Η Μάγια Αγγέλου (4 Απριλίου 1928 – 28 Μαΐου 2014) ήταν Αμερικανίδα ποιήτρια, τραγουδίστρια, πεζογράφος, ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των πολιτών και καθηγήτρια πανεπιστημίου.
Κυκλοφόρησε επτά αυτοβιογραφίες, τρεις μελέτες, αρκετές ποιητικές συλλογές καθώς και μια λίστα από θεατρικές παραστάσεις, ταινίες και τηλεοπτικά προγράμματα μέσα σε 50 χρόνια. Έλαβε δεκάδες βραβεία και πάνω από 50 τιμητικές διακρίσεις.
Η Αγγέλου είναι περισσότερο γνωστή για τις επτά αυτοβιογραφίες της, οι οποίες επικεντρώνονται στην παιδική της ηλικία και στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής της. Η πρώτη αυτοβιογραφία της με τίτλο I Know Why the Caged Bird Sings (1969) περιγράφει τη ζωή της μέχρι την ηλικία των 17 ετών και της χάρισε διεθνή αναγνώριση.
Ήταν ενεργό μέλος του Κινήματος των Δικαιωμάτων των Πολιτών και εργάστηκε μαζί με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τον Μάλκολμ Χ. Η Αγγέλου ανέδειξε την εμπειρία τού να είναι κανείς αφρικανικής καταγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Θεωρείται από τις πιο σπουδαίες Αμερικανίδες ποιήτριες και συγγραφείς, ως «μια από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές μορφές της Αμερικής κατά την τελευταία 50ετία» και μια από τις «μεγαλύτερες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας».
Το «Still I Rise» που δημοσιεύθηκε το 1978 στη συλλογή And Still I Rise, είναι ένα από τα πιο δυνατά και εμβληματικά ποιήματα για την αντοχή, την υπερηφάνεια και την αντίσταση απέναντι στην καταπίεση, τον ρατσισμό και το μίσος.
Θεωρείται ευρέως ως σύμβολο φεμινισμού και της αφροαμερικανικής ταυτότητας αλλά και λειτουργεί ως μανιφέστο επιβίωσης, ένα μήνυμα θάρρους μπροστά στην κοινωνική αδικία.
«Κι όμως υψώνομαι»
Μπορείτε να με καταγράψετε στην ιστορία
Με τα πικρά, στρεβλά σας ψέματα,
Θα μπορούσατε να με σύρετε μες στη λάσπη
Κι όμως, όπως η σκόνη, εγώ πάλι θα υψωθώ.
Μήπως το θράσος μου σας αναστατώνει;
Γιατί κυριεύεστε από θλίψη;
Μήπως επειδή εγώ περπατώ σαν να’ χω πηγές πετρελαίου
Να αναβλύζουν μες από το σαλόνι μου;
Όπως ακριβώς τα φεγγάρια και οι ήλιοι,
Με τη σιγουριά της παλίρροιας,
Σαν τις ελπίδες που ξεμακραίνουν,
Πάλι θα υψωθώ.
Θέλατε να με δείτε κομματιασμένη;
Με το κεφάλι σκυφτό, και τα μάτια χαμηλωμένα;
Με ώμους να πέφτουν σαν τα δάκρυα,
Ευάλωτη από της ψυχής μου τις κραυγές;
Σας προσβάλλει η υπεροψία μου;
Μην το παίρνετε και τόσο σοβαρά
Γιατί εγώ γελώ σαν να’ χω ορυχεία
Γεμάτα χρυσό στην πίσω αυλή μου.
Μπορείτε να με πυροβολήσετε με τα λόγια σας,
Μπορείτε να με τεμαχίσετε με τη ματιά σας,
Μπορείτε να με σκοτώσετε με το μίσος σας,
Κι όμως, όπως ο αέρας, εγώ πάλι θα υψωθώ.
Σας αναστατώνει η γοητεία μου;
Μήπως σας εκπλήσσει
Που χορεύω σαν να’ χω διαμάντια
Ανάμεσα στους μηρούς μου;
Πέρα από τις καλύβες της ντροπής της ιστορίας
Εγώ υψώνομαι
Πάνω από ένα παρελθόν δεμένο με τον πόνο
Εγώ υψώνομαι
Είμαι ένας μαύρος ωκεανός, ορμητικός και απέραντος
Ρέω και στερεύω μαζί με την παλίρροια.
Αφήνοντας πίσω τις νύχτες τρόμου και φόβου
Εγώ υψώνομαι
Σε μια αυγή εκπληκτικά καθαρή
Εγώ υψώνομαι
Φέροντας τα δώρα που χάρισαν οι πρόγονοί μου,
Είμαι το όνειρο και η ελπίδα του σκλαβωμένου.
Υψώνομαι
Υψώνομαι
Υψώνομαι.
Μετάφραση: Μαρία Αθανασίου, Νίκη Σαχπατζίδου
