλλη μέρα. Αυτές τις αρετές σπάνια τις βρίσκεις σε άλλα είδη λογοτεχνίας.

Πιστεύετε πως το θεατρικό κοινό στις μέρες μας έχει περισσότερο ανάγκη να διασκεδάσει ή να προβληματιστεί;

* Δεν γράφω για το θεατρικό κοινό ενός γεωγραφικού χώρου, δεν μπορώ να αποκλείσω την υπόλοιπη ανθρωπότητα, οπότε και δεν μπορώ να προσδιορίσω και τις ανάγκες του. Και για να είμαι ειλικρινής αισθάνομαι μια θλίψη για όσους το κάνουν. Πάντως το θεατρικό έργο οφείλει να είναι αληθινό και το κοινό προετοιμασμένο για όλες τις αντιδράσεις. Το υποχρεωτικό υπό τους τύπους ευγενείας χειροκρότημα έχει προκαλέσει βλάβες στον πολιτισμό. Επίσης πολύ σημαντικό είναι ο συγγραφέας να έχει το θάρρος να εμφανίσει την αλήθεια του ακόμη και σε εχθρικό περιβάλλον και φέρνω στο προσκήνιο το έργο του Μπρεχτ «Άντρας για άντρα» και το αναγκαστικό κατέβασμα του στην έκτη μόλις παράσταση από το υγιές, όπως το ίδιο νόμιζε, θεατρικό κοινό της ναζιστικής Γερμανίας.

Εσείς τι ζητάτε από το θέατρο;

* Ζήτω από τους συντελεστές, τους κριτικούς, τον παραγωγό, το κοινό, αλλά από το θέατρο τίποτα. Το θέατρο είναι έννοια και η συνομιλία μαζί του είναι το ίδιο επικίνδυνη όσο και η εξομολόγηση σε να δέντρο.

Πιστεύετε πως η αφήγηση πρέπει να είναι καθαρή, λιτή, χωρίς σχήματα και λογοτεχνικά στολίδια ή οι πλούσιες περιγραφές δελεάζουν περισσότερο τον αναγνώστη;

* Το σύγχρονο θέατρο ολοένα και τείνει να πάρει αποστάσεις από τον λόγο. Ένας συγγραφέας ανάλογος του Σαίξπηρ σήμερα δεν θα είχε καμία τύχη. Σε αντίθεση είμαι και γω ένα αποτέλεσμα των καιρών. Πιστεύω ότι η απλότητα είναι η μέγιστη υπερβολή και αρκετά δύσκολο να κατακτηθεί. Ωστόσο αυτό που οι περισσότεροι συγγραφείς δεν καταλαβαίνουν είναι ότι ακόμα και ένα λιτό κείμενο μπορεί να έχει ταυτότητα. Μακριά από τις σειρήνες της δημιουργικής γραφής και τους ηλίθιους που τη διδάσκουν υπάρχει ένας ολάνθιστος κήπος με τους εσωτερικούς σου καρπούς. Εκεί κάποιος πρέπει να στραφεί κι αν αυτό σημαίνει λογοτεχνικά στολίδια να μην τα αγνοήσει.

Ποιες λεπτομέρειες της καθημερινότητας σάς επηρεάζουν;

* Δυστυχώς η ψυχολογία μου είναι πλέον δοτική σε κάθε λογής εξαρτήσεις. Ένα καμένο φαγητό είναι ικανό να μου καταστρέψει τη μέρα. Και τούτη η απώλεια προκύπτει στο κείμενο που ακολουθεί και είναι θαυμάσιο.

Η γραφή μπορεί να θεωρηθεί επαναστατική πράξη σήμερα;

* Σιγά μη με έναν στίχο ή ένα θεατρικό έργο αλλάξει η πορεία του κόσμου. Η μόνη επαναστατική πράξη που μπορεί ο καθένας να κάνει είναι η παραδοχή της βλακείας του. Από κει και πέρα στο θεατρικό σανίδι παρουσιάζονται μερικές ιδέες για το πώς πρέπει να το κάνεις.

Τι κάνει τους ανθρώπους απόμακρους και απάνθρωπους;

* Η αντίληψη.

Το γράψιμο είναι αγάπη; Και η αγάπη είναι γράψιμο;

* Ας υποθέσουμε ότι κάποιος ανακαλύπτει ότι έχει ταλέντο στη μουσική. Κάθε πρωί που ξυπνάει του έρχονται στο μυαλό νότες που του προκαλούν πονοκέφαλο, ωστόσο αυτή η μουσική δεν έχει ξανακουστεί, είναι μοναδική. Αυτός ο άνθρωπος λοιπόν μπορεί να απαρνηθεί την κλίση του, τους πονοκεφάλους όσο και τη μοναδικότητά του. Αν όχι πρέπει να μάθει να ζει με χάπια. Με άλλα λόγια η αγάπη δεν παίζει κανένα ρόλο αν δεν είσαι καταραμένα καλός ή δεν επιθυμείς να γίνεις θα υπάρχουν πάντα χιλιάδες θέσεις κριτικών, ανάμεσα στο κοινό ή καλλιτεχνικού διευθυντή που θα σε κάνουν ευτυχισμένο.

Ποιο θεωρείτε το κύριο χαρακτηριστικό της δύναμης του ανθρώπου;

* Το ένστικτο. Όσο πιο πρωτόγονο τόσο πιο αυθεντικό.

Και της αδυναμίας του;

* Η λογική όταν δεν έχεις ιδέα πώς να τη χρησιμοποιείς.

Πότε θαυμάζετε και τι;

* Την αφοσίωση σε έναν σκοπό. Τον Μιχαήλ Άγγελο για παράδειγμα και τα χρόνια που θυσίασε αναζητώντας το κατάλληλο μάρμαρο για τον Δαυίδ. Επίσης θαυμάζω τους ανθρώπους που χαλιναγωγούν τις ανάγκες τους, τον Βεδουίνο που θα πιει νερό έπειτα από το άλογό του.

Υπάρχει κάτι σήμερα που να σας κάνει να ελπίζετε;

* Όσο κρατάμε ζωντανή την υπόθεση των εξωγήινων και των εχθρικών διαθέσεών τους, φυσικά και μπορώ να ελπίζω.

Τι κάνει κάποιον συγγραφέα;

* Η σωστή χρήση των επιθέτων.

Τι αποτελεί πρόκληση για σας;

* Η κατανόηση της λειτουργίας των σκέψεων.

Τι σας φοβίζει;

* Το τίποτα.

Ερωτεύεστε;

* Μια διαδικασία ανώφελου πάθους που οδηγεί σχεδόν πάντα στο κρεβάτι. Και όλοι ξέρουμε τι κρύβεται από κάτω.

Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;

* Ευριπίδης, Λουκιανός, Μπάροουζ, Γέιτς, Χουάν Ρούλφο, Ντοστογιέφσκι ο αξεπέραστος.

Πώς ονειρεύεστε το μέλλον;

* Σεληνιακό τοπίο, διανθισμένο με αστροναύτες και Έλληνες.

Υπάρχουν πράγματα που μπορούν να σας κάνουν να χάσετε την υπομονή σας;

* Η υπομονή είναι κάτι σαν τον θάνατο. Όταν δεν υπάρχει εναλλακτική, απλά περιμένεις τον Γκοντό.

Ετοιμάζετε το επόμενο έργο σας; Αν ναι, τι θέμα θα έχει;

* Την ιστορία του κόσμου.

Είναι μεγαλύτερη η ευθύνη ενός ανθρώπου που γράφει, σε περιόδους κρίσης;

* Δεν υπάρχει ευθύνη. Δεν υπάρχει κάποιο συμβόλαιο καλής λειτουργίας. Αν υπηρετεί σωστά τον εαυτό του, αντιμετωπίζει κάθε εποχή με κοινά κριτήρια.

Ως αναγνώστης, πώς θα ορίζατε ένα καλό βιβλίο;

* Από τον χρόνο διάρκειας της μνήμης του. Το «Υπόγειο» για παράδειγμα είναι ένα έργο που εκτιμώ ότι δεν είμαι σε θέση να λησμονήσω.

Ποιος θα ήταν ο ιδανικός τόπος για σας, αν δεν είναι αυτός που ζείτε;

* Αναμφίβολα η Αμερική. Εκεί μπορείς να είσαι κατά συρροήν δολοφόνος και να ζεις αρμονικά με τους συνανθρώπους σου, αρκεί να βγάζεις νωρίς τα σκουπίδια σου.

Ποια είναι η σχέση σας με τα ζώα; Έχετε κατοικίδιο;

* Συμπαθώ τα αιλουροειδή και γενικότερα όποιο έμβιο ον μπορεί να βρει χαρά στις κάλτσες μου.

– Διαβάστε εδώ την παρουσίαση της παράστασης “Κανίβαλος/ Η ανείπωτη ιστορία ενός οικονομικού δολοφόνου” από το cat is art: /index.php/2010-03-28-10-49-51/3035-lr-.html

* O Δημήτρης Ζουγκός γεννήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 1977 στην Ελευθερούπολη Καβάλας. Έγραψε τα μυθιστορήματα «Defunctus» και «Nino Perdido» τα οποία εκδόθηκαν το 2006 (εκδόσεις «Οξύ») και το 2007 («Σύγχρονοι Ορίζοντες). Επίσης τα θεατρικά έργα «Οι ζητιάνοι», «Μήδεια», «Κλέμεντε» και «Κανίβαλος». Το πρώτο του θεατρικό έργο “Οι ζητιάνοι” τιμήθηκε το 2007 με το δεύτερο κρατικό βραβείο. Άλλα έργα του έχουν παρουσιαστεί ως θεατρικά αναλόγια από το ΚΘΒΕ και το θέατρο “Σφενδόνη”. Τη φετινή σεζόν 2014-15 παρουσιάζεται για πρώτη φορά επί σκηνής το έργο του “Ο Κανίβαλος, η ανείπωτη ιστορία ενός οικονομικού δολοφόνου”, στον πολυχώρο “Vault”.